Haylar illərdir ki, saxtakar təbliğat aparırlar və tarixləri qurama olduğu kimi, dövriyyəyə buraxdıqları məlumatlar da həqiqəti əks etdirmir, qondarma və yalandan ibarətdir. Amma çox təəssüflər olsun ki, hayların saxtakarlıq təbliğatına bəzi ölkələrin “alim”ləri, “mədəniyyət xadim”ləri də qoşulur və bu təxribatçı kampaniyanın elmentlərindən birinə çevirilirlər. Anti-Azərbaycan və anti-Türkiyə qüvvələri hayların yalanlarına “qol-qanad” verməklə məşğul olur.
Hayastan mediası gündə bir yalan xəbər, çaşdırıcı məlumat paylaşır, qondarma hay “tarix”lərini şişirməklə məşğul olur. Haylar və onların yalanlarına alət olanlar, xüsusən də üzdəniraq professor Şanqin erməni mətbuatında “hay mədəni irsi” ilə bağlı nağıllar danışıb. “Sputnik Armeniya”da iddia edilib ki, guya İranda “hay mədəniyyəti, mədəni irsi” yüksək səviyyədə qorunur. Azərbaycanı və Türkiyəni “vandalizm möcüzələri” nümayiş etdirməkdə suclayan hay mediası yazır ki, Türkiyə və Azərbaycandan fərqli olaraq, guya “erməni memarlıq abidələrini qoruyub saxlamaq üçün hər şey edən və onlara dünya mədəni irsi statusu verməyə çalışan” İran arasında fərqlər var. Hay mediası iddia edib ki, iranlıların “yad mədəniyyətə hörməti” var, çünki onların öz mədəniyyətinin minilliklərlə yaşı var (?).
Erməni mediası yenidən saxtakarliq, riyakarlıq davranışları nümayiş etdirir, Azərbaycanı və Türkiyəni İranla müqayisə edib İranı tərifləyir. Ekspertlər deyir ki, nə Azərbaycanda, nə də Türkiyədə başqa xalqların mədəni irsinə qarşı hər hansı bir neqativ münasibət olmayıb, yoxdur da, əksinə, hər iki dövlətdə xristian mədəniyyətinə də böyük dəyər verilir. Hay irsinə gəlincə, ekspertlərin sözlərinə görə, nə Azərbaycanda, nə də Türkiyədə hay mədəni irsi yoxdur ki, bəziləri onların “məhv edilməsindən” də qorxa. Bakının mərkəzində bir qriqorian kilsəsi olduğunu və onun da dövlət səviyyəsində qorunduğunu deyən ekspertlərin sözlərinə görə, amma indiki Hayastanda “fars məscidi” kimi qələmə verilən İrəvandakı Göy Məsciddən və türkmən abidəsi kimi təqdim edilən Əmir Səəd türbəsindən başqa Azərbaycan-türk mədəniyyətinə, irsinə aid bir dənə də olsun nümunə qalmayıb, onlar ya haylaşdırılıb, ya da yer üzündən silinib.
Tarixçilər bildirir ki, hayların İranda da heç bir qədim mədəniyyət irsi yoxdur, orada əsasən XX əsrin ortalarında qondarma “erməni soyqırımı”na qoyulan abidələrdir ki, haylar onları özlərinin memarlıq abidələri sayır.
Tarixçilər deyir ki, bir çox İran şəhərlərində, o cümlədən də Rəşt şəhərində “erməni dalanı” adlı məkanda uydurma “erməni soyqırımı” memorial abidəsi ucaldılıb, bundan başqa İsfahan, Tehran, Abadan və digər bölgələrdə də bu qondarma abidələr qoyulub. Mətbuatda İranın bununla bağlı mövqeyi belə əks olunub: “Ermənilər əhli kitab sayılırlar və buna görə də öz arzularına uyğun abidələr ucaltmaqda sərbəstdirlər. Buna görə də dövlət onların işinə qarışmır”.
“İrandakı hay “memarlıq abidə”ləri əsasən hayların və farsların ortaq maraqlarına xidmət edən qondarma “erməni soyqırımı” abidələridir...”
