Şotlandiyanın Qlazqo şəhərində BMT-nin İqlim Dəyişikliyi üzrə Çərçivə Konvensiyasının 26-cı konfransında (COP26) əsas diqqət mərkəzində yer alan məsələlə qlobal istiləşmənin qarşısının hansı formada alınması oldu.
Bu fonda artıq 40-dan çox ölkə kömürdən istifadəni dayandırmağı vəd edib. Böyük Britaniya, Polşa, Vyetnam və Çili kimi aparıcı kömür istifadəçiləri də daxil olmaqla 40-dan çox ölkə kömürdən istifadəni dayandırmağı öhdəsinə götürüb.
Kömür ən çox iqlim dəyişikliyinə səbəb olan qalıq yanacaqdır. Böyük iqtisadiyyatlar 2030-cu ilə qədər, daha kasıb ölkələr isə 2040-cı ilə qədər kömür enerjisini mərhələli şəkildə dayandırmağa razılaşıb. Bir çox iri banklar kömür sənayesini maliyyələşdirməyi dayandırmağa söz verib. Çin, ABŞ, Avstraliya və Hindistan da daxil olmaqla, dünyanın ən çox kömürdən asılı ölkələri isə bu öhdəliyə qoşulmayıb. Xatırladaq ki, Azərbaycan konfransda yeni hədəflə çıxış edərək, 2050-ci ilə qədər əlavə könüllü öhdəlik kimi emissiyaların 40 faizədək azaldılmasını və işğaldan azad edilmiş ərazilərdə “netto sıfır emissiya” zonasının yaradılmasını bəyan edib. Eyni zamanda, ölkəmizdə ağıllı şəhər, ağıllı kənd konsepsiyasının reallaşması və bu ərazilərdə “yaşıl enerji zonası”nın yaradılması planları dünyanın diqqətinə çatdırılıb. Qlazqo konfransından sonra VIII Qlobal Bakı Forumunda da iqlim dəyişikliyi məsələsi xüsusi diqqət mərkəzində yer alıb. Burada bir daha qeyd edək ki, sayca 8-ci olan Bakı Forumunda qlobal əhəmiyyət kəsb edən məsələlərin müzakirəsi məqsədilə dünyanın 40-dan çox ölkəsindən ali və yüksək səviyyəli nümayəndələr, sabiq dövlət və hökumət başçıları, beynəlxalq və qeyri-hökumət təşkilatlarının təmsilçiləri, eləcə də digər nüfuzlu qonaqlar iştirak edir. Hibrid formatda təşkil edilən tədbirə 300-ə yaxın qonaq canlı və onlayn qaydada qoşulub.
Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, tədbirdə iqlim məsələsi də xüsusi diqqət mərkəzində olub. Böyük Britaniyanın baş naziri Boris Conson Foruma ünvanladığı müraciətində bu xüsusda qeyd edib: “Birlikdə üzləşdiyimiz ən böyük beynəlxalq çağırış iqlim dəyişikliyidir. Bu Forum qlobal istiləşməni məhdudlaşdırmaq kimi ümumi məqsədimizə çatmaq üçün mühüm imkan yaradan COP26 ilə eyni vaxtda keçirilir. Ümid edirəm ki, COP26 davam etdiyi bir vaxtda Azərbaycan çox uğurlu nəticələr əldə etmək istiqamətində öz rolunu oynayacaq”. Beynəlxalq Valyuta Fondunun direktoru Kristalina Georgiyeva isə videomüraciətində iqlim dəyişikliyi prosesindən danışaraq, daha təhlükəsiz dünyanın qurulması yolunda vacib addımların atılmasının zəruri olduğunu vurğulayıb. Latviyanın sabiq prezidenti, Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin həmsədri Vayra Vike-Freyberqa da hesab edir ki, dünyanın problemi təkcə COVID-19 deyil, qlobal iqlim dəyişikliyi də bu sırada