Azərbaycan-Ermənistan sərhədində baş verən son hadisələr bir daha iki ölkə sərhədinin, rəsmi Bakının təklif etdiyi kimi, danışıqlar masası arxasında mümkün qədər tez çözülməsinin zəruriliyini ortaya qoydu. Ermənistan son sərhəd insidentlərinə qədər sülh danışıqlarından yayına biləcəyini düşünürdüsə, indi çox ciddi səhvə yol verdiyini yaxşı dərk edir. Xüsusən də son itkiləri fonunda.
Xatırladaq ki, Ermənistanın hərbi birləşmələri dövlət sərhədinin Kəlbəcər və Laçın rayonları istiqamətindəki yüksəklikləri ələ keçirmək və hərbi üstünlüyə nail olmaqla daha əlverişli mövqelərə yiyələnmək məqsədilə noyabrın 16-sı saat 11.00 radələrində qəfil hərbi əməliyyata başlayıb. Basarkeçər və Qarakilsə rayonlarında yerləşən sərhəd-döyüş mövqelərinə əlavə canlı qüvvə, hərbi və xüsusi texnika cəmləşdirən Ermənistan hərbi bölmələri Azərbaycan ordusunun Kəlbəcər və Laçın rayonlarındakı döyüş postlarına hücum edib. Hətta Azərbaycan ordusunun mövqelərini müxtəlif çaplı atıcı silah və qumbaraatanlardan intensiv atəşə tutaraq döyüş postlarımıza zərər vurub. Nəticədə, ilkin məlumata görə, Azərbaycan ordusunun iki hərbi qulluqçusu yaralanıb. Bu təxribata cavab olaraq görülmüş qəti tədbirlər nəticəsində erməni hərbçiləri tərksilah edilərək saxlanılıb, xeyli sayda müxtəlif çaplı silah və külli miqdarda sursat qənimət kimi ələ keçirilib. Ermənistan tərəfinin məlumatına görə, 16 noyabr tarixli döyüşlər nəticəsində erməni tərəfindən 15 nəfər ölüb. 15 nəfər rəqəmini Ermənistan parlamentinin Xarici Əlaqələr Komissiyasının sədri Eduard Ağacanyan da təsdiq edib. Ermənistan Müdafiə Nazirliyi özü isə daha bir neçə hərbçinin yaralandığını, 12 hərbçinin əsir düşdüyünü təsdiqləyib. Azərbaycan tərəfindən yalnız iki hərbçinin yaralanması və bunun da həyati təhlükəli xarakter daşımadığı məlumdur.
Baş verənlərdən sonra Zəngəzurun Noravan kəndinin icra nümayəndəsi Slavik Papyan isə Azərbaycan hərbi birləşmələrinin kəndə doğru 2 kilometr irəlilədiyinə dair məlumat verib. Eyni zamanda vurğulanır ki, Ermənistan tərəfi 11 döyüş mövqeyini itirib. Rəsmi İrəvan isə hələlik 4 döyüş mövqeyini itirdiyini etiraf edib. Hadisələrdən dərhal sonra İrəvan Moskvanı 1997-ci ildə imzalanmış ikitərəfli müqaviləyə uyğun olaraq Ermənistanın suveren ərazisini müdafiə etməyə çağırıb. Ermənistan Təhlükəsizlik Şurasının katibi Armen Qriqoryan məsələ ilə bağlı qeyd edib: “Ermənistanın suveren ərazisinə hücum olduğu üçün biz 1997-ci il ikitərəfli müqaviləsi çərçivəsində və qarşılıqlı öhdəliklər məntiqinə uyğun olaraq Ermənistanın ərazi bütövlüyünü qorumaq çağırışı ilə Rusiyaya müraciət edirik”. Bundan başqa, Ermənistan Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatına (KTMT) və ATƏT-in Minsk Qrupuna da müraciət edib. Lakin bu dəfə də İrəvanın cəhdləri fiaskoya uğrayıb. Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının mətbuat katibi Vladimir Zaynetdinov məsələ ilə bağlı bildirib: “Hesab edirik ki, münaqişə yalnız sülh, siyasi və diplomatik yollarla həll edilməlidir. KTMT vəziyyəti diqqətlə izləyir. Rəsmi olaraq katibliyə Ermənistan tərəfdən heç bir müraciət daxil olmayıb". Bunun ardınca məlum olub ki, Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyan arasında telefon danışığı baş tutub. Telefon danışığı erməni tərəfinin təşəbbüsü ilə olub.
