3 il Ermənistanın xarici işlər nazirinin müavini, 1998-2008-ci illərdə isə XİN başçısı olan Vardan Oskanyan erməni mətbuatında Qarabağ danışıqlarının tarixi ilə bağlı maraqlı məqamlara aydınlıq gətirib.
Ermənistanın ən tanınmış və təcrübəli diplomatlarından biri olan Oskanyan öz məqaləsində son 30 ilə yaxın müddətdə davam edən danışıqlarda Minsk Qrupunun hər zaman ermənilərin istəklərini nəzərə aldığını bildirib: “Ötən 25 ildə Minsk Qrupu münaqişənin həllilə bağlı 5 təkliflə çıxış edib. Bu təkliflərin hər biri, istisnasız olaraq, Ermənistanın həmin vaxtlardakı hakimiyyətlərinin Qarabağa dair prinsiplərini və siyasətlərini özündə əks etdirirdi”.
Oskanyan Ermənistanın əvvəlki 3 prezidentinin Qarabağ məsələsinə yanaşmalarını da dəyərləndirib. Qeyd edib ki, onların arasında ən realist mövqeyə Levon Ter-Petrosyan malik idi. Nəhayət, Nikol Paşinyan hökumətinin danışıqlar prosesindəki iştirakından danışan Oskanyan Paşinyanı Qarabağ danışıqları ilə bağlı özündən əvvəlki hakimiyyətlərlə məsləhətləşməməkdə günahlandırıb. Hazırda müxalifətdə təmsil olunan Oskanyan yazır ki, Paşinyanın Qarabağ siyasəti xaotik və qeyri-müəyyən olub. Onun “Qarabağ Ermənistandır” şüarı isə, zərərli olmaqla, Azərbaycanın əlinə bəhanə verib. Bütün bunlardan sonra hazırkı durumu ifadə edən Oskanyan yazır ki, Ermənistan müharibədən sonrakı reallıqları, mövcud status-kvonu nəzərə almaq məcburiyyətindədir. Minsk Qrupunun bundan sonrakı fəaliyyətinə gəlincə, sabiq XİN başçısı bunun problematik olduğunu yazır: “Status-kvonun kəskin şəkildə dəyişdiyi nəzərə alınsa, bərpa olunan danışıqların necə keçəcəyini təsəvvür etmək çətindir”.
Bir növ bunu deməklə Oskanyan anlayır ki, artıq gecdir və danışıqlar formatından asılı olmayaraq, Ermənistanın Qarabağa dair iddialarını təzələməsinin heç bir perspektivi yoxdur.
“Azərbaycan Birinci Qarabağ müharibəsindən sonra məğlub durumda ola-ola danışıqlarda güzəştə getmədisə...”
Məsələyə münasibət bildirən AMİP sədri Arzuxan Əlizadənin fikrincə, Oskanyanın məlum etirafları bir sıra məqamlardan xəbər verir: “Nəzərə almaq lazımdır ki, Oskanyan “Qarabağ klanı”nın ən odioz fiquru olan Robert Köçəryanın prezidentliyi dövründə xarici işlər naziri olub. Hansı ki, Köçəryanın prezidentliyi dövründə Qarabağ danışıqları dalana dirəndi və onun sılahdaşı olan Serj Sarkisyanın dövründə bu siyasət davam etdi. Bu isə o demək idi ki, artıq müharibə qaçılmazdır. 2016-cı ildə Aprel döyüşləri baş verdi və nəticədə “Qarabağ klanı” 2018-ci ildə hakimiyyətdən uzaqlaşdırıldı. Bütün bunlar bir-biri ilə müəyyən mənada bağlıdır. Bəlkə də Aprel döyüşlərində, məhdud çərçivədə də olsa, qələbəmiz olmasaydı Sarkisyan rejimi devrilməzdi. Oskanyan kifayət qədər təcrübəli diplomatdır. Oskanyan demək istəyir ki, Azərbaycan Birinci Qarabağ müharibəsindən sonra məğlub durumda ola-ola danışıqlarda güzəştə getmədisə, hazırkı qalib durumda heç vaxt güzəştə getməz. Bunları dərk etməmək axmaqlıq olar. O, situasiyanın köklü şəkildə dəyişdiyinin və Ermənistanın imkanlarının yetərincə məhdud olduğunun fərqində olduğu üçün bu qənaətə gəlib. Açıq şəkildə eyham vurur ki, əvvəlki status-kvo bir daha bərpa olunmayacaq. Əslində, bununla Oskanyan dolayı da olsa eyham vurur ki, yeni reallıqları qəbul etməkdən başqa çarə yoxdur”.
Partiya sədri hesab edir ki, statusla bağlı danışıqlar bərpa olunsa belə, yenə də Ermənistan öz istəklərini reallaşdıra bilməyəcək.
Vidadi ORDAHALLI
