Məlum olduğu kimi, ötən ilin payızında baş verən və 44 gün davam edən İkinci Qarabağ müharibəsində Ermənistanın rəsmən kapitulyasiya etməsinin bir ili tamam oldu. Belə ki, hərbi əməliyyatların dayandırılması və Ermənistanın təslim olması barədə sənəd Azərbaycan ordusunun Şuşanı azad etməsinin ardınca razılaşdırıldı.
Çünki Şuşanı azad edən Azərbaycan ordusu üçün Xankəndini nəzarət altına almaq artıq həll edilmiş məsələ idi və Qarabağdakı erməni silahlı birləşmələrinin qalıqları - təxminən 15-20 minlik qruplaşma faktiki olaraq tam mühasirə vəziyyətinə düşürdü. O səbəbdən ki, Laçın-Şuşa-Xankəndi yolu artıq ordumuzun nəzarətində idi, Basarkeçər-Ağdərə-Kəlbəcər yolu isə Murov yüksəkliklərindən müşahidə altında idi. Belə olan vəziyyətdə hərbi baxımdan düşmənin təslim olmaqdan və Azərbaycanın şərtlərini qəbul etməkdən başqa yolu qalmırdı.
Maraqlı məqam odur ki, ötən bu bir ildə Ermənistanda bütün ictimai-siyasi qüvvələr ölkənin kapitulyasiyasının baş verməsi ilə razıllaşdılar. Məsələn, heç bir partiya, QHT, digət təşkilat demədi ki, 10 noyabrda kapitulyasiya olmayıb. Bunu hansısa formada inkar etmədilər. Maraqlıdır, erməni tərəfi niyə kapitulyasiyanı belə asan həzm etdi?
“Kapitulyasiyanı həzm etməyin nəticəsi idi ki, seçkilərdə revanşistlər məğlub oldular”
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini “Bakı-Xəbər”lə bölüşən “Səs” Media Qrupunun rəhbəri, politoloq Bəhruz Quliyevin fikrincə, bu o deməkdir ki, Ermənistan yeni yaranan reallıqların dəyişdirilməsinin mümkün olmadığının fərqindədir: “Bəli, o zaman Ermənistanın kapitulyasiya aktını imzalaması heç də asan məsələ deyildi. Çünki bu, 30 ilə yaxın formalaşdırılan məğlubedilməz erməni ordusu mifinin bir gündə dağılması demək idi. Ancaq onların başqa yolu yox idi. Kapituliyasiya aktının erməni rəsmiləri tərəfindən qəbul edilməsi eyni zamanda onların reallıqla barışmaları idi. Bu, heç də asanlıqla başa gəlmədi. Yəni Ermənistan birdən-birə bəyan etmədi ki, mən təslim oluram. Bir sıra faktorlar Ermənistanı kapitulyasiya aktını imzalamağa məcbur etdi. Başlıca amil Azərbaycan Ordusunun endirdiyi zərbələr idi. Onlar anladılar ki, ordumuzun qabağında duruş gətirmək imkanları yoxdur. Digər faktor beynəlxalq dəstəklə bağlı idi. Çünki Ermənistan nə qədər çalışsa da, İkinci Qarabağ müharibəsində beynəlxalq dəstək görə bilmədi. Ona görə ki, beynəlxalq hüquq Azərbaycanın tərəfində idi. Bu səbəbdən müəyyən ermənipərəst dairələrin cəhdlərinə, o cümlədən, Fransa prezidenti Emmanuel Makronun səylərinə baxmayaraq, qarşı tərəf nəyəsə nail ola bilmədi. Bu səbəbdən heç bir qüvvə Ermənistanın kapitulyasiyasını əngəlləyə bilməzdi. Azərbaycan illərlə pozulmuş hüquqlarını bərpa edirdi. Halbuki, bir sıra beynəlxalq qurumlar illərlə Azərbaycanın hüquqlarının pozulmasını seyirçi mövqedən izlədilər. Bütün bunlara görə Ermənistana “dur” deyən olmadı. Azərbaycan öz gücü hesabına işğala son qoydu. Belə olan halda, Ermənistan və onun himayədarları kapitulyasiyanı qəbul etməkdən başqa çıxış yollarının olmadığını anladılar. Ona görə də erməni ictimaiyyəti, siyasi və ictimai təsisatlar kapitulyasiya aktını ötən bir ildə qəbul etdilər. Buna ciddi müqavimət göstərə bilmədilər. Düzdü, noyabrın 10-na keçən gecə İrəvanda müəyyən iğtişaşlar başladı, amma zaman keçdikcə hərbi alternativin olmadığını anladılar. Kapitulyasiyanı həzm etməyin nəticəsi idi ki, seçkilərdə revanşistlər məğlub oldu”.
Politoloq onu da qeyd etdi ki, Ermənistan 10 noyabr Bəyanatına imza atmasaydı, bundan da ağır vəziyyətə düşərdi.
Vidadi ORDAHALLI
