Gorus-Qafan yolunda Azərbaycanın sərhəd-gömrük məntəqəsi quraşdırmasından sonra ermənilərin bu yoldan istifadəsi əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşıb. Belə bir vaxtda Ermənistanın Milli Təhlükəsizlik Xidməti bəyan edib ki, Azərbaycan tərəfi Qafan-Çakaten avtomobil yolunun Azərbaycanın nəzarətində olan hissəsində də nəzarət-buraxılış məntəqəsi yaradır.
Bütün bunlar erməni tərəfində sözün əsl mənasında şok effekti yaratmaqdadır. Erməni mediası yazır ki, baş verənlər sərhədyanı kəndlərlə əlaqəni çətinləşdirir və bu yerlərdən ermənilərin köçünü sürətləndirir. Ermənistanın “Qraparak” nəşri yazır ki, getdikcə daha çox sayda erməninin taleyi Azərbaycandan asılı vəziyyətə düşür: “Ermənistan Təhlükəsizlik Şurasının katibi Armen Qriqoryan hələ noyabrın 11-dən etibarən Gorus-Qafan yolunda Azərbaycan tərəfindən gömrük məntəqəsi qoyulması ilə bağlı bildirib ki, Azərbaycan tərəfi bunun nəyi nəzərdə tutduğu barədə hələ tam şəkildə məlumat verməsə də, məntiq yoldan istifadəyə görə müəyyən ödənişlərin alınmasını, təbii olaraq həm də pasportların yoxlanılmasını güman edə bilər. Ancaq problem ondadır ki, Ermənistanla Azərbaycan arasında diplomatik əlaqələr yoxdur və Ermənistan vətəndaşları öz pasportları ilə sərhədi keçə bilməzlər, bunun üçün Azərbaycan giriş vizası da tələb edə bilər. Eyni əsaslandırma ilə İrandan daşımalara da icazə verməyə bilərlər”. Qeyd olunub ki, bu məsələləri həll etmək üçün dövlətə sahib olmaq lazımdır, lakin ermənilər dövlətə sahib olsaydılar, bu gömrük məntəqəsi birbaşa olaraq Zəngəzurda peyda olmazdı. O da qeyd edilir ki, Azərbaycanın Qafan-Çakaten yolunda sərhəd və gömrük nəzarətinin tətbiqinə başlamasından sonra Çakaten, Sıxovuş (Şikahoq), Kilsəkənd (Sraşen), Tsav, Nerkin Hand və digər kəndlərinin əhalisi üçün iki seçim var: ya Azərbaycan ərazisindən gömrük rüsumu ödəyərək keçəcəklər, ya da daha uzun məsafə (Mehriyə gedib, oradan Qafana keçəcəklər) qət etməli olacaqlar. Gorus-Qafan yolunda gömrük məntəqəsinin qurulması Şahverdilər (Vorotan), Şurnux və Bərdzrəvan kəndlərini, Qafan-Çakaten yolunda gömrük məntəqəsinin qurulması Çakaten, Sıxovuş (Şikahoq), Kilsəkənd (Sraşen), Tsav, Nerkin Hand kəndlərini çətin vəziyyətə salır. Hər iki istiqamətdə Ermənistan hakimiyyətinin təklif etdiyi alternativ yol əlverişsizdir. Bununla da həmin ermənilərin taleyi daha çox Azərbaycandan asılı duruma düşüb. Erməni siyasətçi Gevorq Parsyan məsələ ilə bağlı bildirir: “Gorus-Qafan yolunun Çakaten kəndi istiqamətində Azərbaycan ordusu qüvvə yerləşdirib və postları var”. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan əsgərləri Çakatenin 3-4 km hissəsində yolu genişləndirib: “Azərbaycanlılar orada “hansısa işlərlə” məşğuldurlar. Yolun gömrük məntəqəsinə çevrilə biləcəyi ilə bağlı qorxular var. Amma hazırda yolla hərəkətdə heç bir problem yoxdur”. Erməni ekspert Vitali Manqasaryan isə məsələnin başqa bir tərəfinə diqqət çəkir: “Gorus-Qafan yolunun azərbaycanlılar tərəfindən bağlanması qalmaqalı fonunda hökumət yaxın vaxtlarda İrəvan-Qafan-İrəvan hava daşımasının həyata keçiriləcəyini bildirdi”. Onun sözlərinə görə, təbliğat elementlərinin böyük konsentrasiyasını ehtiva edən bu xəbəri daha yaxşı başa düşmək və təsəvvür etmək üçün son dövrdə, heç olmasa, bir dəfə Qafana baş çəkmək lazımdır: “2020-ci ilin dekabrının ortalarında baş nazir tərəfindən elan edilmiş məlum şifahi razılaşma nəticəsində azərbaycanlılar hava limanından cəmi 200 metr aralıda mövqelər qurublar. Burada eniş edən təyyarənin sərnişini təyyarədən çıxarkən ilk olaraq Azərbaycan bayrağını görə bilər. Bundan başqa, təyyarənin marşrut problemi də var, çünki çox böyük ehtimalla, təyyarə ən azından eniş edəndə Azərbaycanın hava məkanına daxil ola bilər”. Erməni mediası qeyd edir ki, problemlər son günlərdə sərhəddə baş verənlər fonunda daha da kəskinləşib. “İravnuk” qəzeti iddia edir ki, Azərbaycan noyabrın 14-də PDM-lərdən istifadə edərək Zəngəzurda daha bir istiqamətdə irəliləyib: "Ordumuzun yaxşı təlim keçmiş əsgərləri əlverişli mövqelərdə dayansalar da, düşməndən sayca üstün olsalar da onların qarşısını ala bilməyiblər. Kiçik insidentlər baş verib. Bundan sonra düşmən ağır zirehli texnikaları köməyə çağırıb. Nəticədə əsgərlərimiz 1-2 km geri çəkilməli olublar. Ölən və yaralananlar olmayıb. Əsgərlər yeni mövqelərdə yenidən möhkəmləndirdilər, düşmən (Azərbaycan) isə bizim köhnə mövqedə qaldı". Qeyd edilir ki, bununla Azərbaycan Zəngəzurda daha da möhkəmlənib. Ermənistanın keçmiş müdafiə nazirinin müavini Artak Zakaryan da vəziyyətin onlar üçün ağır olduğunu bildirib: “Müharibə risqləri bundan öncə mövcud olduğu kimi indi də saxlanılır, Zəngəzur da toqquşma nöqtəsi ola bilər, bu toqquşmanı xaricdən təhrik edə bilərlər”. Onun sözlərinə görə, bu gedişlə növbəti seçkilərə qədər Ermənistan olmaya bilər. Zakaryan vurğulayıb ki, Ermənistanın hazırkı hakimiyyəti hər şeyi dəyişib, nəticədə müharibə zamanı beynəlxalq strukturlar tərəfindən Bakının ünvanına heç bir adekvat reaksiya olmayıb. O bildirib ki, Azərbaycanın anklavlar məsələsini qaldıracağından əmindir: “Nikolçular Ermənistanın qürurlu (pis mənada) vətəndaşına yeni müharibə halında yeni ərazilər söz verdilər, lakin yeni müharibə və yeni gömrük məntəqələri (Azərbaycan) təmin etdilər. Onlar hamınızı sevirlər, hamınızın qarşısında baş əyirlər, hamınızla fəxr edirlər və hamınızı təhvil verirlər”.
Tahir TAĞIYEV
