İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Azərbaycanın qarşısında duran ən vacib məsələlərdən biri Qarabağa “Böyük Qayıdış” proqramının həyata keçirilməsidir. Həmin proqramın icrası istiqamətində çox uğurlu işlər görülür.
Artıq işğaldan azad edilən ərazilərdə bəzi infrastruktur layihələri də icra edilib. Ancaq kapitulyasiyasının bir ilinin tamamında ermənilər və rus sülhməramlıları bir sıra təxribatlara əl atmaqla həmin prosesi ləngitməyə çalışırlar. Gəlin, həmin təxribatların nədən ibarət olduğuna diqqət edək.
İki erməni, bir sülhməramlı təxribatı...
Bir neçə gün əvvəl erməni hərbçiləri Ermənistan-Azərbaycan dövlət sərhədinin Laçın rayonu ərazisində Qaragöl istiqamətinə hərəkət edərək Azərbaycan Ordusunun mövqelərinə aparan yolda yerləşiblər. Müdafiə Nazirliyindən bildirilib ki, onlar qəsdən hərbi qarşıdurma yaratmaq məqsədilə metal konstruksiyalardan hazırlanmış səbətlərdən istifadə etməklə ərazidə möhkəmlənməyə çalışıblar. Lakin hərbçilərimizin qəti cavabı ilə üzləşən düşmən geri çəkilmək məcburiyyətində qalıb. Ermənistan rəsmi nümayəndəsinin belə bir addım atması rüsvayçılıqdan başqa bir şey deyil. Dolayısı ilə, məğlubiyyətlə barışmaq istəməyən rəsmi İrəvan Azərbaycanı təxribatlara çəkir. Bu cür təxribatlar Ermənistanı 10 noyabr bəyanatına əməl etmək məsuliyyətdən yayındıra bilməyəcək. Artıq Qarabağ münaqişəsi geridə qalıb, problem həll olunub, Azərbaycan da ərazi bütövlüyünü bərpa edib. Bundan sonra, dünya təcrübəsində olduğu kimi, rəsmi Bakı sərhədlərinin delimitasiya və demarkasiyasını həyata keçirməlidir. Bununla paralel olaraq məcburi köçkünlər öz yurdlarına qayıdacaq. Ermənilərin daha bir təxribatı isə Zəfər günü Şuşa ətrafında olub. Burada su xətlərini düzəltmək adı ilə ermənilər diversiya törətməyə cəhd ediblər. Lakin hərbçilərimizin ayıqlığı nəticəsində planları baş tutmayıb.
Bununla yanaşı, bölgədə yerləşən rus sülhməramlılar da müəyyən təxribata əl atıblar. Onlar Xocalı şəhərində parkın açılışını ediblər. Sözügedən park Rusiya Federasiyasının sülhməramlı kontingentinin Qarabağda yerləşdirilməsinin birinci ildönümü şərəfinə açılıb. Aşılış noyabrın 10-da olub. Xiyaban rus hərbi şəhərciyinin ərazisində salınıb. Burada Rusiyanın tarixi və mədəniyyətinin 10 görkəmli xadiminin - Aleksandr Nevski, Denis Davydov, Mixail Lermontov, Qavriil Derjavin, Aleksandr Puşkin, Nikolay Karamzin, Lev Tolstoy, Anton Çexov, Vasili Şukşin və Mixail Şoloxovun büstləri yerləşdirilib. Ekspertlər bunu sırf təxribat adlandırır.
Bu cür təxribatlar “Böyük Qayıdış” planının icrasına mane ola bilməz
Politoloq Zərdüşt Əlizadənin fikirincə, ruslar harada məskunlaşırlar, otururlar, özləri üçün kilsə tikib, abidələr qoyurlar: “Onların niyyəti həmin ərazilərdə uzunmüddətli qalmaqdır, vəssalam. Bunun başqa izahı yoxdur. Bundan da əlavə, rusların geri dönmək kimi fikirləri yoxdur. Yazıçılarına, şairlərinə heykəl qoyurlar, kilsə tikirlər, sülhməramlılarına heykəl qoyurlar. 4 il vaxtları qalıb. Bu 4 ildən ötrü nə kilsə tikərdilər, nə də heykəl ucaldardılar. Demək, onların niyyəti həmin ərazidə uzunmüddətli qalmaqdır”.
