Məlumat verildiyi kimi, VIII Qlobal Bakı Forumunun açılışında çıxışı zamanı Prezident İlham Əliyevin diqqət yetirdiyi əsas məsələlərdən biri də Azərbaycanın təbii qaz ixracı ilə bağlı olub. Azərbaycan qazının dünya, xüsusən də Avropa ölkələri üçün əhəmiyyət barədə dövlət başçısı bildirib: “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsinin başa çatdırılması Azərbaycan üçün, qonşularımız üçün, Avropa üçün tarixi nailiyyət oldu. Çünki bu, Avropa enerji təhlükəsizliyinin mühüm faktorudur, şaxələndirmə alətidir".
Bununla yanaşı, dövlət başçısı qeyd edib ki, bu ilin 10 ayı ərzində Azərbaycan bu marşrutla Türkiyə, Gürcüstan, İtaliya, Yunanıstan və Bolqarıstana 14 milyard kubmetrdən çox qaz çatdırıb. Bu həcmin, demək olar ki, yarısı Avropa İttifaqının istehlakçıları tərəfindən istifadə olunub: “Azərbaycan qazının çatdırıldığı ölkələrdə qaz qiyməti böhranı yoxdur və heç kim soyuqdan donmayıb. Bu bir daha onu göstərir ki, “Cənub Qaz Dəhlizi” enerji təhlükəsizliyi layihəsidir”. İlham Əliyevin səsləndirdiyi bu fikirlər artıq dünya miqyasında qəbul edilir. Rumıniyanın sabiq baş naziri Petre Roman bu xüsusda bildirir: "Azərbaycan qazını idxal edən ölkələr hazırda dünyada baş verən "mavi yanacaq" böhranının fəsadları ilə üzləşmədilər". Onun fikrincə, Prezident İlham Əliyev qaz kimi ciddi məsələlərdə ağıllı siyasət yeritməyin nə demək olduğunun bariz nümunəsini ortaya qoyub: “Bu gün Azərbaycan qazı artıq Avropa İttifaqı ölkələrinə nəql olunur. Azərbaycandan qaz idxal edən ölkələr hazırkı "mavi yanacaq" böhranının mənfi təsiri ilə üzləşməyiblər”. ABŞ-ın Azərbaycandakı keçmiş səfiri Robert Sekuta da bildirir ki, "Cənub Qaz Dəhlizi” Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təminatında vacib rol oynayır. Bu xətt Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təminatında vacib rola malikdir. Dünya qaz bazarındakı reallıqlar bunun sübutudur”. O, Avropaya qaz tədarükünün şaxələndirilməsinin vacibliyini vurğulayıb: “ABŞ bu məsələdə Azərbaycan, Gürcüstan, Türkiyə və Aİ ilə uzun illərdir əməkdaşlıq edir. "Cənub Qaz Dəhlizi” enerji siyasətinin uğurudur”. TAP Konsorsiumunun kommersiya direktoru Mariya Savova da Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında mühüm rola malik olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, "Cənub Qaz Dəhlizi”nin son halqası olan TAP-ın əhəmiyyəti cari qaz bazarı kontekstində olduqca vacibdir: “Təbii qaz və mövcud qaz infrastrukturu qlobal enerji keçidində strateji rol oynamağa davam edəcək”. Qeyd edək ki, XXI əsrin layihəsi hesab edilən “Cənub Qaz Dəhlizi”nin istifadəyə verilməsi ölkəmizin enerji potensialının dünya bazarlarında reallaşdırılması baxımından növbəti mühüm hadisə hesab edilir. Bununla Azərbaycan həm də Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində daha mühüm rol oynamağa başlayıb. Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda yerləşən “Şahdəniz” yatağının ehtiyatlarının işlənməsi və Azərbaycan qazının “Cənub Qaz Dəhlizi” vasitəsilə Avropaya çatdırılması ilə ölkəmizin “köhnə qitə”nin enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında rolu daha da artıb. Yeni müqavilələr imzalanacağı halda Azərbaycan Avropa bazarına daha böyük həcmdə təbii qaz göndərə bilər. Burada daha bir önəmli nüans ondan ibarətdir ki, Azərbaycan təbii qazının qiyməti digər mənbələrdən daxil olan “mavi yanacaq”dan ucuzdur və tamamilə yeni mənbədən gəlir. Ümumiyyətlə, “Cənub Qaz Dəhlizi”nin Avropa üçün vacibliyi Avropa bazarı üçün əlavə qaz həcmlərinin təmin edilməsi ilə yanaşı, alternativ mənbə olması ilə izah edilir. Hazırda “Cənub Qaz Dəhlizi” yeddi ölkəni - Azərbaycan, Türkiyə, Gürcüstan, Bolqarıstan, Yunanıstan, Albaniya və İtaliyanı birləşdirir. Daha bir neçə Avropa ölkəsi də layihəyə qoşulmaqla bağlı artıq müvafiq addımlar atıb. Perspektivdə daha çox sayda ölkənin Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə “mavi yanacaq” idxal etməsi proqnozlaşdırılır.
Azərbaycana məxsus təbii qazı Bolqarıstana ötürəcək Yunanıstan-Bolqarıstan İnterkonnektoru ilə “Transadriatik” boru kəməri konserni arasında mühüm müqavilə imzalanıb. Müqaviləyə əsasən, “Cənub Qaz Dəhlizi”nin son halqası olan TAP-dan Yunanıstan-Bolqarıstan İnterkonnektoru vasitəsilə “Bulgartransgaz” Azərbaycan qazını idxal edəcək. Kəmərin Yunanıstan ərazisində olan hissəsində artıq su ilə test olunma işlərinə başlanılıb və tezliklə Bolqarıstan ərazisində bu prosesin başlanması gözlənilir. Bolqarıstanın “Bulgartransgaz” şirkəti “Şahdəniz-2” layihəsi çərçivəsində “Şahdəniz” konsorsiumu ilə ildə 1 milyard kubmetr qazın nəqli ilə bağlı müqavilə imzalayıb. Bu həcmdə qazın nəql edilməsi ilə Bolqarıstan təbii qaza illik ehtiyacının 33 faizini Azərbaycan hesabına təmin edəcək. Şimali Makedoniya, Xorvatiya, Monteneqro, Albaniya, Bosniya və Herseqovina da Azərbaycan təbii qazını Avropaya nəql edən Cənub Qaz Dəhlizinə qoşulmağa hazırlaşır. Rumıniya da belə bir istəyinin olduğunu bəyan edib. Cənub Qaz Dəhlizinin Yunanıstan və Albaniya ərazisində, İtaliyadakı çıxış nöqtələri Azərbaycan qazının digər Avropa ölkələrinə nəqli üçün də imkanlar açır. “Cənub Qaz Dəhlizi”nin, Azərbaycan qazı ilə yanaşı, yaxın perspektivdə digər mənbələrdən Avropaya “mavi yanacaq” nəqlində əsas tranzit kəmərlərdən biri olması gözlənilir. İlk növbədə Türkmənistanda və İranda hasil edilən qazın bir hissəsinin məhz “Cənub Qaz Dəhlizi” vasitəsilə Avropaya nəqli proqnozlaşdırılır.
Ramil QULİYEV
