Azərbaycan və Türkiyə liderləri tərəfindən irəli sürülən “3+3” formatına artıq Ermənistanda da münasibət bildirilib. Belə görünür ki, Ermənistan bu formatdan heç də imtina etmək niyyətində deyil. Amma formatda iştiraka da hələ tərəddüdlə yanaşır.
Bununla belə, Rusiyanın qəti şəkildə “3+3” formatına dəstəyi İrəvanı bu prosesdə iştiraka getdikcə daha çox həvəsləndirir. Qeyd edək ki, Moskva hazırda “3+3” formatına daha çox diqqət ayırmağa başlayıb. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Mariya Zaxarova həm bu formatı, həm də Azərbaycan-Rusiya-Ermənistan üçbucağında işbirliyini vacib saydıqlarını qeyd edir: “Bu fonda Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi 2020-ci il noyabrın 9-da Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan liderləri tərəfindən Qarabağ nizamlanması üzrə üçtərəfli bəyanatın imzalanmasının ildönümü ərəfəsində şərhlə çıxış edəcək. Biz planlaşdırırıq ki, ətraflı şərhi gələn həftə, üçtərəfli bəyanatın qəbulundan bir il keçdiyi zaman verək. İndi sizə deyə bilərəm ki, bütün istiqamətlərdə işlər davam edir. Münaqişə zonasında tam atəşkəs və bütün hərbi əməliyyatların tam dayandırılması barədə üç ölkənin liderləri tərəfindən qəbul edilmiş Bəyanatın yaxınlaşan ildönümü Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrov və Ermənistandan olan həmkarı ilə noyabrın 1-də, Azərbaycandan olan həmkarı ilə noyabrın 2-də telefon danışığı zamanı müzakirə edilib. Nazirlər son bir ildə regionda vəziyyətin sabitləşməsi, ümumilikdə atəşkəs rejiminə əməl olunması barədə vahid fikir ifadə ediblər. Bakıda və İrəvanda Rusiya sülhməramlılarının rolu yüksək qiymətləndirilir. Ayrı-ayrı insidentlər hər iki tərəfin qarşılıqlı əlaqə kanalları vasitəsilə həll edilir. Nəqliyyat əlaqələrinin açılması üçün də səylər göstərilir. Bildiyiniz kimi, oktyabrın 20-də Moskvada ölkələrimizin baş nazir müavinlərinin həmsədrliyi ilə üçtərəfli işçi qrupunun 8-ci iclası keçirilib. Sərhəd insidentlərinin aradan qaldırılması məqsədilə hər üç ölkənin Xarici İşlər nazirliklərinin, Müdafiə nazirliklərinin, sərhəd xidmətlərinin xətti ilə təmaslar davam edir. Biz problemin kompleks həllini həm də Azərbaycan-Ermənistan sərhədinin delimitasiyası prosesinin tezliklə başlanmasında və sonradan demarkasiyasında görürük. Əlbəttə ki, ATƏT-in Minsk Qrupu xəttilə fəal iş aparılır, onun həmsədrləri bu barədə mütəmadi olaraq müvafiq press-relizlərdə məlumat verirlər”. M.Zaxarova Azərbaycan və Türkiyə prezidentlərinin təklif etdiyi “3+3” formatının həyata keçirilməsi perspektivlərindən də danışıb: “Biz Azərbaycan və Türkiyə prezidentlərinin irəli sürdüyü “3+3” adlandırılan konsultativ regional mexanizmin yaradılması ideyasını dəstəkləyirik. Söhbət Cənubi Qafqaz ölkələrindən və onların qonşularından gedir, bunlar Azərbaycan, Ermənistan, Gürcüstan, Rusiya, Türkiyə və İrandır. Vurğulamaq istərdim ki, bu planların praktiki həyata keçirilməsinin vaxtı çatıb. Çoxtərəfli regional əməkdaşlığın inkişafı bu formatın bütün potensial iştirakçılarının maraqlarına cavab verir. Fikrimizcə, onun işə salınması dövlətlərarası münasibətlərdə etimadın artmasına, mövcud ziddiyyətlərin tənzimlənməsinə, regionun iqtisadi və nəqliyyat potensialının üzə çıxarılmasına kömək edərdi. Suallar çoxdur. Format həm köhnə problemlərin həlli yollarını, həm də yeni çağırışlar üçün həll yolları təklif edə bilər və etməlidir”.
Rusiyanın bu yanaşmasına və gələn həftə Azərbaycan-Rusiya-Ermənistan liderlərinin gözlənilən görüşünə İrəvanın münasibəti xüsusi maraq doğurur. Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan parlamentdə etdiyi çıxışda belə bir görüşün keçiriləcəyini istisna etmədiyini və hətta hansısa razılaşdırılmış bəyanatın ola biləcəyini bildirib. Ermənistan xarici işlər nazirinin müavini Vahe Gevorkyan da həm bu məsələyə, həm də “3+3” məsələsinə aydınlıq gətirib. Bununla bağlı keçirdiyi brifinq zamanı Gevorkyana müxalifıət deputatı Anna Qriqoryan belə bir sual verib: “Bu son bir neçə gündə “3+3” formatı barədə fəal söhbətlər gəzir. Bu “3+3” dən biri də Ermənistandır və Ermənistan bu məsələdə aydın mövqe bildirməyib. Digər tərəfdən, bu formatla bağlı risq və təhlükələr aşkardır. Amma Rusiya və Türkiyə öz danışıqlarında bu formatdan söz açırlar. Məni bizim tərəfin son dərəcə passiv mövqeyinin səbəbi maraqlandırır”. Bu suala cavab verərkən Gevorkyan deyib ki, regional əməkdaşlığa dair bir neçə təklif var: “3+3” bu təkliflərdən yalnız biridir. Biz bütün təkliflərə münasibətdə, onlardan hər hansı birinə yaxşı və ya pis qərəzlə yanaşmadan vahid mövqe nümayiş etdirməliyik. Bizim üçün prioritet olan Ermənistanın milli maraqlarıdır və sizin də dediyiniz kimi, mümkün təhlükə və risqlərin nəzərə alınmasıdır”. Nazir müavini deyib ki, İrəvanın mövqeyinə görə, bu təkliflər artıq mövcud olan formatları təkrarlamamalıdır: “Bu nöqteyi-nəzərdən bizim üçün prioritet budur ki, ATƏT-in Minsk Qrupu həmsədrliyi təkrarlanmasın. Bütün bu təkliflərə baxılır, amma hər hansı irəliləyiş və ya qərardan danışmaq hələ tezdir”. Bu açıqlamadan bir daha görünür ki, Ermənistan “3+3” formatından imtina etmir. Əksinə, formatda iştirakının mümkünlüyünü dilə gətirir. Ekspertlər hesab edir ki, bu halda Ermənistanı tezliklə “3+3” formatında görmək olar. Xüsusən də Rusiyanın bu formatı istəməsi İrəvanın da ona qatılma ehtimalını artırır.
Tahir TAĞIYEV
