“Zəngilan ölkəmizin nəqliyyat-logistika mərkəzinə çevriləcək. Çünki Zəngəzur dəhlizi buradan keçir, dəmir yolu, Horadiz-Ağbənd avtomobil yolu tikilir. Zəngəzur dəhlizinin açılması ilə bağlı son hadisələr onu göstərir ki, istədiyimizə nail oluruq.
Birinci mərhələdə Ermənistan tərəfi müqavimət göstərsə də, indi özləri artıq buna razılaşıblar. Burada, əlbəttə ki, yumşaq desək, bizim rolumuz az deyil. Ona görə artıq avtomobil yolunun açılışı məsələsi həll olunur, dəmir yolu məsələsi həll olunur. Beləliklə, Zəngilanda müasir logistika-nəqliyyat mərkəzi, yük təyyarələri, sərnişin təyyarələri, dəmir yolu qovşağı, avtomobil yolları - bütün infrastruktur qurulacaq”. Bu fikirləri Zəngilan rayon ictimaiyyətinin nümayəndələri ilə görüşündə Prezident İlham Əliyev səsləndirib.
Xatırladaq ki, Vətən müharibəsi başa çatdıqdan sonra regionda kommunikasiya xətlərinin bərpası və yenilərinin yaradılması Azərbaycan xarici siyasətində prioritet məsələlərdən biri kimi çıxış edir. Bu kontekstdə rəsmi Bakı ötən il noyabrın 10-da Azərbaycan, Rusiya, Ermənistan liderləri tərəfindən imzalanan üçtərəfli Bəyanata əsasən, nəqliyyat marşrutlarının bərpası, o cümlədən də Zəngəzur dəhlizinin istifadəyə verilməsinə xüsusi diqqət yetirir. Zəngəzur dəhlizi də daxil olmaqla nəqliyyat marşrutlarının bərpası və yenilərinin yaradılmasının Azərbaycan üçün strateji əhəmiyyəti olduqca böyükdür. Bu, ilk növbədə Azərbaycan üzərindən tranzit yükdaşımaların artmasına, beləliklə də ölkə iqtisadiyyaında qeyri-neft sektorunun daha dinamik inkişafına təkan verəcək. Postmüharibə dövründə regionda nəqliyyat marşrutlarının nəzərdə tutulan qaydada fəaliyyətə başlaması üçün Zəngəzur dəhlizinin işə düşməsinə Ermənistan tərəfindən müvafiq şərait yaradılmasının vacibliyi də Azərbaycan tərəfindən dəfələrlə gündəmə gətirilb. Dəhliz ölkəmizin əsas hissəsini Naxçıvan, daha sonra Türkiyə ilə birləşdirəcək. Digər tərəfdən, Zəngəzur dəhlizinin reallaşması ilə regionda yaranacaq yeni nəqliyyat imkanları Avropa və Asiyanın daha sıx birləşməsinə gətirib çıxaracaq. Regionda sovetlər dönəmində mövcud olmuş kommunikasiya xətlərinin, o cümlədən Zəngəzur dəhlizinin işə düşməsində, Azərbaycanla yanaşı, Rusiya da maraqlı tərəflərdən biri kimi çıxış edir. Bunu Rusiya prezidenti Vladimir Putin “Valday” beynəlxalq klubunun iclasındakı çıxışında bir daha təsdiq edib.
Öncə müharibənin dayandırıalması haqda danışan Putin bildirib: “Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev və Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan, bütün çətinliklərə baxmayaraq, Qarabağda qan tökülməsini dayandırmaq qərarına gəldikdə siyasi müdriklik nümayiş etdirdilər. Birincisi, həm Azərbaycan prezidentinin, həm də Ermənistan baş nazirinin siyasi müdrikliyinə hörmətlə yanaşmalıyam. Yenə də hadisələrin bütün faciələrinə baxmayaraq, onlar bir anlıq siyasi vəziyyətdən yuxarı qalxmağı və çox məsuliyyətli qərar qəbul etməyi bacardılar. Yenə də prezident Əliyev və baş nazir Paşinyan qan tökülməsinin qarşısını ala bildilər. İndi Azərbaycan Naxçıvanla normal əlaqə qurmaqda, eləcə də kommunikasiyaların açılmasında maraqlıdır, bu, Ermənistanın qarşısında duran ən vacib vəzifələrdən biridir. Ermənistan regionda effektiv iqtisadi həyat qurmaq, qarşılıqlı əlaqə yaratmaqda, o cümlədən gələcəkdə Azərbaycanla münasibətlərin qurulması, Türkiyə ilə dondurulmuş münasibətlərin açılmasında prinsipcə maraqlıdır”.
