Sirr deyil ki, Ermənistanın bir dövlət kimi mövcudluğunda Rusiya hər zaman həlledici rol oynayıb. Amma İkinci Qarabağ savaşından sonra Rusiya üçün Ermənistan əsl yükə çevrilib. Elə bu səbəbdən fikirlər səslənir ki, Kreml artıq bu yükdən qurtulmalı, Cənubi Qafqazda daha rasional siyasətə start verməlidir.
Qeyd edilən xüsusda artıq Rusiya mediasında konkret fikirlər də səslənir. Məsələn, Rusiyanın “ccbs.news” nəşri yazır: “2020-ci ilin payızında Qarabağda baş verən 44 günlük müharibənin nəticələri geosiyasi konfiqurasiyanı və regionda qüvvələr balansını dəyişib. Rusiyanın İrəvana birbaşa hərbi dəstək nümayiş etdirməsinə və Ermənistanın tam məğlubiyyətinin qarşısını almaq üçün müəyyən dərəcədə qüvvələr balansı yaratmağa çalışmasına baxmayaraq, hərbi kampaniyanın nəticəsi onun müttəfiqi üçün çox faciəvi idi və Cənubi Qafqazda erməni amili vasitəsilə Moskvanın strateji maraqlarını həyata keçirmək imkanlarının əhatə dairəsi daralmışdı. Moskva indi əsas şahmat oyununu Qərblə oynayır. Bu baxımdan cənubda vəziyyətin daha da gərginləşməsi və zəif, resursları olmayan müttəfiqi dəstəkləmək Rusiya siyasi elitası tərəfindən vəsaitlərin yolverilməz israfı kimi qəbul edilir”. Nəşr bildirir ki, Kreml daha Ermənistanın ayaqda qalması üçün vəsait sərf emək niyyətində deyil. Bununla yanaşı ona da diqqət çəkilir ki, Moskvanın indiyə kimi etdiklərinə baxmayaraq, Ermənistanda əsl antu-Rusiya əhval-ruhiyyəsi hökm sürür. Bundan başqa, Qarabağda ermənilərin fəaliyyəti getdikcə daha çox Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin tənqid obyektinə çevrilməsinə hesablanıb. Bununla da ermənilər Rusiyanın nüfuzuna ciddi zərbə vurur. Rusiyalı siyasi ekspert Yevgeni Satanovski qeyd edir ki, indi ermənilər rus hərbçilərini hədələməkdən belə çəkinmir. Onun fikrincə, elə bu günlərdə Şuşa yaxınlığındakı postda azərbaycanlı hərbçilərə RQD-5 əl qumbarası atmış Ermənistan vətəndaşı Norayr Mirzoyan Azərbaycana təhvil veriləcəyi təqdirdə rusiyalı sülhməramlılara hücumlar edəcəklərini bildirən erməni radikalların cavabları verilməlidir. Xatırladaq ki, erməni terrorçunun gerçəkləşdirdiyi insident nəticəsində çavuş Hafiz Nəsibov və daha iki azərbaycanlı hərbçi yaralanıb. Rus ekspert bu xüsusda bildirir: "Norayr Mirzoyanın azərbaycanlı hərbçilərə əl qumbarası atmasından sonra erməni radikalların davranışı və bəyanatları gözləniləndir, nümayişkaranədir. Xatırladım ki, İkinci Qarabağ müharibəsinin başa çatmasının ildönümü münasibətilə Ermənistandakı ultramillətçilər Rusiyanın İrəvandakı səfirliyinin qarşısında nümayiş keçirərək Moskvanı suçlamış, hədələmişdilər". Onun sözlərinə görə, rusiyalı sülhməramlıların Ermənistana təhvil verdikləri Mirzoyanın azadlıqda qalacağı və ya çox qısa zamanda azadlığa çıxacağı ilə bağlı Azərbaycanın narahatlığı məntiqi, əsaslıdır. Satanovski hesab edir ki, Rusiyanın qarant olduğu atəşkəsi pozan adam mütləq yerindəcə məhv edilməli, zərərsizləşdirilməlidir: “O adamın kimliyi əsla önəmli deyil. Tarixi təcrübə var. Həmin insidentdən sonra rusiyalı sülhməramlılara, hansı ölkədə olmasından asılı olmayaraq, ruslara və ya rusiyalıların obyektlərinə, rusiyalı sülhməramlılara hücum edəcək istənilən qruplaşma və ya təşkilat fiziki məhv edilməlidir. Belə