Məlum olduğu kimi, 10 noyabr 2021-ci il tarixində YUNESKO-nun Baş Konfransında iştirak məqsədilə Parisə səfəri çərçivəsində Azərbaycan xarici işlər naziri Ceyhun Bayramovun ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrləri ABŞ-dan Endryu Şafer, Fransadan Bris Rökföy və Rusiyadan İqor Xovayev ilə, eləcə də həmsədrlərin iştirakı ilə Ermənistan xarici işlər naziri Ararat Mirzoyanla görüşləri olub. Görüşlərdə, həmçinin, ATƏT-in fəaliyyətdə olan sədrinin şəxsi nümayəndəsi Anjey Kaspşik də iştirak edib.
Məlumata əsasən, görüşlərdə bölgədə yaranmış yeni reallıqları nəzərə alaraq, Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması prosesi ilə bağlı məsələlər ətrafında fikir mübadiləsi aparılıb. Ceyhun Bayramov Azərbaycanın münaqişə sonrası vəziyyətlə bağlı mövqeyini qarşı tərəfin diqqətinə çatdırıb. Burada xüsusi qeyd edilməlidir ki, Azərbaycan üçün əsas məsələ elə Minsk Qrupunun yeni reallıqları nəzərə alıb fəaliyyət göstərməsidir. Qeyd edək ki, bu vaxta qədər Minsk Qrupunun fəaliyyəti Azərbaycan üçün qənaətbəxş olmayıb. 1995-ci ildən bu vaxta qədər qrupun fəaliyyəti ümumi sözlərdən ibarət bəyanatlar səsləndirməklə məhdudlaşıb. Əsl reallığı, münaqişənin nizamlanmasını özündə əks etdirməyən bəyanatları yaymaqla Minsk Qrupu üzərinə düşən vəzifəni yerinə yetirə bilməyib. Minsk Qrupu 30 ilə yaxın müddətdə işğalçını öz adı ilə çağıra bilməyib, ikili standartlar və islamofobiya mərəzindən əl çəkməyib. Bununla da Minsk Qrupu münaqişənin həllində heç bir rol oynamayıb. Halbuki, bunu etmək üçün Minsk Qrupu 28 il ərzində müvafiq mandata sahib idi. Qrupun hərəkətsizliyi fonunda işğalçı ölkə öz havadarlarına və dünyada baş alıb gedən ikili standartlara güvənərək, “böyük Ermənistan “ yaratmaq iddiasından əl çəkmirdi. Tarixi torpaqlarımızın danışıqlar yolu ilə qaytarılacağına dair müxtəlif vədlər verilsə də, bir sıra beynəlxalq təşkilatların siyasi riyakarlığı, münaqişənin nizamlanmasında vasitəçilik missiyasını öz üzərinə götürmüş Minsk Qrupunun işğalçını öz adı ilə çağırmaması təcavüzkarı daha da quduzlaşdırırdı. Ermənistanın quldur silahlı qüvvələrinin sərhədboyu ərazilərdə törətdiyi vəhşilikləri, dinc əhalini qətlə yetirmələrini, yaşayış məntəqələrini viranə qoymalarını Minsk Qrupunun həmsədrləri sanki nə görür, nə də eşidirdi. Bu səbəbdən haqlı olaraq ölkəmizdə ən çox tənqid atəşinə tuş gələn münaqişənin həlli ilə bağlı vasitəçilik missiyasını üzərinə götürmüş Minsk Qrupu oldu. Çünki qurumun nümayəndələrinin “əsas vəzifəsi” regiona turist səfərlərindən və çeynənmiş sözlərdən ibarət eyni məzmunlu bəyanatlar yaymaqdan, bahalı otellərdə istirahət etməkdən ibarət oldu. Beləliklə də, ötən illər ərzində Minsk Qrupunun ancaq bir məqsədi olub: münaqişənin nizamlanmasında ikili standartlara yol vermək, işğalçını dəstəkləmək və təmsil etdikləri dövlətlərin