Son günlərdə Ermənistanda ciddi çəkişmə predmetlərindən birinə çevrilən məsələ Zəngəzur dəhlizi ilə bağlıdır. Ermənistanda həm iqtidar, həm də müxalifət bir-birini Zəngəzur xəyanətində ittiham edir. Belə ki, Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyan Zəngəzurun hissə-hissə təhvil verildiyi haqda müxalifətin səsləndirdiyi iddialara cavab verib.
Nikol Paşinyan, əslində Zəngəzurun əvvəlki hakimiyyət tərəfindən verildiyini deyib: “Bu gün deyirlər ki, Zəngəzur hissə-hissə verilir. Gəlin baxaq, görək Zəngəzurun verilməsi formulu necədir: 2018-ci ildə Zəngəzurda uşaqların yalnız 4 faizi uşaq bağçasına getmək və məktəbəqədər təhsil almaq imkanında idi. Zəngəzurun təhvil verilməsi formulu məhz budur”. Bütün bunların Zəngəzurda yaşayışı çətinləşdirdiyini vurğulayan Paşinyan bu bölgədən insanların bir neçə ildir sistemli şəkildə köç etdiyinə diqqət çəkib. Ermənistanın ən nüfüzlü daşınmaz əmlak agenliyi sayılan “Aksern”in baş direktoru Akop Baqdasaryan da bu faktı təsdiq edib: “Zəngəzurda yaşayan ermənilər təcili olaraq, dəyər-dəyməz qiymətə evlərini, torpaq sahələrini satmağa başlayıblar”. Onun sözlərinə əsasən, Zəngəzur daşınmaz əmlak bazarında canlanma son bir neçə aydır davam edir: “Canlanma deyəndə ki, evlərini dəyər-dəyməzə, təcili şəkildə satmaq istəyən çox, alıcı qüvvəsi isə, demək olar ki, sıfır səviyyəsindədir. Hamı özü və ailəsi üçün təhlükəsiz yer istəyir. Belə getsə, yaxın vaxtlarda Zənguzurda bir dənə də erməni ailəsi qalmayacaq”. Bu günlərdə isə Ermənistanın Respublikaçılar Partiyasının sədr müavini Armen Aşotyan bildirib ki, baş verənlər Azərbaycana Zəngəzur dəhlizini daha tez reallaşdırmaq imkanı yaradır: “Noyabrın 10-da imzalanan sənəddə dəhliz məntiqi var. Sənədin 9-cu bəndində deyilir ki, Azərbaycanı Naxçıvanla birləşdirən nəqliyyat marşrutu Rusiya sərhədçiləri tərəfindən idarə olunacaq. Yəni Ermənistan artıq öz suverenliyinin bir hissəsini verib. Ona görə də deyəndə ki, dəhliz olmayacaq, sizi aldadırlar. Onsuz da dəhliz olacaq. Problem başqadır: bu dəhlizə kim nəzarət edəcək - Rusiya, yoxsa Azərbaycan qüvvələri?”. O, Təhlükəsizlik Şurasının katibi Armen Qriqoryanın dəhliz məsələsinin güc yolu ilə həllinə cəhd ediləcəyi halda müqavimət göstərəcəyi barədə bəyanatına da toxunub: “Uşaqlar, əgər sizin rəhbərliyiniz altında olan silahlı qüvvələr müqavimət göstərmək iqtidarındadırsa, bəs nə üçün Qaragöl və Zod-Xəznəvarda sərhədimizi qoruya bilmirsiniz? Xalqı axmaq hesab edirlər. Nə qədər aldandığınızı başa düşürsünüz, əziz insanlar? Yəni biz azərbaycanlıları qanuni ərazimizdən çıxara bilmərik, amma hücum etsələr, onlarla bacara biləcəyikmi? Camaat, sizdən üzr istəyirəm, amma Paşinyan hökuməti