Azərbaycan Respublikasının xarici işlər naziri Ceyhun Bayramovla Rusiya Federasiyasının xarici işlər naziri Sergey Lavrov arasında telefon danışığı olub.
Xarici İşlər Nazirliyinin Mətbuat xidməti idarəsindən verilən məlumata görə, telefon danışığı zamanı nazirlər ikitərəfli münasibətlər gündəliyinin bir sıra məsələləri ətrafında fikir mübadiləsi aparıblar.
Nazirlər, həmçinin, üçtərəfli bəyanatların icrası, o cümlədən nəqliyyat və kommunikasiyaların açılması ilə bağlı İşçi Qrupun fəaliyyətini müzakirə ediblər. Bölgədə mövcud olan cari vəziyyət ətrafında fikir mübadiləsi aparan nazirlər, eyni zamanda, 3+3 formatında əməkdaşlıq platformasının inkişafının vacibliyini qeyd ediblər.
Tərəflər, həmçinin, qarşılıqlı maraq doğuran digər məsələlər barədə də müzakirələr aparıblar.
Məlumdur ki, 44 günlük müharibə başa çatandan sonra region ölkələri yaranmış yeni reallıqların fonunda optimal əməkdaşlıq formatı olaraq “3+3” formulu üzrə əməkdaşlıqda maraqlı olduqlarını bəyan ediblər. Yalnız Gürcüstandan başqa, bütün region ölkələri bu əməkdaşlıqda maraqlı olduqlarını ifadə edib. Gürcüstan Rusiya ilə aralarında olan ziddiyyət amilini əsas gətirərək, bu formatda iştirakdan imtina edir. O halda Bayramov-Lavrov danışığında yenidən bu məsələ niyə müzakirə olunub? Onlarda bu formatın baş tutacağı ilə bağlı ümidlər nədən qalmaqdadır?
Əslində aparılan müşahidələr göstərir ki, Gürcüstan bu formatdan birmənalı şəkildə imtina etmir. Çünki anlayır ki, bu imtina bir sıra layihələrdən kənarda qalmaqla nəticələnə bilər. Faktiki olaraq, bu məsələ ilə bağlı Gürcüstan hakimiyyəti dilemma qarşısında qalıb. Gəlin, Gürcüstan rəsmilərinin bu məsələ ilə bağlı ifadə etdiyi mövqeyə diqqət edək.
Gürcüstanın Rusiya ilə birlikdə “3+3” formatında iştirak etməsi çətin olacaq, buna baxmayaraq, ölkə böyük geosiyasi layihələrdə hansısa formada təmsil olunmalıdır. Bunu Gürcüstan Baş nazirinin müavini və xarici işlər naziri David Zalkaliani Rusiya XİN rəhbəri Sergey Lavrovun bir tərəfdən Azərbaycan, Gürcüstan, Ermənistan, digər tərəfdən İran, Rusiya və Türkiyə bağlı irəli sürdüyü yeni əməkdaşlıq formatı təklifinə münasibət bildirərkən deyib. O daha sonra bildirib: “Əlbəttə ki, işğaldan azad olunma istiqamətində heç bir proses görmədiyimiz zaman belə bir formatda iştirak etmək və bir növ infrastruktur layihələrindən danışmaq çox çətindir. Buna baxmayaraq, ictimaiyyətə əks olunmaq üçün belə bir mövqe təqdim etmək istəyirəm: bu böyük geosiyasi layihələrdə və əlaqələrdə, heç olmasa bir şəkildə təmsil olunmalıyıq, əlbəttə ki, dövlət maraqları və işğalçıya bəzi güzəştlər hesabına deyil”.
Gürcüstanlı nazir ölkəsinin suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün “qırmızı xətt” olduğunu vurğulayıb: “Bölgədə inkişaf edən proseslərlə ayaqlaşmalıyıq və bu səbəbdən ölkənin rolunu və funksiyasını itirə biləcəyi Gürcüstandan yan keçə biləcək bütün yeni, hətta infrastruktur layihələrində iştirak etməliyik. Bu səbəbdən ölkəmizin maraqlarının zərər görməməsi üçün burada dəqiq bir mövqenin olması vacibdir”.
Göründüyü kimi, Gürcüstan birmənalı imtina mövqeyini ortaya qoymur.
Bu yaxınlarda Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov İranın xarici işlər naziri Hüseyin Əmir Abdollahianla keçirdiyi mətbuat konfransında bu təşəbbüsün “3+3” formatı yaratmaq üçün müzakirə edildiyini deyib: üç Cənubi Qafqaz ölkəsi və onların üç böyük qonşusu – Rusiya, İran və Türkiyə.
Lavrov qeyd edib ki, İran bu təşəbbüsə Türkiyə və Azərbaycan kimi müsbət münasibət bəsləyir: “Rusiya Federasiyası erməni həmkarları ilə işləyir. Rusiya tərəfi gözləyir ki, Gürcüstan, yaşadığı problemlərə baxmayaraq, belə bir mexanizm yaratmaqda marağını görə biləcək”.
Gürcüstanın xarici işlər nazirinin açıqlaması onu deməyə əsas verir ki, Tiflis hər an razılığını verə bilər. Təbiidir ki, təcrübəli diplomat kimi Lavrov bunu görə bilir. Bu səbəbdən də onda əminlik var ki, Gürcüstan hansısa şərtlərinin qəbul olunması müqabilində əməkdaşlığı məqbul saya bilər. Bildirilir ki, Gürcüstan üçün “3+3” formatında əsas praktik risq Abxaziyadan keçən bir dəmir yolunun açılması perspektivi ilə əlaqədardır. Burada Moskva, Ankara və Tehranın maraqları üst-üstə düşür, lakin bu perspektiv və hətta bu barədə danışmaq Gürcüstanın milli maraqlarına ziyan vurur.
Ancaq əksər ekspertlər hesab edir ki, Gürcüstanı layihədən imtinaya ABŞ və Qərb müttəfiqləri sövq edir. Çünki onlar, nəyin bahasına olursa-olsun, Rusiyanın regionda təşəbbüsü ələ almasını istəmir. Buna görə də, Azərbaycan alternativ kimi “2+2” formatını təklif edib. Təbiidir ki, bu alternativ Gürcüstanı bir qədər də düşünməyə vadar edib və ola bilsin, “3+3”lə bağlı hansısa müsbət impulslar ötürməyə başlayıb.
Qeyd edək ki, Gürcüstanla Rusiya arasında diplomatik münasibətlər 26 avqust 2008-ci ildə Moskvanın, beynəlxalq hüququ pozaraq, Gürcüstanın iki bölgəsinin – Abxaziya və Cənubi Osetiyanın “müstəqilliyini” tanıyandan sonra gərginləşib. Ancaq bu heç də o anlama gəlmir ki, tərəflər bir-biri ilə açıq düşmənçilik aparır. Hətta bir sıra sahələrdə bu iki ölkə arasında əməkdaşlıq nümunələrini də görmək mümkündür.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
