Son günlərdə İsrail və İran arasında qarşılıqlı hərbi təhdidlərin əhəmiyyətli dərəcədə artması müşahidə edilir. İsrail xarici işlər naziri Yair Lapid bu fonda bildirir ki, dünya İranı dayandırmalı, öz nüvə proqramını inkişaf etdirməyə imkan verməməlidir: “İsrail istənilən an və istənilən vasitə ilə hərəkətə keçmək haqqını özündə saxlayır. Bu təkcə haqqımız deyil, həm də məsuliyyətimizdir. İran açıq şəkildə bizi məhv edəcəyini bəyan edir. Biz buna yol vermək niyyətində deyilik”.
O qeyd edir ki, danışıqlarda itirilən zaman İranın nüvə proqramına davam etməsinə imkan verir: “Hər keçən gün, itirilən hər an İranı nüvə bombasına bir addım daha yaxınlaşdırır”. Lapid İranın nüvə proqramı ilə bağlı dünyanı aldatdığını vurğulayıb: “Bir xalqın dünyanı pislikdən qorumaq üçün nə vaxt gücdən istifadə etməli olduğunu bilirik. İsrail özünümüdafiə hüququnu özündə saxlayır. Bütün digər variantlar masada olacaq. Buradakı hər kəs “başqa variant”ın nə demək olduğunu başa düşür və Tehran da bunu anlayır”. Nazir artıq nəticəsiz danışıqların uzadılması üçün vaxtın olmadığını dilə gətirib. Onun sözlərinə görə, iranlılar uranın zənginləşdirilməsi və atom proqramının inkişaf etdirilməsi üçün danışıqlarla vaxt qazanmaq istəyirlər. Ötən ay isə İsrail silahlı qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi Aviv Kohavi bəyan etmişdi ki, ölkəsi İranın nüvə proqramlarına qarşı fəaliyyət hazırlıqlarını xeyli sürətləndirib. Onun sözlərinə görə, İsrailin müdafiə büdcəsinin əhəmiyyətli hissəsi məhz bu məqsəd üçün nəzərdə tutulub. Kohavi bu ilin yanvarında bildirmişdi ki, İsrail ordusu İrana güclü zərbələrin endirilməsi üçün “yeni əməliyyat planları” hazırlayır. Avqust ayında isə Baş Qərargah rəisi, İranın nüvə fəaliyyətini sürətləndirməsinə cavab olaraq, İsrail ordusunun öz əməliyyat planlarının yerinə yetirilməsini də sürətləndirildiyini deyib.
Belə bir vaxtda İsrailin “Channel 12” telekanalı isə bildirib ki, İsrail hökuməti İranın nüvə obyektlərinə qarşı potensial hücuma hazırlıq üçün 1.5 milyard dollar ayırıb. Məlumata əsasən, ordunun İrana qarşı potensial hücuma hazırlaşdırılması üçün vəsaitin 1 milyard dolları bu ilin büdcəsindən, 500 milyon dolları isə gələn ilin büdcəsindən xərclənəcək. Vəsait müxtəlif tipli təyyarələrə, pilotsuz uçuş aparatlarına, kəşfiyyat məlumatlarının toplanılmasına, o cümlədən peyklərlə kəşfiyyatın aparılmasına, nüvə obyektlərinə zərbələrin endirilməsi üçün əlavə vasitələrin və unikal silahların əldə edilməsinə xərclənəcək. Bu xərclərin noyabr ayında təsdiqlənəcəyi gözlənilir. İsrailin İrana hücum üçün büdcə ayırması xəbəri ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin GBU-72 “Advanced 5K Penetrator” bunkerdağıdan bombalarının sınaqlarının uğurla başa çatmasını elan etməsindən bir neçə gün sonraya təsadüf edib. 2.5 ton ağırlığındakı bu bomba İranın yeraltı nüvə obyektlərini dağıtmaq üçün nəzərdə tutulur.
Lakin mühüm olanı budur ki, GBU-72 qırıcılarda və ya ağır bombardmançılarda daşınmaq üçündür. İsraildə isə ABŞ-ın arsenalında olan bu ağır bombaları daşımaq üçün vasitələr yoxdur. Daha yüngül olan GBU-28 bunkerdağıdan bombaları 2009-cu ildə gizlicə İsrailə satılıb, amma onlar İranın dağların altında yerləşdirilmiş Fordo nüvə mərkəzini dağıtmaq gücündə deyil. “Channel 12” qeyd edir ki, ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri Floridadakı bazasında GBU-72 bombasının təxminən 11 min metr hündürlükdən atılmasını reklam etməklə İrana xəbərdarlıq etmək istəyib, ona Vyanada nüvə sövdələşməsinə dair danışıqlara qayıtmaq mesajı verib. Bundan əvvəl isə ABŞ prezidentinin milli təhlükəsizlik üzrə köməkçisi Ceyk Sallivan da qeyd edib ki, diplomatiya İranı nüvə proqramı ilə bağlı Birgə Hərtərəfli Fəaliyyət Planına qaytara bilməsə, ABŞ başqa tədbirlər görə bilər. Ağ Evin Milli Təhlükəsizlik Şurasının sözçüsü Emili Horn Sallivanın fikirlərini belə şərh edib: “Sallivan prezident Baydenin İsrailin təhlükəsizliyi və İranın heç vaxt nüvə silahı əldə etməməsi ilə bağlı əsas öhdəliyini vurğulayıb. ABŞ rəhbərliyinin diplomatiyanı buna nail olmağın ən yaxşı yolu olaraq gördüyünü izah edən Sallivan, bu istiqamət uğursuz olacağı təqdirdə, ABŞ-ın başqa variantlara əl atmağa hazır olduğunu bildirdi. ABŞ-la İsrail açıq və konstruktiv bir dialoq saxlamağa, müvafiq qruplar arasında İsrailin milli təhlükəsizliyinə, regional sabitliyə təsir edən mövzularda koordinasiyanı daha da dərinləşdirməyə razılaşıb”.
İsrailin baş naziri Naftali Bennet isə bundan əvvəl İranın başqa əməlinə diqqət çəkib: “İran Yəmən, İraq, Suriya və Livandakı müttəfiq qüvvələrini pilotsuz təyyarələrlə təchiz etməyi planlaşdırır. İran buradakı əlaltılarını yüzlərlə, gələcəkdə isə minlərlə ölümcül pilotsuz təyyarə ilə silahlandırmağı planlaşdırır. Onlar bu öldürücü güc vasitəsilə Yaxın Şərq səmasını örtməyi planlaşdırırlar”. İsrailin baş naziri bəyan edib ki, İsrail İranın nüvə silahı istehsal etməsinə icazə verməyəcək: “İran göründüyündən də zəif və çarəsizdir. İranın nüvə silahı əldə etməsinə icazə verməyəcəyik”.
Tahir TAĞIYEV