sizi eşşək yerinə qoyub. Hətta qoydular, bunu həzm etdiniz və yenə də, həyasızcasına qoymağa davam edirlər. Onlar sizin səbr kasanızın hara qədər dola biləcəyini anlamaq istəyirlər ki, çıxıb onu və onun dəstəsini devirib rədd edəsiniz”. Erməni siyasi icmalçı Qalust Qriqoryan isə bildirir: “Bu yaxınlarda Nikol Paşinyan etiraf etdi ki, Zəngəzurda müəyyən əraziləri Azərbaycan tərəfinə təqdim edib. Paşinyanın sözlərinə görə, bu qərar hərbi əməliyyatların yenidən başlanmaması üçün verilib. Hazırda Bakıda, nəinki Zəngəzur dəhlizi barədə söhbətlər dolaşır, həm də Azərbaycan tərəfi Zəngəzur dəhlizinin əməli surətdə həyata keçirilməsi ilə məşğuldur. Keçək Təhlükəsizlik Şurasının katibi Armen Qriqoryanın bu günlərdə bəyan etdiyi fikirlərə: “Ermənistan demarkasiya və delimitasiya prosesinə başlamağa hazırdır”. Bu o deməkdir ki, Qarabağ məsələsi birdəfəlik bağlanıb. Biz ermənilər də etiraf edirik ki, bu, Azərbaycan torpağıdır!” Digər erməni hərbi-siyasi ekspert Gevorq Gevorqyan isə qeyd edib ki, Türkiyə və Azərbaycan istədiyini, yəni Zəngəzur dəhlizini alacaqlarından və türklərin sülhü ilə Ermənistanın “dövlətçiliyi”nin məhvinin başlayacağından əmindirlər: “Ermənistan ətrafında sakit şəkildə hədsiz dərəcədə şübhəli proseslər baş verir. Biz yenə uduzuruq”.
Xarici siyasət, müdafiə və təhlükəsizlik üzrə rus ekspert Qriqori Trofimçuk isə qeyd edir ki, Ermənistanda siyasi qüvvələrin mövqeyindən asılı olmayaraq, Zəngəzur dəhlizi reallaşacaq. Buna qarşı çıxmaq erməni tərəfinə baha başa gələcək: “Azərbaycan tərəfi mütəmadi olaraq xatırladır ki, 2020-ci il razılaşmasının vaxtı sürətlə bitir. Azərbaycanın sülhsevərliyinə baxmayaraq, o, nəzəri baxımdan Ermənistanla sülh müqaviləsini elə İrəvanın qapılarında imzalaya bilər. Yəqin ki, bu hamıya aydındır. Amma o zaman tamam başqa müqavilə olacaq. Bunun fonunda Ermənistan tamamilə gözlənilən tərzdə hərəkət edir. Paşinyan hesab edir ki, Ermənistanın məğlubiyyətindən sonra o, Moskvanın tam müdafiəsi altındadır. Bu səbəbddən Paşinyan bundan sonra da hər şeyin, "SSRİ avtomobil yollarının atlası" da daxil olmaqla, istənilən xəritənin altına imza ata bilər, çünki real sərhədlərin 10 noyabr 2020-ci il tarixindəki kimi qalacağını düşünür. Rusiyanın özü bütün məsələləri formal olaraq uzatmaq yolu ilə getsə, cənub sərhədlərində "hibrid" statuslu Donbasda belə olmayan real müharibəni görəcək. Odur ki, Moskvanın regional nəqliyyat yolları məsələsində öz mövqeyi olmalıdır ki, İrəvanla Bakı sənədin mətnində Zəngəzur dəhlizinin olub-olmaması ilə bağlı mübahisə etməsin. Bir ilin bəyanatını hər kəsin öz bildiyi kimi oxuduğu "Minsk-2" analoquna çevirmək olmaz. Bu çox təhlükəlidir”.
Nahid SALAYEV