Rəsmilər Azərbaycan-Ermənistan sərhədindəki vəziyyəti müzakirə edib. Məlumata görə, Paşinyan yenə kömək üçün Putinə yalvarsa da rədd cavabı alıb. Belə ki, Nikol Paşinyan əvvəlcə Rusiya-Ermənistan strateji partnyorluğunun böyük önəm daşıdığını Putinə deyib və bu əməkdaşlığın, xüsusilə Ermənistan-Azərbaycan sərhədində baş verənlər fonunda aktuallıq daşıdığını bildirib. Daha sonra Paşinyan sərhəddə baş verən insidenti “Azərbaycan tərəfinin aqressiyası” kimi təqdim etməyə çalışıb və sonra masaya qayıtmağının mesajını verib. Ermənistan Nazirlər Kabinetinin yayıdığı açıqlamada qeyd edilib: “Paşinyan Ermənistan tərəfinin 9 (10) noyabr 2020-ci il və 11 yanvar 2021-ci il bəyanatları ilə üzərinə götürdüyü öhdəlikləri bir daha təsdiqləyib”. Xatırladaq ki, Nikol Paşinyan Rusiyanın da israrlı olduğu və 10 noyabr bəyanatında əksini tapan bəzi müddəaları, xüsusilə kommunikasiyaların bəyanatda nəzərdə tutulduğu kimi açılması və erməni silahlı birləşmələrinin qalıqlarının Azərbaycan ərazisindən çıxarılması şərtlərini yerinə yetirmir. Sərhədlərin delimitasiya və demarkasiyası haqda təkliflərdən də dolayısı ilə imtina edir. 9 noyabr 2021-ci ildə Moskvada və yaxud Soçidə nəzərdə tutulan üçtərəfli görüşün də məhz bu səbəbdən baş tutmadığı iddia edilir. Lakin son sərhəd insidentlərindən sonra Ermənistan təcili şəkildə həm sərhədləri müəyyən etməyə, həm də danışıqlar masasına qayıtmağa hazır olduğunu bildirir. Elə bunlardan sonra Rusiya mediası RF Müdafiə Nazirliyinə istinadən Azərbaycan-Ermənistan sərhədində vəziyyətin sabitləşdiyini bildirib. Rusiya Müdafiə Nazirliyinin məlumatında bu xüsusda deyilir: “Azərbaycan və Ermənistan Müdafiə nazirliklərinin rəhbərləri Rusiyanın müdafiə naziri Sergey Şoyqu ilə söhbətdən sonra vəziyyəti sabitləşdirmək üçün tədbirlər görüblər, Kilisalı dağı ərazisində vəziyyət normallaşıb. Rusiya Federasiyasının müdafiə naziri, ordu generalı Sergey Şoyqunun təşəbbüsü ilə Azərbaycan və Ermənistanın hərbi idarələrinin rəhbərləri ilə telefon danışıqları nəticəsində tərəflər vəziyyətin sabitləşdirilməsi istiqamətində tədbirlər görüb. Hazırda Qarakilsə dağı ərazisində toqquşmalar dayandırılıb, vəziyyət normallaşıb və nəzarət altındadır”.
Hesab edilir ki, indi Ermənistan həm danışıqlar masası arxasına qayıdacaq, həm də üçtərəfli bəyanatların şərtlərini yerinə yetirəcək.
Nahid SALAYEV