maraqlarını yerinə yetirməklə müharibənin başlanmasına imkan verməmək. Ancaq rəşadətli ordumuz Ermənistanın işğalçı siyasətinə birdəfəlik son qoyaraq həm düşmənə, həm onun havadarlarına, həm də ATƏT-in Minsk Qrupuna sübut etdi ki, münaqişənin hərbi–siyasi yolla həlli mümkündür və bu, 44 gün ərzində həyata keçirildi. Bundan sonra Minsk Qrupunun fəaliyyəti yalnız yeni reallıqlar çərçivəsində mümkündür. Bunu rusiyalı politoloq Maksim Şevçenko da xüsusi qeyd edir: "ATƏT-in Minsk Qrupu tarixi ədalətin bərqərar olması üçün heç bir iş görməyib. Danışmaq döyüşməkdən daha asandır. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin bu təşkilatın fəaliyyətinə verdiyi qiymət tamamilə doğrudur”. Ekspertin sözlərinə görə, tərəflər dialoqun qurulmasına və münasibətlərin sağlamlaşdırılmasına ehtiyac duyur: “İnanıram və bilirəm ki, Azərbaycan və erməni xalqları sülh istəyir. Azərbaycan sülh, normal sərhədlərin, iqtisadi münasibətlərin və nəqliyyat dəhlizlərinin qurulması istiqamətində öz addımlarını atıb. İndi Ermənistanın növbəsidir”. Şevçenko vurğulayıb ki, hazırda dialoqun davam etdirilməsi üçün böyük perspektivlər mövcuddur: “Rusiyanın danışıqlarda iştirakı dialoqun mümkünlüyünə ümid verir. Çünki Rusiya Azərbaycanın sınaqdan çıxmış dostudur. Prezident Putin hər zaman sözünü tutur. Minsk Qrupu da yeni reallığa uyğun fəaliyyət göstərməlidir”.
Vətən müharibəsi sona yetdikdən, Azərbaycan ərazi bütövlüyünü bərpa etdikdən sonra regionda tamamilə yeni reallıq yaranıb. Azərbaycan və Ermənistan arasında vasitəçilik missiyasını davam etdirmək istəyində olan ATƏT-in Minsk Qrupu da fəaliyyətini bu reallıqlar əsasında qurmalıdır. Azərbaycan postmüharibə dövründə Minsk Qrupunun fəaliyyət göstərə biləcəyi istiqamətləri ən yüksək səviyyədə bəyan edib. Minsk Qrupu vasitəçilik missiyasını davam etdirmək istəyirsə, fəaliyyətini məhz bu istiqamətlər üzrə qurmalıdır. Postmüharibə dövrünün reallıqlarına uyğun şəkildə fəaliyyətlərinin davamı üçün Minsk Qrupunun həmsədr ölkələrinin proseslərə ədalətli və beynəlxalq hüquq çərçivəsində yanaşması zəruri şərtdir. Minsk Qrupu yalnız yeni regional reallıqlara adekvat reaksiya sərgiləməklə, əsas diqqətini Qafqazda nəqliyyat və iqtisadi kommunikasiyaların bərpa edilməsinə, üçtərəfli bəyanatların şərtlərinin icrasına, Azərbaycan-Ermənistan sərhədinin müəyyən edilməsinə, tərəflər arasında sülh müqaviləsinin imzalamasına yönəltməklə fəaliyyətini davam etdirə bilər. İndi fəaliyyətini Azərbaycan deyən istiqamətdə, postmüharibə dövrünün reallıqlarına uyğun şəkildə qurarsa, Minsk Qrupu vasitəçilik missiyasını davam etdirə bilər. Əks halda həmsədr ölkələr nəzərə almalıdır ki, Azərbaycan və Ermənistan arasındakı yeni geosiyasi proseslər, məlum 44 gündə olduğu kimi, artıq Minsk Qrupunun iştirakı olmadan da həyata keçirilə bilər.
Nahid SALAYEV