Moskvanın mövqeyi bundan ibarətdir ki, regionda iqtisadi-ticarət əlaqələri və nəqliyyat marşrutlarının bərpa olunması iştirakçı ölkələrin, o cümlədən də Ermənistanın inkişafı üçün yeni imkanlar yaradacaq. Bununla Rusiya kommunikasiya xətlərinin bərpasında maraqlı tərəf olduğunu bir daha nümayiş etdirir. Rusiyanın sərgilədiyi bu yanaşma postmüharibə dövründə Azərbaycanın mövqeləri ilə üst-üstə düşür. Zəngəzur dəhlizinin və digər nəqliyyat marşrutlarının işə düşməsi Azərbaycanın regionda geosiyasi, geoiqtisadi mövqelərinin daha da güclənməsinə gətirib çıxaracaq. Azərbaycan və Rusiyanın yanaşması göstırir ki, 2020-ci il 10 noyabr və 2021-ci il 11 yanvar bəyanatlarının icrası qarşısıalınmaz prosesdir. Postmüharibə dövründə regionda kommunikasiya xətlərinin bərpası ilə bağlı Azərbaycanın mövqeyi digər ölkələr, o cümlədən region dövlətləri tərəfindən də təqdir edilir. Bunu şərtləndirən səbəblərdən biri həm də odur ki, bölgənin uzunmüddətli inkişafı, sabitliyin təmin edilməsi və müharibə risqlərinin sıfıra endirilməsi üçün nəqliyyat layihələri xüsusi rol oynayır. Sözügedən nəqliyyat layihələrini həyata keçirməsi Azərbaycanın sülhə verdiyi vacib töhfələrdəndir və bu, dünya miqyasında da yüksək qiymətləndirilir. Bu mənada, Ermənistanda istər revanşist, istərsə də digər qüvvələrin kommunikasiya xətlərinin bərpasına, o cümlədən Zəngəzur dəhlizinin işə düşməsinə maneə yaratması mümkünsüz hesab edilir.
Zəngəzur dəhlizi ilə yanaşı, Rusiya sərhədlərin müəyyən olunması məsələsində də Azərbaycanla eyni yanaşma sərgiləyir. Bunu Vladimir Putin “Valday” beynəlxalq klubunun iclasında çıxışında xüsusi qeyd edib: "İndi ən vacib məsələ sərhəddəki vəziyyəti nəhayət nizamlamaqdır. Əlbəttə ki, Rusiyanın iştirakı olmadan heç nə edilə bilməz. Burada, bəlkə də, hər iki tərəfdən başqa heç kimə ehtiyacımız yoxdur. Niyə? Çox sadə praqmatik məsələlər var. Xəritələr Rusiya ordusunun Baş Qərargahındadır. Sovet respublikaları arasındakı sərhədlərin sovet dövründə necə olduğunu göstərən xəritələr. Bu sənədlərə əsaslanaraq hər iki tərəf sakitçə oturmalıdır... Orada da qarşılıqlı güzəşt tələb edən məsələlər var. Bunu etmək olar, ya yox? Mümkündür. Ancaq əlbəttə ki, biz çoxtərəfli bir format tapmağın tərəfdarıyıq. Minsk Qrupunun işini gücləndirmək də daxil olmaqla. Biz tərəfdaşlarımızla birlikdə bunun üzərində işləyirik". Xatırladaq ki, Azərbaycan da sərhədlərin məhz Rusiya ordusunun Baş Qərargahında olan sovet xətitələri əsasında müəyyən edilməsini istəyir.
Nahid SALAYEV
