Bu ilin 4 oktyabrında Prezident İlham Əliyevin Tərtər rayonunun Talış kəndindəki rus pravoslav kilsəsinə baş çəkməsi və “Bu da Talış kəndində yerləşən rus-pravoslav kilsəsidir. Bunu da ermənilər dağıdıblar. Görün, nə gündədir, daşları da söküblər, divarları da söküblər. İndiki vəziyyəti bax, budur. Biz bu kilsəni də bərpa edəcəyik, təmir edəcəyik. Ermənilərdən fərqli olaraq, biz bütün dini abidələrə hörmətlə yanaşırıq” bəyanatı erməniləri yerindən oynadıb. Azərbaycan Prezidentinin tarixi həqiqətə söykənən açıqlaması Ermənistan mətbuatını silkələyib və erməni mediası tez-tələsik qondarma, saxta bir iddia “istehsal” edib.
Erməni mediası yazır ki, guya “Talış kəndində rus pravoslav kilsəsi olmayıb və Prezident Əliyev Talış kilsəsini rus kilsəsi kimi təqdim edib”. Erməni mediası da, erməni tarixçiləri də unudurlar ki, Prezident Əliyev tarix sahəsində kifayət qədər yüksək biliyə, məlumata malik dövlət başçısıdır və indiyə qədər nə deyibsə hamısını faktlara istinadən deyib.
Erməni mediası rus-pravoslav kilsəsinin “erməni Qriqorian kilsəsi” olduğuna dair iddia irəli sürüb və özlərindən yeni saxtakarlıqlar icad ediblər. Guya ki, Talış kəndindəki rus pravoslav kilsəsi deyilmiş, bu kilsənin adı “Amenaprkiç” imiş. Guya V əsrdə “Xoreka monastırının yaxınlığındakı yaşayış məntəqəsi Taric”, XIII əsrdən kənd “Xoreka” adlanıb, 1822-ci ildə kəndin adı dəyişdirilib və sair.
Onlar iddia edirlər ki, guya Talışda heç bir rus kilsəsi olmayıb. Erməni mediasının bu iddiaları həqiqətən də bişmiş toyuğu belə güldürür. Erməni mediası “unudur” (əslində unutmur, unutdurmağa çalışır - red) ki, qeyd etdikləri tarixdə ümumiyyətlə Qarabağda hay adlı toplum olmayıb və onlar bizim ərazilərimizə 200 il bundan əvvəl köçüblər.
“Belə kilsələrdən biri də Talış kəndində olub, lakin ermənilər buranı işğal etdikdən sonra rus-pravoslav kilsəsini də dağıdıblar”
Ermənilərin növbəti iddialarını cəfəngiyat adlandıran siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Zaur Əliyev “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, erməni mediasının ortaya atdığı növbəti iddia da əvvəlkilər kimi boş və mənasızdır, heç bir əsası yoxdur: “Qarabağın xristian abidələri ilə zəngin olması təsadüfi deyil, çünki bu ərazinin qədim sakinləri sonradan müsəlmanlığı qəbul etmiş qədim türklər olub. Türklərin də hələ qədim çağlardan xristianlığı qəbul etdiyi məlumdur. Bizim ulularımızın Qarabağda yaratdığı, tikib qurduğu xristian abidələri işğal dövründə ermənilər tərəfindən dağıdıldı, məhv edildi. Bunlara biz Talış kəndində dağıdılan abidələri misal göstərə bilərik. Talış kəndi əvvəllər Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində Ağdərə rayonu inzibati ərazisinə aid idi, lakin 1992-ci ildə Ağdərə rayonu ləğv edilərək ərazisi qonşu Ağdam, Tərtər və Kəlbəcər rayonları arasında bölüşdürüldü. Talış kəndi də Tərtər rayonuna birləşdirilən kəndlərdən biridir. Mərkəzi əvvəllər İncə çayın yuxarı hövzəsində olan Talış kəndi, sonralar isə Gülüstan qalası olan məliklik Səfəvilər dövründə Qarabağ bəylərbəyliyinin, ardınca isə Qarabağ xanlığının tərkibində olub. 1813-cü ildə xanlıqla birlikdə Rusiya tərəfindən ilhaq