təhdidlərlə çıxış edən təşkilat və ya qruplaşmanın rəhbərləri, yaxud liderləri isə onların hədələrinin reallaşıb-reallaşmamasından asılı olmayaraq, dərhal təcili şəkildə məhv edilməlidir. Bunun üçün istənilən gücdən və ya vasitədən istifadə olunmalıdır. Bəhs etdiyim sonuc bütün dünyada və regionda aşkar olacaq qaçılmaz reallığa çevrilməlidir. Yerdə qalanlar önəmsizdir. Rusiyalı sülhməramlıları, Rusiyanı hədələyənlərlə bağlı heç bir başqa metod işləmir və işləyən də deyil. Belə təhlükəsizlik rejiminin təminatı üçün regionu sərt güc nəzarətinə almaq gərəkdirsə, deməli, bunu gerçəkləşdirməliyik. Rusiya imperiyası və Sovet İttifaqı bununla uğurla məşğul olurdu". Satanovski daha sonra vurğulayıb ki, Qarabağdakı ermənilərin təhlükəsizliyinin, Ermənistanın dövlətçiliyinin təminatı üçün daha öncə heç bir erməni Rusiyaya minnətdar olmamışdısa, indi də minnətdar deyil və gələcəkdə də olmayacaq: "Siyasətdə və milli münasibətlərdə minnətdarlıq ümumiyyətlə olmur. Kimin üçünsə nəyisə nə qədər çox edirsənsə, nə qədər çox verirsənsə, səni az etməkdə və az yardım göstərməkdə suçlayırlar. Ona görə də hamını və hər kəsi taleyin hökmünə buraxaraq geri çəkilmək istəyirsən".
Rusiyalı hərbi ekspert İqor Korotçenko isə diqqəti ona yönəldir ki, sözügedən terror aktının mümkün məqsədlərindən biri Rusiya sülhməramlıları ətrafında münaqişəli vəziyyət yaratmaq olub: “Yaxınlıqda, sözün əsl mənasında bir neçə metr aralıda Rusiya sülhməramlıları var idi. İstənilən digər bir vəziyyətdə Azərbaycan əsgərləri hədəfə atəş açar və terrorçu məhv edilərdi. Amma atəş xəttində rus əsgərləri var idi. Ona görə də Azərbaycan hərbçiləri silahdan istifadə etməkdən çəkiniblər. Bu terror aktı əsasında insident baş versəydi, bax o zaman onun təşkilatçıları Azərbaycan və Rusiya hərbçilərini üz-üzə qoymaqla öz məqsədlərinə nail olardılar. Tanrıya şükür ki, bu baş vermədi. Bu hadisə bütün erməni silahlı birləşmələrinin Azərbaycanın Qarabağ bölgəsi ərazisindən çıxarılmasının zəruriliyini bir daha vurğulayır. Çünki bu qruplaşmalar metastaz verən xərçəng şişinə bənzəyir. Bu terror aktı da onlardan biridir”. Korotçenko vurğulayıb ki, hadisə beynəlxalq hüquq baxımından qeyd-şərtsiz terror aktıdır və müvafiq hüquqi qiymət almalıdır. Rusiya Siyasi Araşdırmalar İnstitutunun direktoru Sergey Markov Şuşa yaxınlığında baş vermiş terror aktını şərh edərkən öncə diqqəti Ermənistanda Moskvaya qarşı artan təhdidlərə yönəldib: “Bu vəziyyətdə Rusiya “Sasna Tsrer” qruplaşmasına qadağa qoyulmasını və liderlərinin dərhal həbsini tələb etməlidir. Bu şəxslər, faktiki olaraq, Rusiya səfirliyinə qarşı terror aktı hazırladıqlarını etiraf edirlər. Ona görə də bizim Ermənistan hökumətindən sərt tədbirlər tələb etmək haqqımız var. Qarabağın Azərbaycanın nəzarətində olmayan ərazilərində isə müxtəlif dərəcədə Ermənistan silahlı qüvvələrinə bağlı olan hərbiləşdirilmiş qruplar sərbəst fəaliyyət göstərir. Həmin qüvvələr təhlükəsiz şəkildə terror hücumlarını hazırlaya bilir və bu böyük problemdir. Vəziyyət həll olunmasa, bu o deməkdir ki, Azərbaycan tərəfi belə bir əməliyyatı özü, o cümlədən, gördüyümüz kimi, hansısa silahların daşınması üçün istifadə olunan Laçın dəhlizində həyata keçirmək hüququ əldə edir”.
Samirə SƏFƏROVA
