ATƏT-in Minsk Qrupunun keçmiş amerikalı həmsədri, ABŞ-ın Azərbaycandakı sabiq səfiri Metyu Brayza yerli mətbuatın suallarını cavablandırıb.
“ATƏT-in Minsk Qrupu 30 ilə yaxın bir müddətdə Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması prosesini apardı, amma heç nəyə nail ola bilmədi. Münaqişə bitdikdən sonra yenə də fəaliyyətlərini bərpa etdiklərini açıqladılar. Həmsədr ölkələrin hər üçü çox vaxt Ermənistanın lehinə mövqe sərgiləyir. Sizcə, onların indiki fəallığı və belə bir mövqedə olması durumu yenidən gərginləşdirməyəcəkmi” sualına sabiq səfir belə cavab verib: “Sualınızda “ATƏT-in Minsk Qrupu 30 ilə yaxındır Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli ilə məşğul olmasına baxmayaraq, heç nəyə nail ola bilməyib” fikrilə qətiyyən razı deyiləm. Bu, tamamilə yanlışdır. Minsk Qrupu Ermənistan və Azərbaycan prezidentlərinə 2019-cu ilin yanvarında qeyri-rəsmi razılaşma çərçivəsində münaqişənin həllinə kömək etdi. Mən orada idim. Həm Ermənistan prezidenti Armen Sarkisyanın, həm də Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin dediklərini eşitdim: “Biz qeyri-rəsmi olaraq bu çərçivə ilə razıyıq”.
Çərçivə məşhur Madrid prinsipləri idi. Həm Azərbaycan, həm də Ermənistan arasında hələ də bəzi detallar üzərində işləmək lazım idi və heç vaxt bu təfərrüatları yekunlaşdıra bilmədilər. Bu kontekstdə yadda saxlamaq lazımdır ki, vasitəçilər futbol meydançasındakı hakim kimidirlər. Onlar əmin olmağa çalışırlar ki, oyunun iştirakçıları – Azərbaycan və Ermənistan liderləri arasında ədalətli oyun ola bilər. Onlar oynaya – danışıqlar apara bilərlər və buna görə də vasitəçilər yaxşı müzakirənin və ədalətli oyunun olmasını təmin etməyə çalışırlar”.
Məlumdur ki, 44 günlük müharibədən sonra Ermənistan həmsədrlərin fəaliyyətinin yenidən canlanmasını istəyir, ancaq Azərbaycan fərqli fikirdədir. Biz daima Minsk Qrupunun qeyri-konstruktiv mövqeyini tənqid edirik. Həmin haqlı ittihamlara nədənsə həmsədrlik institutunda təmsil olunan 3 ölkə yox, keçmiş səfir cavab verir. Brayzanın dediyi 2019-cu il hadisəsi həmsədrlərin səmərəsiz fəaliyyəti ilə bağlı səslənən iradları neytrallaşmaq üçün yetərlidirmi?
Politoloq Qabil Hüseynli “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, Ermənistan Azərbaycanla sülh danışıqları prosesində uzun illər Qarabağ münaqişəsinin dinc yolla tənzimlənməsinə çalışmış və son müharibədən sonra kənarda qalmış ATƏT-in Minsk Qrupunun vasitəçiliyində israr edir: “Azərbaycan ATƏT-in Minsk Qrupunun fəaliyyətindən narazıdır və bu narazılığı həm 44 günlük müharibə zamanı, həm də müharibədən sonra bir neçə dəfə təkrarlayıb.
Prezident İlham Əliyevə görə, münaqişənin dinc yolla nizamlanmasında ATƏT-in Minsk Qrupu heç bir rol oynaya bilməyib. Öncə Minsk Qrupunun canlanmasında maraqlı olan tərəfə baxaq - bu, rəsmi İrəvandır. ATƏT-in Minsk Qrupunun vasitəçiliyini Ermənistana cazibədar göstərən onun hazırladığı, amma icra edə bilmədiyi Madrid prinsipləridir: bu layihədə ərazi bütövlüyü ilə yanaşı, xalqların öz müqəddəratını həll etmək müddəası da öz əksini tapıb.
Azərbaycan üçün, Prezident Əliyevin dediyinə görə, Qarabağın statusu məsələsi mövcud deyil, Ermənistanın siyasi rəhbərliyi isə Dağlıq Qarabağın statusu məsələsində israr edəcəyini deyir. Bu baxımdan da, əldə olunan həmin razılaşma öz təsirini itirib. Brayza həmsədr olub, hansısa fikirlə fəaliyyətlərinin tam məhsuldar olmamasını əsaslandırmalıdır. Bunu da Madrid prinsipləri ilə əlaqələndirməyə çalışır. Həmin razılaşmanın şərtləri barədə çox danışılıb, ancaq kağız üzərində qaldı. Nəzəri olaraq yaxşı sayılan nəticəni praktik olaraq həyata keçirmək lazım idi. Bunu həmsədrlər edə bilməyiblərsə, deməli, həmin faktorla da qürurlanmağa dəyməz. Çünki onlar Ermənistana heç bir təzyiq göstərmədilər. Tarix göstərdi ki, Azərbaycan öz problemini həll etməyə qadirdi. Bundan sonra Minsk Qrupunun fəaliyyətini bilirik nəyə görə istəyirlər. Biz bütün problemləri həll etmişik. Münaqişə olmadığı üçün, həmin formatın geniş fəaliyyətinə də zərurət yoxdur. Heç bir epizodik uğur həmsədrlərin səmərəsiz fəaliyyətini qınaqdan azad edə bilməz”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
