Rəsmi qurumların verdiyi məlumata görə, Birinci Qarabağ müharibəsi və sonrakı dönəmdə əksəriyyəti mülki şəxs olan 3890 insanımız itkin düşüb. Elə ailələrimiz var ki, bugünə qədər iki itkin oğlu haqqında belə məlumat ala bilmir, o anaların hələ də gözü yoldadır. Ancaq maraqlıdır ki, Ermənistan bu məsələ ilə bağlı heç bir açıqlama vermir və həmin insanların taleyi ilə bağlı məlumatları tam qapalı saxlayır.
Türkiyədə səfərdə olan Azərbaycan İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkili (Ombudsman) Səbinə Əliyeva da bu məsələyə toxunub. S.Əliyeva deyib ki, Azərbaycan tərəfi və beynəlxalq təşkilatlar itkin şəxslər haqqında məlumat tələb etsə də, Ermənistan israrla onlar haqqında bugünədək məlumat verməyib: “Nümunə kimi diqqətinizə bir məlumatı çatdırım. 1998 və 2000-ci illərdə Ermənistanda və işğal altında olan Qarabağ bölgəsində itkin düşmüş 54 insanımız Beynəlxalq Qırmızı Xaç Cəmiyyəti ilə görüşüb rəsmi qeydiyyata alınsalar da, onlar haqqında Ermənistan tərəfi məlumat vermir”.
Ombudsman Türkiyə İnsan Haqları və Bərabərlik Təşkilatının (TİHEK) Ermənistanın Qarabağ müharibəsi və sonrakı dövrə aid cinayətləri, işğal prosesində dəymiş maddi-mənəvi zərərlər və itkilərlə bağlı türk və ingilis dilində hesabat hazırladığını deyib. O bildirib ki, insan haqlarının pozulmasına dair hesabatda beynəlxalq hüququn tələbləri çərçivəsində itkinlərin tələb olunmasına dair məlumatlar da yer alıb.
Öz terrorçularını təkidlə tələb edən Ermənistan bizim əsirlərimiz barədə məlumatları niyə gizlədir?
Təhlükəsizlik məsələləri üzrə ekspert Elşən Həsənov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, Ermənistan hələ də birinci Qarabağ müharibəsi zamanı itkin düşmüş 4-minə yaxın azərbaycanlının taleyi barədə məlumat verməkdən imtina edir:
“Torpaqlar azad edildikdən sonra Kəlbəcər rayonunun Başlıbel kəndində aşkarlanan kütləvi məzarlıq Ermənistanın törətdiyi müharibə cinayətlərinin və itkin düşmüş azərbaycanlılar haqqında məlumatların Ermənistan tərəfindən gizlədilməsinin bariz sübutudur.
1993-cü ildə Əsir və itkin düşmüş, girov götürülmüş vətəndaşlarla əlaqədar Dövlət Komissiyası yaradıldı. Dövlət Komissiyası beynəlxalq təşkilatlar, o cümlədən Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsi ilə (BQXK) sıx əməkdaşlıq edir. BQXK bizimlə Ermənistanın analoji qurumu arasında vasitəçi rolunu oynayır, Komissiyanın rəsmi sorğularını rəhbər tutaraq Ermənistan ərazisində itkin düşmüş Azərbaycan vətəndaşlarının axtarışını həyata keçirir.
Dövlət Komissiyasında 01.08.2021-ci il tarixə olan məlumata əsasən, Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzü nəticəsində Birinci Qarabağ müharibəsində 3 890 nəfər itkin düşmüş şəxs kimi qeydiyyata alınıb. Ermənistan bu şəxslərin saxlanılması faktını beynəlxalq təşkilatlardan gizlədərək, onların sonrakı taleyi barədə indiyədək məlumat vermir. Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsi tərəfindən əsir və girov götürülmüş 54 nəfərə baş çəkilib. Onlardan 17-si saxlanıldığı yerdə öldürülüb, cəsədləri təhvil verilib, qalanlarının taleyi bugünə qədər də naməlumdur.
Hələ atəşkəs illərində BQXC xətti ilə Ermənistan tərəfindən 877 nəfər azərbaycanlının əsir götürüldüyü məlum olsa da, qarşı tərəf bunu etiraf etməyib. BQXC bu əsirlərlə görüşsə də, onların yeri sonradan gizlədilib, barələrində heç bir məlumat verilməyib. Uzun illər əsirlikdə qalan sadə azərbaycanlıları ermənilər öz təsərrüfatlarında yemək və su qarşılığında qul kimi işlədiblər. Əsir hərbiçiləri isə adətən işgəncə altında ölüm gözləyib. Yaxşı olardı ki, əldə olunan 10 noyabr razılaşmasından sonra Azərbaycanda terror törətmək məqsədilə həbs edilənləri “hərbi əsir” adı ilə müdafiə edən, onların azad olunmasını tələb edən beynəlxalq təşkilatlar 4 minə yaxın insanın taleyi barədə Ermənistandan izahat istəsin”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
