Bu gün Cənubi Qafqazda kommunikasiyaların bərpası, o cümlədən Zəngəzur dəhlizinin işə düşməsi Rusiyanın da xüsusi maraq dairəsində yer alır. Kreml bunun üçtərəfli danışıqlar əsasında çözülməsində maraqlı tərəf kimi çıxış edir.
Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Mariya Zaxarova bu xüsusda qeyd edir ki, Cənubi Qafqazda Zəngəzur dəhlizinin yaradılması ilə bağlı mübahisələr də daxil olmaqla, nəqliyyat kommunikasiyalarının açılması ilə bağlı bütün məsələlər Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya baş nazirlərinin müavinlərinin həmsədrliyi ilə üçtərəfli işçi qrupu çərçivəsində nəzərdən keçirilməli və həll edilməlidir.
Onun sözlərinə görə, artıq bu mexanizmin səkkiz iclası keçirilib və bütün tərəflər onun fəaliyyətini yüksək qiymətləndirir: “Biz Cənubi Qafqazda bütün iqtisadi-nəqliyyat əlaqələrinin açılmasına dair üçtərəfli razılaşmaların həyata keçirilməsinə kömək edən bəyanatlara və addımlara sadiq qalmağı düzgün hesab edirik”. Rusiyalı hərbi ekspert İqor Korotçenko isə qeyd edir ki, Zəngəzur dəhlizi mütləq açılmalıdır və bu, Moskvanın da maraq dairəsindədir: “Hazırda sərhədləri boyunca qeyri-sabitliklə üzləşən Rusiya üçün Cənubi Qafqaz regionunun sakit olması son dərəcə vacibdir. Risqlərin və təhdidlərin miqyaslaşdırılması bu gün həndəsi silsilə ilə artır və bu həssas regionda Rusiyaya sülh lazımdır. Sülhün əsası isə işlək iqtisadiyyatdır. İqtisadiyyat işləyəndə insanların həyat səviyyəsi yaxşılaşır. Moskva üçün bütün nəqliyyat və kommunikasiya dəhlizlərinin işləməsi, regionda bütün istiqamətlərdə yüklərin sabit və etibarlı axını önəmlidir. Bu, nəqliyyat təchizatı üçün bütün logistikanı təkmilləşdirməyə imkan verəcək. Rusiya özü də bu dəhlizlərdən istifadə edəcək. Üstəlik, bütün iştirakçı ölkələrin inkişafı üçün faydalı olan tranzit məsələsi də var. Unutmayaq ki, Ermənistan ağır iqtisadi vəziyyətdədir. İşləyən nəqliyyat dəhlizi, təbii ki, hər bir ölkəyə və bütün region üzrə iqtisadiyyatın bütün sahələrinə güclü təkan verəcək”.
Hesab edilir ki, Cənubi Qafqazda kommunikasiya əlqələrinin bərpası, Zəngəzur dəhlizinin işə düşməsi Rusiyaya mühüm üstünlüklər qazandırır. İlk növbədə o baxımdan ki, bu dəhliz Rusiyaya Fars körfəzindən dünya limanlarına yeni birbaşa çıxış imkanları açacaq. Eyni zamanda, Rusiyanın Hind okeanı hövzəsi ilə ticarət bağlantısını asanlaşdıracaq, şimal qonşumuzun Ermənistanla ticarətində Gürcüstandan asılılığını aradan qaldıracaq. Beləliklə, Rusiya Azərbaycan üzərindən loqistik fəaliyyətini daha sərfəli şərtlərlə həyata keçirə biləcək. Rusuyanın bu yanaşması fonunda məsələ Ermənistanda artıq ciddi şəkildə gündəmə gəlib. Erməni politoloq Artur Atayev qeyd edir ki, Zəngəzur dəhlizi hələ 2001-ci ildə müzakirə edilib. Onun sözlərinə görə, ikinci prezident Robert Köçəryan Mehridən keçən dəhlizə razılıq verib. Şərti isə bu olub – Mehri dəhlizi əvəzinə sülh! Artur Atayev 20 il öncəki qeyri-rəsmi informasiyaları xatırladaraq, Zəngəzur dəhlizi ideyasının yeni olmadığı, bunun əsasını Heydər Əliyevin qoyduğunu bildirir: “İndi Azərbaycan İkinci Qarabağ müharibəsində qalib olandan sonra isə artıq bu ideyanı “heç bir əvəzi olmadan” icra etməyə girişib. Bu, həm də Ankaraya iqtisadi və hərbi-siyasi əlaqələrini genişləndirmək üçün vacibdir”. Ekspert bildirib ki, Azərbaycan artıq Qarabağda hərbi-siyasi müharibəni qazanıb, indi isə ikinci müharibəyə başlayıb. Ancaq bu, hərbi deyil, iqtisadi savaşdır. Onun iddiasına görə, Bakı iqtisadi savaşla İrəvana təzyiqi artıraraq, Zəngəzur dəhlizini almaq istəyir. Avropa Siyasətinin Təhlili Mərkəzi isə bu fonda bildirir ki, Ermənistan Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı ritorikanı yumşaldıb və bu, ən azı, hazırda radikal milliyyətçi siyasətdən imtina, razılıq deməkdir: “Əgər Ermənistan Türkiyə ilə münasibətlərini yaxşılaşdırsa, hərbi qarşıdurma ehtimalı yoxa çıxacaq və bütün tərəflər üçün uyğun olan status-kvonun formalaşması üzrə Ermənistanla Azərbaycan arasında “səssiz” müqavilə bağlanacaq. Çünki ikitərəfli münasibətlərin normallaşdırılması ticarətin yaxşılaşdırılmasında ümumi maraqları olan Ermənistan və Türkiyənin iqtisadi əməkdaşlığına zəmin yaradacaq. Getdikcə sərhəd uzunluğu 300 kilometrə qədər açıla bilər. Təbii ki, xarici qüvvələrin müdaxiləsi, eləcə də İrəvanın millətçi əhval-ruhiyyəli təbəqələrinin hərəkətləri və qarşılıqlı inamsızlıq potensial yaxşılaşmanı məhdudlaşdıra bilər. Ona görə də burada uzunmüddətli perspektiv vacibdir”.
Araşdırmalara əsasən, Zəngəzur dəhlizinin bərpası nəinki Azərbaycanın, həmçinin regionun iqtisadi inkişafına böyük töhfələr verəcək. Bu dəhliz vasitəsilə Naxçıvanın Azərbaycana quru yolla birləşdirilməsi də bu tarixi diyarımızın Azərbaycan iqtisadiyyatına reinteqrasiyasına səbəb olacaq. Beləliklə, Zəngəzur dəhlizinin Azərbaycan iqtisadiyyatında çox böyük rolu olacaq. Bu dəhlizin ən üstün cəhətlərindən biri ondan ibarətdir ki, nəinki Azərbaycanla Naxçıvan arasındakı nəqliyyat əlaqələrinin şaxələndirməsinə gətirəcək, həmçinin Xəzər və Aralıq dənizlərindən başlayaraq Cənub-Şərqi Asiya və Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasındakı nəqliyyat-logistika xətti olacaq. Ən əsası, Zəngəzur dəhlizi Azərbaycanı öz ayrılmaz hissəsi olan Naxçıvanla, həmçinin Türkiyə ilə birləşdirəcək.
Ramil QULİYEV
