Ermənistanın Azərbaycan ordusunun qüdrəti qarşısında tab gətirməyib döyüş meydanında rüsvayçı məğlubiyyətə düçar olduqdan sonra kapitulyasiya aktına imza atmasından bir il ötür.
10 noyabr tarixi Azərbaycan üçün böyük önəm daşıyır. Məhz bu gün Azərbaycan 44 gün ərzində davam edən Vətən savaşında qalib olmağın haqlı qürurunu yaşadı. Bakı küçələrində böyük sevinc və təntənəyə səbəb olan hadisə Ermənistanda tam əks şəkildə təzahür etdi.
Küçələrə axışan ermənilər qəzəblə parlament binasına hücum etdi, erməni xalqı həmin gecə və sonrasında bir neçə gün baş nazirini axtarmaqla məşğul oldu. 10 noyabr bəyanatı üçtərəfli bəyanat olsa da, onu canlı yayımda Azərbaycan Prezidenti – müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyev və Rusiya Prezidenti Vladimir Putin imzaladı. Ermənistan baş nazirinin isə bəyanata imza atdığı məkan bugünə qədər bəlli deyil. Elə ermənilərin 10 noyabr 2020-ci ildə Nikol Paşinyanı tapa bilməməsinin də səbəbi məhz bu idi.
Dövlət başçısı İlham Əliyev 10 noyabr tarixində xalqa müraciətində məsələyə bu cür münasibət bildirdi:
“Hər bir insan, hətta onun üçün, ölkəsi üçün ən ağır, ən kritik vəziyyətdə özünə hörmət saxlamalıdır. Onsuz da Paşinyan bunu imzalayacaq. Biz onu məcbur etdik. Ancaq onu hansısa bağlı bir yerdə, qapalı bir yerdə, kameralardan uzaq bir yerdə qorxaqcasına, namərdcəsinə imzalayacaq. Öz xoşu ilə bunu imzalamır. Bunun - dəmir yumruğun hesabına imzalayır!”.
Kapitulyasiya aktını hansı şəraitdə imzalanmasından asılı olmayaraq, Ermənistan istənilən halda faktiki olaraq 10 noyabr axşamı rüsvayçı şəkildə məğlub olduğunu bəyan etdi. Həmin ana qədər pafoslu açıqlamaların arxasına sığınan və “qələbə” iddiaları səsləndirən erməni rəsmiləri artıq çarənin tükəndiyini görüb, acizliklərini etiraf etdilər.
Ermənistanın imzaladığı kapitulyasiya aktı Azərbaycanın cəbhədə qazandığı parlaq qələbənin siyasi müstəvidəki davamı idi. Prezident İlham Əliyev müzəffər komandan kimi imzaladığı 10 noyabr bəyanatında Azərbaycan tərəfinin bütün şərtlərini ermənilərə diqtə etməyə nail oldu. Ermənistan tərəfi Kəlbəcər, Laçın və Ağdam kimi strateji əhəmiyyətli rayonları bir güllə atmadan Azərbaycan ordusuna təhvil verdi.
Tarixdə çox olmasa da, Ermənistanın kapitulyasiyası ilə analogiya təşkil edən hallar mövcud olub. Ermənistanın imzaladığı kapitulyasiyanın tarixdə analoqları, az olsa da, var. 1849-cu ildə Avstriya-Macarıstan imperiyasında macar xalqının imperiya əleyhinə qaldırdığı üsyan ən sonda kapitulyasiya ilə nəticələndi. Həmin üsyana Artur Georq adlı şəxs rəhbərlik edirdi. 1862-ci ildə isə Amerika Birləşmiş Ştatlarında vətəndaş müharibəsinin gedişində şimal ştatlarının rəhbərləri ölkədə quldarlıq quruluşunun bərpasını istəyən cənub ştatlarına kapitulyasiya aktını qəbul etdiriblər. 1943-cü ildə Mərakeşin Kasablanka şəhərində ABŞ prezidenti Ruzvelt təklif etdi ki, faşist Almaniyası kapitulyasiya edilsin. Həmin təklif qəbul edildi və iki ildən sonra, 1945-ci ildə Almaniya kaputulyasiya aktını imzalamağa məcbur edildi.
Politoloq Qabil Hüseynli “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, tarixdə belə analogiyalar olub:
“Ermənistanın imzaladığı sənədin adına birmənalı olaraq kapitulyasiya demək olar. Kapitulyasiya aktları hər zaman müəyyən bir super ölkənin müdaxiləsilə baş tutur. Ola bilsin ki, mən tarixdən tam buna bənzər olan bütün hadisələri sadalaya bilməyəcəm, ancaq faşist Almaniyasının İkinci Dünya müharibəsində imzaladığı sənədin də adı kapitulyasiya aktı idi. Bunu həyata keçirənlər isə ABŞ, Böyük Britaniya, Fransa və o zaman mövcud olan Sovet İttifaqı idi. Yəni kapitulyasiya aktlarının Birinci və İkinci dünya müharibələrinə aid faktları var. Kapitulyasiya aktı, həmçinin, müharibənin başladılmasına görə təşəbbüskar ölkənin üzərinə maddi təzminat ödəmək kimi öhdəliyi də qoyur. Ermənistanın müharibənin yekununda imzaladığı sənədin adı kapitulyasiyadan başqa heç nə deyil. Çünki onlar təslim olub, ağ bayraq qaldırmağa məcbur qaldılar. Hələ ki, təzminat məsələsini layiqincə qaldıra bilməmişik. Bu istiqamətdə hesablamalar aparan müstəqil beynəlxalq ekspertlər qrupu var. Onlar bizə dəyən zərərin təxmini məbləğini müəyyən edəndən sonra biz Ermənistanın üzərinə dəyən zərərin ödənilməsini də qoyacağıq. Kapitulyasiya müharibə edən tərəflərdən birinin məğlubiyyəti tam etiraf edib, qarşı tərəfin diqtə etdiyi şərtlərlə razılaşmasıdır. Bunu da Ermənistan bizim qarşımızda edib”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