az narahatlıq doğurmur: “Amma bütün mövcud problemlərin qarşısının alınması birgə müzakirələrdən, birgə səylərdən keçir”. Nobel sülh mükafatı laureatı Ouided Bouçamaoui isə Qlobal Bakı Forumunda çıxışında bu xüsusda bildirib: “İqlim dəyişmələri bugünün problemidir. Hər kəs iqlim dəyişmələri ilə bağlı narahatlığını bildirməlidir. Biz fərqli problemlərlə üz-üzəyik. Yoxsulluq da daxil olmaqla, sosial-iqtisadi problemlər meydana çıxır. Bu məsələlərin çox vacib olduğunu dərk etməliyik. Problemin həlli bizdədir və problemi addım-addım izah etməliyik. Bizim nəyimiz var, nəyi planlaya bilərik? Hesab edirəm ki, ilk olaraq sudan başlamalıyaq. Suyun səmərəli istifadəsi, daha da çox qorunub saxlanılması barədə düşünməliyik. Burada sadə və asan başa gələn həlləri tətbiq etməliyik. Kənd təsərrüfatının fərqli yollarla inkişaf etdirilməsi lazımdır. Bunu necə edə bilərik? Bununla bağlı təlimlər keçirə bilərik. Suyun daha qənatəli istifadəsi üçün yollar açmalıyıq. Qarşımızda çoxlu günəşli günlər var və bundan faydalanmalıyıq. Məsələn, günəş enerjisindən daha çox istifadə edə bilərik. Günəş enerjisindən ev təsərrüfatlarında istifadə üçün asan yolları təşviq etməliyik. Bu forumda inkişaf etmiş ölkələr inkişaf etməkdə olan ölkələrə yardım göstərə bilər”.
Bu arada amerikalı alim Piter Qleyk də hesab edir ki, Yer kürəsində qlobal istiləşmə təbiətdəki su dövranına ciddi ziyan vurur və bu, yaxın illərdə dağıdıcı quraqlığa səbəb ola bilər. O qeyd edib ki, temperaturun artması su ehtiyatlarının istehlakını artırır: "Su anbarlarımızdakı maye daha tez buxarlanır. Kənd təsərrüfatında əkinləri suvarmaq üçün daha çox suya ehtiyac var". Onun sözlərinə görə, iqlim dəyişkənliyi dövrünün dəyişməsi ilə bağlı proqnozlar özünü doğrultmağa başlayıb və bu prosesin təbiətə təsiri getdikcə artacaq. Qleyk gözlənilən fəlakətlər barədə uzun müddət xəbərdarlıq edən alimlərə məhəl qoymayan siyasətçilərdən şikayət edib. O bildirib ki, dövlətlər buna daha əvvəl reaksiya versəydi, ən azı qlobal istiləşmənin nəticələrini yumşaltmaq mümkün olardı.
Mütəxəssislər dəfələrlə temperaturun artımını 1,5-2 dərəcə səviyyəsində məhdudlaşdırmağın vacibliyini qeyd edib. Bu məqsədə nail olmaq üçün 190-dan çox ölkə 2015-ci ilin dekabr ayında Paris İqlim Sazişini imzalayıb. Həmin sənəd qlobal istiləşməni yumşaltmaq üçün fəaliyyət planını müəyyən edir. Sənəddə qazıntı şəklində çıxarılan yanacaqdan tamamilə imtina nəzərdə tutulmur, ancaq dövlətlər iqlim dəyişikliyinə uyğunlaşmaq, tullantıları azaltmaq və bərpa olunan enerji mənbələrinə keçid üçün tədbirlər görməlidir. Bütün bunlara Qlazqo konfransından sonra VIII Qlobal Bakı Forumunda da diqqət yetirilməsi vacib hesab olunur. Çünki bu hal dünyanın diqqətini daha çox iqlim dəyişiklikləri ilə bağlı yaranan fəsadlara yönəldir.
Samirə SƏFƏROVA