Ancaq görünən budur ki, bu cür təxribatlar “Böyük Qayıdış” planının icrasına mane ola bilməz. “Qarabağa böyük qayıdış” planının gerçəkləşməsi istiqamətində proseslər, görülən işlər getdikcə güclənməkdədir. Bu istiqamətdə atılan son addımlardan biri də Füzuli Beynəlxalq Hava Limanının açılışı oldu. Ekspertlər bunu tarixi hadisə kimi qiymətləndirir və qayıdış prosesinə böyük töhfələr verəcəyini qeyd edirlər.
Qarabağ işğaldan azad olunandan sonra çox qısa müddətdə bərpa, yenidənqurma işlərinə sürətlə start verildi, güclü ifrastruktur layihələr həyata keçirildi, ən qısa müddətdə dünya standartlarına uyğun Zəfər yolu çəkildi. Digər məsələlərə gəldikdə, Şuşanın qısa bir zamanda dirçəldiyinin şahidiyik. Bundan əlavə, işğaldan azad olunmuş ərazilərdə ilk olaraq Zəngilanda “Ağıllı kənd” layihəsi həyata keçirilir. Cənab Prezidentin də bu məsələ ilə bağlı dediyini xatırlatmaq istəyirdik: “Gələn ilin əvvəli, əgər işlər intensiv gedərsə, bu ilin sonuna biz artıq ilk keçmiş məcburi köçkünlərin torpaqlarımıza qayıtmasının şahidi olacağıq”. Doğrudan da, işlər belə sürətlə gedərsə, istər Şuşa, istər digər işğaldan azad olunmuş ərazilərimizə qısa zamanda kütləvi şəkildə keçmiş məcburi köçkünlərin yurdlarına qayıtmasının şahidi olacağıq.
İnanırıq ki, bu baş verəcək
Bu gün o torpaqlara qayıtmaq həsrəti ilə 30 ildir yaşayan çox insanlarımız var. Ancaq həsrət nə qədər böyük olsa da, bu heç də o demək deyil ki, hər bir insan özünü və ailəsini təhlükəyə ata biləcək qədər cəsarətli olacaq. Odur ki, insanların qayıdışı üçün işğaldan azad olunmuş torpaqların minalardan və digər partlayıcı maddələrdən təmizlənməsi hələ bütün problemlərin çözülməsi anlamına gəlmir. Bu gün Qarabağda erməni hərbçiləri varsa və onlar rus sülhməramlılarının dəstəyilə orada istədikləri vaxt silahlı təxribat törədə bilirlərsə, deməli, bu o torpaqlara qayıtmaq istəyən hər bir vətəndaşı düşündürəcək. İnsanların real qayıdışı üçün təkcə yaşayış yerlərinin yaradılması, hətta iş yerlərinin açılması belə tam təminat ola bilməz. Ona görə qayıdış üçün gördüyümüz bütün işlərlə yanaşı, oradakı gerçək təhlükəsizlik problemlərinin sona qədər çözülməsi gərəkdir. İnanırıq ki, bu baş verəcək. Şanlı Azərbaycan əsgəri Qarabağın ermənilər yaşayan ərazilərində antiterror əməliyyatları aparıb oranı terrorçulardan təmizləyəcək, ermənilərin yaşadığı bütün ərazilərdə Azərbaycan qanunlarının işləməsi təmin olunacaq və bundan sonra başqa seçimi qalmayan ermənilər azərbaycanlılarla bir yerdə yaşamaqdan başqa yol olmadığını anlayıb normal yaşam seçimi edəcəklər.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