edilib. Bəzi mənbələrdə Talış mahalı, Talış məlikliyi adlanır. Kəndin özü və ətrafındakı Çaylı kəndi 1828-ci il Türkmənçay sülh müqaviləsindən sonra İran ərazisindən köçürülmüş ermənilərlə məskunlaşdırılıb. Erməni katolikosluğu Alban kilsəsinin ləğvindən sonra onun mülklərinə yiyələnib, tarixi irsini ələ keçirmişdi. Bu da Eçmiədzinin 1836-cı ildəki ağır maddi vəziyyətdən çıxmasının mənbələrindən biri olub. Ermənilər bura köçürülən kimi ərazidə olan kilsələrə də sahiblənməyə çalışıblar. Xüsusilə burada qədim Ureq Məbədini erməniləşdirmək üçün burada olan albanlara məxsus xaç və digər işarələri dəyişiblər. Onlar məbədin müxtəlif yerlərində qriqorian xaçlarının təfsirlərini yerləşdiriblər. Lakin şəkillərdən də göründüyü kimi, bu siyasət o qədər kortəbii alınır ki, adi gözlə onların bura yamaq olduğu bilinir. XIX əsrdə Rusiyanın Azərbaycanı işğal etməsi və burada rusların məskunlaşması Azərbaycanda pravoslavlığın yayılmasına təkan verdi. Bakı və Azərbaycanın digər bölgələrində məskunlaşan rus əhalisinin əksəriyyəti hərbçi və məmur ailələrindən ibarət idi. Onların dini tələbatının ödənilməsi və çar Rusiyasının Azərbaycanda mövqeyinin gücləndirilməsi məqsədilə pravoslav kilsələri və dua evləri inşa edildi. Rus pravoslav xristian icmasının böyüməsi və onların dini həyatlarının tənzimlənməsi ilə bağlı 1905-ci ildə Bakı arxiyerey kafedralı (yeparxiyası) təsis edildi. Daha sonra bu idarənin yepiskopları "Bakı və Xəzəryanı" adı ilə çağrıldılar. Yeparxiyanın tərkibinə Xəzər dənizinin qərb sahili boyu olan pravoslav təsisatları daxil idi. Belə kilsələrdən biri də Talış kəndində olub, lakin ermənilər buranı işğal etdikdən sonra rus-pravoslav kilsəsini də dağıdıblar”.
Z.Əliyev qeyd etdi ki, onu erməniləşdirə bilməyən ermənilər kilsənin içərisini talayıb-dağıdıblar, eyni zamanda, 1894-cü ildə Xocavənd rayonunda inşa edilmiş Rus Pravoslav Kilsəsi də bu acı taleyi yaşayıb. “Köçərili məhəlləsində 1847-ci ildə Şuşada tikilmiş müqəddəs vəftiz İohan rus-pravoslav kilsəsini ermənilər erməni qriqorian kilsəsinə çevirdilər. Şuşada Qazançı adlandırılan rus pravoslav kilsəsi də ermənilər tərəfindən erməni qriqorian kilsəsinə çevrilib. Ermənilərin cinayətləri bununla bitmir. Onlar rus pravoslav kilsələrini dağıtmaqla ruslardan qisas almağa çalışıblar sanki. Erməniləri öz millətçilikləri və ruslarla gürcülərə qarşı nifrətləri birləşdirir. Onlarda dini zəmində nifrət var. Erməni millətçiliyi pravoslavlığa düşmən olan erməni kilsəsinin ibadətindəki dini köklərə malikdir. Bu inanca ruslar və gürcülər etiqad edir. Pravoslavlar Qərbə nifrət edir – bu isə təbii olaraq ermənilərlə Qərbi müttəfiqə çevirir. Ermənilər Rusiya və Gürcüstanın məhz din düşmənləridir. Onlar öz maraqları naminə bu ölkələrdən istifadə edə bilərlər, ancaq heç vaxt yaxşılıq etməzlər. Erməni nifrətini məhz rus pravoslav kilsələrini məhv etməkdə, yaxud erməniləşdirməkdə aşkar görə bilərik”.
Z.Əliyevin sözlərinə görə, Azərbaycan Prezidentinin rus provaslav kilsəsinin vəziyyətini bəyan etməsi ermənilərin qeyri-qriqorian kilsələrinə bəslədiyi vandalizmi ifşa etdiyindən, ermənilər də tez-tələsik yeni yalan uydurublar.
İradə SARIYEVA
