“Böyük iyirmilik” sammiti çərçivəsində diqqət mərkəzində yer alan məsələlərdən biri də Cənubi Qafqazdakı vəziyyət, xüsusən də regionda altıtərəfli əməkdaşlıq platformasının yaradılması ilə bağlı olub. Bu məsələ Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın ABŞ və Fransadan olan həmkarları ilə görüşündə başlıca müzakirə predmetləri sırasında yer alıb.
Qeyd edilən məsələ ilə bağlı Türkiyə prezidenti mühüm açıqlamalar verib. ABŞ prezidenti Co Baydenlə görüşündə Cənubi Qafqazdakı vəziyyəti müzakirə etdiklərini bildirən Rəcəb Tayyib Ərdoğan deyib: “Cənubi Qafqazda altıtərəfli əməkdaşlıq platformasının yaradılmasının tərəfdarıyıq. Bu ölkələr Azərbaycan, Türkiyə, Rusiya, İran, Gürcüstan və Ermənistandır. Altı ölkə ilə birgə bu addımı atmağı və bölgədə sülhü təmin etməyi istəyirik. Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev Ermənistanın iştirakı ilə altıtərəfli əməkdaşlıq platformasının yaradılmasının mümkünlüyü ideyasını irəli sürüb. Bütün tərəflər müsbət yanaşma nümayiş etdirərsə, bölgədə belə bir əməkdaşlıq platforması yaradıla bilər. Bu platforma yaradılandan sonra bölgədə tez bir zamanda sülh təmin olunacaq”. Ərdoğan qeyd edib ki, məsələni Fransa prezidenti Emmanuel Makronla da müzakirə edib: “Fransa prezidenti Emmanuel Makronla görüşümüzdə Əfqanıstanda və Cənubi Qafqazda vəziyyəti müzakirə etdik. Hazırda Cənubi Qafqazda müsbət addımlar atılır. Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev qardaşımız bu müsbət addımları qətiyyətli şəkildə davam etdirmək istəyir”. Türkiyə prezidenti qeyd edib ki, fransalı həmkarı ilə görüşdə “altılıq platforması”nın yaradılması təşəbbüsünü də müzakirə ediblər. Qeyd edək ki, “altılıq platforması”nın yaradılmasını Rusiya da istəyir. Belə ki, bu günlərdə Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov Türkiyədən olan həmkarı Mövlud Çavuşoğlu ilə görüşüb. Görüşdə iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin bərpa olunmasının və Cənubi Qafqazda qarşılıqlı faydalı infrastruktur layihələrinin təşviqi məqsədilə “3+3” regional mexanizminin işə salınmasının perspektivləri ətrafında fikir mübadiləsi aparılıb. Rusiya bir daha buna müsbət yanaşdığını bəyan edib. Bunun ardınca Sergey Lavrovla ermənistanlı həmkarı Ararat Mirzoyan arasında telefon danışığı baş tutub. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin açıqlamasında bu xüsusda qeyd olunur: "Humanitar problemlərin həllində irəliləyişə, ilk növbədə saxlanılan şəxslərin geri qaytarılmasına, mina xəritələrinin verilməsinə və mədəni-dini irsin qorunmasına xüsusi diqqət yetirilib. Ermənistan-Azərbaycan sərhədində gərginliyin aradan qaldırılması, Cənubi Qafqazda bütün nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrin açılması, regional əməkdaşlıq üçün əlverişli şəraitin yaradılması məsələləri ilə bağlı "saatlar dəqiqləşdirilib". Ermənistanla Azərbaycan arasında sərhəd insidentlərinin siyasi-diplomatik yolla nizamlanmasına yönələn səylərin davam etdirilməsinin vacibliyi vurğulanıb". Buradan göründüyü kimi, telefon danışığında regional əməkdaşlıq məsələsi də ön planda yer alıb. Beləliklə, Rusiya kommunikasiyaların açılması, regional əməkdaşlıq platformasının qurulmasını sürətləndirmək istəyir. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Mariya Zaxarova məsələ ilə bağlı daha dəqiq mövqe sərgiləyib: “Rusiya Cənubi Qafqaz üzrə “3+3” formatının ən yaxın zamanda işə salınacağını təxmin edir”. O, məsləhətçi regional mexanizmin yaradılması ideyasının Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev və Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən təklif edildiyini xatırladıb: “Bildiyiniz kimi, Rusiya bu təşəbbüsü dəstəkləyib. Biz çoxtərəfli regional əməkdaşlığın inkişafının bu formatdakı bütün iştirakçıların maraqlarına tam cavab verdiyinə əsaslanırıq. Fikrimizcə, bu mexanizmin işə salınması dövlətlərarası münasibətlərdə inamın artırılması, mövcud ziddiyyətlərin tənzimlənməsi və regionun iqtisadi, nəqliyyat və humanitar potensialının aşkar edilməsinə kömək edərdi”.
Hazırda Gürcüstan bu platformaya qarşı çıxır. Lakin rusiyalı politoloq Aleksey Fenenko qeyd edir ki, Gürcüstan və sonda Ermənistan da bu platformaya razılıq verəcək: “Düşünürəm ki, böyük ehtimal, tezliklə “dördlük”- “Rusiya-Azərbaycan-Türkiyə-İran” formatı işə düşəcək. Bakı, Moskva və Ankara üçün indi ən vacib şey İranın bu formata qoşulmasına nail olmaqdır. Onda Ermənistan üçün regional problemləri müzakirə etməkdən boyun qaçırmaq artıq çətin olacaq; İrəvan regional dövlətlərlə qarşılıqlı əlaqə qurmalı olacaq”. Gürcüstan baş nazirinin müavini, xarici işlər naziri David Zalkaliani isə ölkəsinin bu platformadan kənarda qalmasının mənfi nəticələrinin ola biləcəyini istisna etmir. Onun sözlərinə görə, Gürcüstan regionda inkişaf edən proseslərdən geri qalmamalıdır: “Biz bütün yeni, hətta infrastruktur layihələrdə də iştirak etməliyik. Əks halda onlar Gürcüstandan yan keçə bilər və bununla da ölkə rol və funksiyasını itirə bilər. Buna görə də dəqiq mövqeyə malik olmaq çox vacibdir ki, ölkəmizin maraqları zərər görməsin. Böyük geosiyasi layihələrdə və münasibətlərdə təmsilçiliyimiz, sözsüz ki, dövlət maraqları və hər hansı güzəşt hesabına olmamalıdır”. Nazir həmçinin bildirib ki, Gürcüstan artıq bölgədə önəmli rol və funksiya yerinə yetirir: “Baş nazir İrakli Qaribaşvilinin təşəbbüsü və vasitəçiliyi, Azərbaycan və Ermənistan liderləri ilə fəal kommunikasiya sayəsində Gürcüstan regional əməkdaşlıq planında ilk addımlar ata bilib. Bu istiqamətdə növbəti addımlar atılmalıdır və biz bununla bağlı, nəinki Cənubi Qafqazdakı qonşularımız, həmçinin avropalı və amerikalı tərəfdaşlarımızla da fəal təmas qurmağa davam edəcəyik”.
Samirə SƏFƏROVA