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası (AMEA) Qafqazşünaslıq İnstitutunun ermənişünaslıq şöbəsinin kiçik elmi işçisi, ermənişünas Aynur Əzimzadə “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, hay mətbuatının və bəzi haypərəstlərin səsləndirdiyi fikirlər cəfəngiyatdan başqa bir şey deyil. A.Əzimzadənin sözlərinə görə, nə Azərbaycan, nə də Türkiyə, haylardan və farslardan fərqli olaraq, başqa xalqlara aid abidələrinə divan tutmayıb, onları qoruyub, bərpa edib, qiymətləndirib. A.Əzimzadənin bildirdiyinə görə, İranla Hayastanın qarşılıqlı olaraq bir-birini tərifləməsinin kökündə türk düşmənçiliyi dayanır və bu həm də farslarla hayların bir kökdən olduğunu təsdiqləyir. A.Əzimzadənin qeyd etdiyinə görə, hayların bir qismi Qafqaza, bizim torpaqlara indiki İran ərazisindən köçürülüb. “Haylarla farslar həmişə bir kökdən olduqlarını deyiblər. Bu belədirsə, demək hayların məkanı indiki İran ərazisidir. Onlar bununla Qafqaza gəlmə olduqlarını təsdiqləyirlər. Qafqaza gəlmə olan hayların burada hansı “qədim irsi” ola bilər ki? Hayların Azərbaycanda və Türkiyədə “qədim irsi” yoxdur ki, haylar və haypərəstlər yalançı təbliğat kampaniyası aparırlar. Bu kampaniyanın heç bir əsası yoxdur. Haylar və haypərəstlər Azərbaycana və Türkiyəyə qarşı çirkin kampaniyalarını gec-tez dayandıracaq, çünki iddiaların heç bir əsası yoxdur”.
A.Əzimzadənin qeyd etdiyinə görə, İranla Hayastan arasında qarşılıqlı razılaşma var ki, onlar bir-birinin tarixi saxtakarlıqlarına dəstək verəcək, bir-birini tərifləyəcəklər. İrəvandakı “Göy məscid”in “fars məscid”i kimi təbliğ edilməsinin də bu razılaşmanın tərkib hissəsi olduğunu deyən A.Əzimzadənin sözlərinə görə, farslar hayları, haylar da farsları qəbul edir, türklərə qarşı birləşib qara piar kampaniyası aparırlar. “Farsların da, hayların da tarixi saxtadır, ingilis missonerləri tərəfindən quraşdırılaraq oraya atılıb”.
Ekspert dedi ki, hayların İrandakı “tarixi irsi” əsasən əsası Pəhləvilər rejimi tərəfindən qoyulan qondarma “soyqırım” abidələridir, hər erməni kilsəsinin həyətində bir “soyqırım” abidəsi qoyulub. “İrandakı hay “memarlıq abidə”ləri əsasən hayların və farsların ortaq maraqlarına xidmət edən qondarma “erməni soyqırımı” abidələrdir ki, bunlar hər yerdə qoyulub. Qondarma “soyqırım abidə”ləri İranda hay irsi kimi təqdim edilir və bu “abidə”lər qorunur. Yəqin hay irsinin İranda qorunduğunu iddia etməklə bunu nəzərdə tutublar”- deyə bildirən mütəxəssis həmçinin vurğuladı ki, araşdırmalara görə, son 40 rejimin dəstəyi ilə hayların maraqlarını təmin edən bir çox qurumlar yaradılıb. Mütəxəssis dedi ki, “İran erməni iş adamları cəmiyyəti”, “Erməni kilsələri şurası”, “İran erməni gəncləri təşkilatı”, “Ararat-Erməni İdman Cəmiyyəti”, “Erməni abidələrinin mühafizəsi könüllülər birliyi”, “Nor Cuqu Cəmiyyəti” (Yeni Culfa), “Sub Sərkis Kafedral Kilsəsi”, “Erməni memarlığını öyrənmə fondu”, “İran erməni qadınları cəmiyyəti”, “Anaid cəmiyyəti”, “Armenui humanitar cəmiyyəti”, “Ani cəmiyyəti”, “Erməni qadınları humanitar icması”, “Erməni qadınlarının kilsə cəmiyyəti”, “Ararat təhsil mərkəzi”, “Ararat-erməni mədəniyyəti mərkəzi”, “Məryəm təhsil mərkəzi”, “İran erməniləri xalq sənətkarları birliyi”, “Erməni incəsənəti muzeyi”, “Erməni protestant kilsəsi icması”, “Erməni yevangel kilsəsi icması” və onlarca sayda digər təşkilatlar fəaliyyət göstərir.
A.Əzimzadənin sözlərinə görə, haylarla farsları bir-birinə bağlayan həm genetik, etnik bağlardır, həm də türk dşmənçiliyi kimi ziyanlı tendensiyadır.
İradə SARIYEVA
