Son günlərin ən çox diqqət çəkən hadisəsi, heç şübhəsiz, İran yük maşınlarının Ermənistandan Qarabağa getməsinə qadağa qoyulmasıdır. Xatırladaq ki, Azərbaycan uzun müddət İran maşınlarının Qarabağa yük daşımasına etiraz edib. Ötən aydan Bakı İran maşınlarının hərəkət etdiyi Gorus-Qafan yoluna nəzarət etməyə və İrana məxsus yük maşınlarına gömrük rüsumu tətbiq etməyə başlayıb. İran əvvəl buna etiraz etsə də, indi Bakının dedikləri ilə razılaşmalı olub.
Artıq İran rəsmən bildirib ki, Azərbaycan ərazisinə rəsmi sərhəd keçidlərindən başqa yerlərdən daxil olunması Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün pozulması kimi qiymətləndirilir. İranın Yollar və Nəqliyyat Nazirliyi ölkənin nəqliyyat şirkətlərinə göndərdiyi təlimatda İran sürücülərinin və vətəndaşlarının Azərbaycanın Qarabağ və Laçın rayonlarının ərazisinə daxil olmasının qadağan olunduğunu bildirir. İranın “Mehr” xəbər agentliyinin məlumatında deyilir ki, ölkənin Beynəlxalq Nəqliyyat və Tranzit Yollar Təşkilatının direktoru Məhəmməd Cavad Hidayəti bu barədə beynəlxalq yük daşımaları şirkətlərinin həmkarlar təşkilatlarına sərəncam məktubu göndərib. Məktubda İran Xarici İşlər Nazirliyinin 9 oktyabr tarixli direktivinə istinadən bildirilir ki, Azərbaycanın ərazisinə rəsmi sərhəd keçidlərindən başqa yerlərdən daxil olunması Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün pozulması kimi qiymətləndirilir. Yollar və Nəqliyyat Nazirliyinin sərəncamında İran yük daşımaları şirkətlərinə xatırladılır ki, Azərbaycanın Qarabağ və Laçın rayonlarına Ermənistan ərazisindən giriş qadağan edilir. Nazirlik bunu da əlavə edir ki, Qarabağ regionu ilə hər hansı ticarət razılaşmalarının imzalanmasına və ya bu regiona yük daşımaları üçün yol sənədlərinin verilməsinə də qadağa qoyulub. Londondan yayımlanan “Iran International” telekanalının saytında İran xəbər agentliklərinə istinadən dərc olunmuş məlumatda deyilir ki, nazirlik bu qadağanı Azərbaycan tərəfinin etirazlarına görə qoyub. Xəbərdə xatırladılır ki, İrandan Ermənistana gedən yük maşınlarının böyük əksəriyyəti bir hissəsi Azərbaycanın nəzarətində olan avtomobil yolundan istifadə edir. “Iran International” bildirir ki, Tehran və İrəvan yük maşınlarının maneəsiz hərəkəti üçün alternativ yolun çəkilməsi barədə razılığa gəlib. Amma o da etiraf edilir ki, bu yol həm bahalıdır, həm də onun işləyə bilcəyinə zəmanət yoxdur. Çünki yolun keçdiyi ərazi böyük yük maşınları üçün ciddi əngəl yaradır.
Xatırladaq ki, Azərbaycan torpaqları işğal altında olarkən də hazır sistem üzrə işləyən İran hakimiyyəti burada qanunsuz əməllər törədib. Bu, 44 günlük müharibədən sonra tam çılpaqlığı ilə ortaya çıxdı. Məlum oldu ki, İran Azərbaycan torpaqlarında narkotik tərkibli bitkilərin əkilib-becərilməsi və onun ixracı ilə məşğul olub. Eyni zamanda o da sirr deyil ki, Azərbaycan şəhər, rayon və kəndləri işğal olunandan sonra talan edilib. 44 günlük müharibədən sonra məlum oldu ki, bu bölgələrdə daş daş üstə qalmayıb. Məscidlər, dini ibadətgahlar təhqir olunub, sökülüb, xaraba hala salınıb. İnsanların illər uzunu diş-dırnağı ilə çətinliklə, min bir zəhmətlə tikdiyi evlər dağıdılıb, yerlə bir edilib. Azərbaycanın Qarabağ və ətraf rayonları işğal altında olan zaman oralarda qanunsuz fəaliyyət göstərən xarici dövlətlərin şirkətlərinin adları məlum idi. Ancaq torpaqlar azad edildikdən sonra bu, açıq-aşkar və çoxsaylı dəlillərlə təsdiqləndi. İşğaldan sonra o da bir daha təsdiqlənib ki, bu cinayəti Ermənistan hakimiyyəti və Qarabağdakı erməni separatçıları tək törətməyib. Onlar bunu İrana məxsus şirkətlərlə birlikdə ediblər. Azərbaycan işğala son qoyandan sonra həm burada fəaliyyət göstərən iri şirkətlərin ayağını kəsdi, həm də İrana məxsus 100-ə qədər şirkətin fəaliyyətini dayandırdı.
Burada bir məsələni də qeyd edək ki, İslam Respublikası Konstitusiyasının 152-ci maddəsinə əsasən, bütün müsəlmanların hüquqlarının müdafiəsi ölkənin xarici siyasətinin əsas prinsiplərindəndir. Əsas Qanunun 154-cü maddəsi isə dünyanın istənilən yerində məzlumların dəstəklənməsini nəzərdə tutur. Ancaq bu maddələr Azərbaycan torpaqları işğala məruz qalanda da, işğaldan azad ediləndə də işləmədi. Belə çıxır, İran müsəlmanların darda qalması və onların bu vəziyyətindən sui-istifadə edib siyasi oyunbazlıq üçün bu maddəni konstitusiyaya daxil edib. Amma Azərbaycanın işğala son qoyması vəziyyəti dəyişib. İran həm də qarşısında daha güclü Azərbaycan görür. Elə bu səbəbdəndir ki, İran artıq Azərbaycanın dedikləri ilə razılaşır. Bu vəziyyət artıq Ermənistanda narazılıqla qarşılanır. Burada belə hesab edilir ki, Azərbaycan Ermənistana təzyiq üçün yeni imkanlar əldə edib. Erməni iranşünas Emma Beqicanyan bildirir ki, son günlərə qədər İran Zəngəzur dəhlizinin həyata keçirilməməsi üçün hər şey edirdi, amma indi vəziyyət dəyişir: “İran göstərirdi ki, bunun olmaması üçün hər şeyə hazırdır. Lakin yük maşınları məsələsi İranın dəhlizlə bağlı mövqeyinin dəyişəcəyini göstərir. Azərbaycan istəyinə nail olacaq. Bütün hallarda, biz türklərə qarşı özümüzü çox zəif və səbrli aparırıq”.
Nahid SALAYEV
