Türkiyə Ermənistanla münasibətlərini normallaşdırmaq məramını bir daha təsdiq edir, İrəvandan gələn çox pozitiv siqnallara cavab verməyə hazırdır, lakin bu istiqamətdə addımlarını Bakı ilə uzlaşdıracaq.
Belə bir açıqlama ilə Türkiyənin xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlu “CNN Türk” telekanalına müsahibəsində çıxış edib: “Ermənistanla münasibətlərə dair atdığımız addımları Azərbaycanla məsləhətləşməklə müəyyən edirik. Füzuli səfəri çərçivəsində də bu istiqamətdə müzakirələr apardıq. Ermənistan tərəfindən də önəmli mesajlar gəlib”. Ermənistanın atdığı addımlara Azərbaycan və Türkiyənin məsləhətləşərək qarşılıq verdiyini diqqətə çatdıran nazir vurğulayıb ki, artıq müharibə bitib. Sülh sazişi imzalanmalıdır: “Qəbul edəcəyimiz qərarları, atacağımız birgə addımları hər kəs qəbul etməlidir. Ermənistan da artıq bunları qəbul edir. Biz Ermənistanın atacağı pozitiv addımlara qarşılıq vercəyimizi bildirmişik. Biz də Azərbaycanla hansı addımları ata biləcəyimizi müzakirə edirik. İndi Azərbaycanın təklif etdiyi kimi tərəflər arasında sülh müqaviləsi imzalanmalıdır. Türkiyə bu məsələni Ankara-Bakı-İrəvan üçtərəfli formatında müzakirə etməyə hazırdır”.
Eyni məzmunda bəyanatı bu həftə Türkiyə Prezidenti Rəcəp Tayyip Ərdoğan da səsləndirib. O, Zəngilan rayonunda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə görüşdən sonra mətbuata bəyanatında bildirib ki, indi sərhədlərin müəyyənləşməsi və qarşılıqlı olaraq tanınması zəruridir. Türkiyə Prezidenti qeyd edib ki, yaxşı qonşuluq əlaqələrinin təməlini də bu anlayış formalaşdırmaqdadır: “Bu məsələlərdə Ermənistanın Azərbaycanla problemlərini həll etməsi yönündə səmimi iradə nümayiş etdirməsi lazımdır. Ermənistan Azərbaycana münasibətdə səmimi iradə ortaya qoyacağı halda, Türkiyənin Ermənistanla əlaqələrinin də normallaşmasının önündə bir əngəl qalmayacaq. Bütün bölgə üçün birlikdə qurulacaq bir gələcəyi kiçik maraqlara və daxili siyasətə qurban vermək zaman itkisi anlamına gələcək. Dünyanın bu gözəl bölgəsində sülh içində yaşanacaq parlaq bir gələcək mümkündür. Türkiyənin də daimi barışın təsis edilməsi yönündə atılacaq hər müsbət addımın qarşılığını eyni konstruktiv anlayışla verəcəyini bir daha vurğulayıram”. Bu arada məlum olub ki, Ermənistan Türkiyə ilə münasibətlərinin normallaşdırılması məsələsini Rusiya ilə müzakirə edir. Bunu Ermənistan Təhlükəsizlik Şurasının katibi Armen Qriqoryan da təsdiq edib: “Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşdırılmasına başlamağa hazırıq. Bu məsələ də Rusiya ilə müzakirə olunur, bu prosesdə necə irəli getməyi müzakirə edirik”. Beləliklə, səslənən informasiyalar göstərir ki, regionda əlaqələrin normallaşması əsas müzakirə predmetlərindən biridir. Azərbaycan və Türkiyə bu fonda məsələni Ankara-Bakı-İrəvan üçtərəfli formatında müzakirə etməyə hazır olduğunu bildirir. Ermənistan isə məsələyə Rusiyanın daxil edilməsini istəyir. Belə vəziyyətdə Azərbaycanın dediyi “2+2” formatının ərsəyə gəlməsi qaçılmaz sayılır.
Xatırladaq ki, 44 günlük Vətən müharibəsindən sonra regionda yeni əməkdaşlıq platformasının yaradılması təklifi irəli sürülüb. Bu platforma Cənubi Qafqazın 3 ölkəsi olan Azərbaycan, Gürcüstan, Ermənistanla Türkiyə, Rusiya və İrandan ibarət altılıq və yaxud da “3+3” formatını özündə ehtiva edir. Lakin qonşu Gürcüstan lap əvvəldən “3+3” regional əməkdaşlıq platformasına qatılmaqdan imtina edib. Rəsmi Tiflis belə hesab edir ki, Moskva ilə mövcud münasibətləri, Cənubi Osetiya və Abxaziya kimi məsələlərin həllini tapmaması Gürcüstanın Rusiya ilə eyni əməkdaşlıq platformasında təmsil olunmasına imkan vermir. Bu səbəbdən Gürcüstan “3+3” platformasında indiki şərtlər daxilində iştirakını mümkünsüz hesab edir. Cənub qonşumuz İranın yeni administasiyası da “3+3” əməkdaşlıq platformasına müsbət yanaşmır. İran bunu Azərbaycana münasibətdə bəzi son addımları ilə də nümayiş etdirir. Həsən Ruhani dönəmində İran sözügedən platformaya yaxından maraq göstərdiyi halda, İbrahim Rəisi administasiyası məsələyə fərqli prizmadan yanaşır. Hazırda İranın mövqeyi bu ölkənin “3+3” platformasına qoşulmaq niyyətində olmadığını göstərir. Azərbaycanın yanaşması bundan ibarətdir ki, qeyd edilən əməkdaşlıq platformasının yaradılması regional əməkdaşlığa, sülhün bərqərar olmasına mühüm töhfələr verə bilər. Amma Gürcüstan və İranın indiki mövqeyi platformanın nəzərdə tutulmuş şəkildə yaradılmasına imkan vermir. Bu şəraitdə Azərbaycan regional əməkdaşlığın yeni formasını təklif edir. Yeni platformanın hansı formatda təşkil edilə biləcəyini Prezident İlham Əliyev Cəbrayıl ictimaiyyətinin nümayəndələri ilə görüşündə açıqlayıb. Türkiyə-Rusiya əməkdaşlığını Cənubi Qafqazın sabitliyinin təminatı kimi dəyərləndirən Prezident İlham Əliyev regionda real praktiki əməkdaşlıq çərçivələri müəyyən olunduğunu bildirib. Qeyd edilən kontekstdə dövlət başçısı Türkiyə-Rusiya-Azərbaycan-Ermənistan formatının yaranmasını gündəmə gətirib. Bununla Azərbaycan regionda “3+3” platforması əvəzinə “2+2” formatını irəli sürür. “3+3” platformasının yaranması Gürcüstan və İran üzündən mümkünsüz olduğu halda, “2+2” formatının yaranması tamamilə realdır. Çünki mövcud Türkiyə-Rusiya əməkdaşlığı yüksək səviyyədədir və bu ölkələr Cənubi Qafqazda sabitliyin təminatçısı qismində çıxış edir. Azərbaycanın hər iki ölkə ilə əməkdaşlığı yüksək səviyyədədir. Ermənistana gəlincə, bu ölkənin “2+2” formatına qoşulmaqdan başqa yolu yoxdur. Çünki Ermənistanın gələcək rifahı Azərbaycan, Türkiyə və Rusiya ilə əməkdaşlıqdan asılıdır. Baş verənlər isə İrəvanın da bu reallığı qəbul etmək üzrə olduğunu deməyə əsas verir.
Samirə SƏFƏROVA
