Ötən il sentyabrın 27-də başlayan və 44 gün davam edən İkinci Qarabağ müharibəsi noyabrın 10-da Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya rəhbərlərinin imzaladığı bəyanatla başa çatdı. Həmin müddətdən bir il zaman keçir. Lakin Azərbaycan XİN bildirib ki, bölgədə gələcək sülh və təhlükəsizliyin təminatı üçün hazırkı mərhələdə üçtərəfli Bəyanatların tam şəkildə icrası vacibdir və Azərbaycan bu istiqamətdə atdığı addımlara Ermənistan tərəfindən qarşılıq verilməsini gözləyir.
Rəsmi Bakı ötən müddət ərzində Azərbaycanla Naxçıvanı birləşdirəcək "Zəngəzur dəhlizinin" gerçəkləşməsinin Üçtərəfli Bəyanatın əsas yekunlarından biri olduğunu vurğulayıb. Ermənistanda əvvəllər dəhliz sözündən narahatlıq ifadə olunsa da, rəsmilər son açıqlamalarında hazırda keçmiş Sovet İttifaqının cənub sərhədi boyunca, xüsusən İrəvan, Naxçıvan, Mehri və oradan Şərqə uzanan dəmiryolunun açılmasının müzakirə edildiyini, eyni istiqamət üzrə avtomobil yollarının açılmasının isə müzakirə olunmadığını deyiblər.
Ermənistan XİN son bəyanatında deyib ki, müharibə nəticəsində artıq nəinki "Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin, həm də Dağlıq Qarabağın mövcud olmaması ilə bağlı Azərbaycanın iddiaları da 10 noyabr Üçtərəfli Bəyanatın pozulmasıdır".
Azərbaycan Prezidenti dəfələrlə "Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin" və "Dağlıq Qarabağ" məfhumunun artıq mövcud olmadığını və Qarabağa status verilməyəcəyini bildirib. Müharibədən sonra Qarabağda qalan erməni silahlılarının müntəzəm şəkildə atəşkəsi pozmaları müşahidə edilib.
Ümumilikdə, 10 noyabr sənədinin bir illik icra vəziyyətini məqbul saymaq olarmı?
Azərbaycan Naminə Alyans Partiyasının sədri Abutalıb Səmədov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, 10 noyabr Bəyanatının icrasını qənaətbəxş saymaq olar: “Həmin Bəyanatın əsas məsələsi, Azərbaycan Prezidentinin dəfələrlə qeyd etdiyi kimi, işğal edilmiş rayonlara aid qrafikin verilməsi idi. Dekabrın 1-nə qədər ermənilər öz üzərlərinə götürdükləri cədvələ əməl etməklə Kəlbəcəri, Laçını və Ağdamı müharibəsiz Azərbaycana təhvil verdilər. Bəyanatda nəzərdə tutulduğu kimi Birgə Monitorinq Mərkəzi işə başladı. Onun fəaliyyətindən də Rusiya və Türkiyə rəsmiləri dəfələrlə razılıq ifadə ediblər. Bizə o razılığın kökündə nə dayandığını deməyiblər. Ancaq Türkiyə Prezidenti Monitorinq Mərkəzinin fəaliyyətindən razılıq ifadə edirsə, deməli, həmin qurumun fəaliyyəti qənaətbəxşdi. Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı məsələyə kifayət qədər ciddi yanaşılıb və bunun üçün ayrıca 11 yanvar sənədi də qəbul edilib. Yəqin ki, bu yaxınlarda da həmin dəhlizlə bağlı hansısa sənəd qəbul edilə bilər. Bu məsələ kifayət qədər vaxt tələb edir. Çünki Ermənistan ərazisindən 40 km dəmir yolu inşa edilməlidir. Bizim ərazimizdə bu məsafə 20 kilometrdir. Cənab Prezident də elan etdi ki, bunun üçün təxminən iki il zaman lazımdır. Ancaq avtomobil yolunun açılması istiqamətində ciddi maneənin olmadığını düşünürəm. Məcburi köçkünlərin geri qayıtması BMT Ali Kommisralığının vasitəçiliyi ilə icra olunmalıdır. Artıq bu ilin sonunda Zəngilana ilk köçkünlər qayıdacaq. Onlara hər cür şərait yaradılıb. Düşünürəm ki, bu iş sürətlənsə daha yaxşı olar. Yeganə bizi narahat edən məqam erməni silahlılarının Qarabağdan tam olaraq çıxarılması ilə bağlıdır. Bu məsələdəki vəziyyət bizi qane etmir. Ola bilsin, sənəd tələsik hazırlandığı üçün dəqiqlik azdır. Bundan da ermənilər və ruslar faydalanmağa çalışırlar. Orda göstərilir ki, rus sülhməramlıları erməni silahlılarının çıxarılması ilə paralel olaraq təmas xəttinə və Laçın dəhlizinə yerləşirlər. Ermənilər deyir ki, söhbət üç rayondan silahlıların çıxarılmasından gedir ki, onlar da buna əməl ediblər. Sənəddə “Azərbaycan ərazisindən” sözü olmadığı üçün bundan faydalanmağa çalışırlar. İkinci məqam, söhbət təkcə Ermənistana aid silahlılardan getmir. Eyni zamanda Qarabağda olan qondarma erməni “ordusu”ndan gedir. Bir qədər əvvəl ona hətta “ baş komandan” da təyin etdilər. Bəyanatda onlarla bağlı xüsusi qeyd olmasa da, bizim həmin silahlıları tərksilah etməyə haqqımız çatır. Çünki suveren Azərbaycanın ərazisində heç bir qanunsuz silahlı birləşmə fəaliyyət göstərə bilməz. Bu yaxınlarda erməni deputatlardan birinin verdiyi bəyanatdan belə nəticə çıxır ki, artıq həmin “ordu”nun tərksilah edilmısinə başlanılıb. Arayik Arutunyanın özü də etiraf edib ki, “ordu”nu ləğv etmək lazımdır. Hesab edirəm ki, ümumi nəticəni məqbul saymaq olar. Əsas məsələ budur ki, üç böyük rayonumuzu biz bir güllə atmadan xilas etdik. Yerdə qalan məsələri isə tələsmədən davam etdirməliyik. Biz nəzərə almalıyıq ki, xırda bir səhvimizdən bizə qarşı istifadə etməyə hazır olan qüvvələr var. Əlimizdən gələni etməliyik ki, onlara bəhanə verməyək”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
