Ermənistanın bütün cəhdlərinə baxmayaraq, Qarabağda qalan ermənilərin buranı tərk etməsinin qarşısını almaq hələ də mümkün olmayıb. Əksinə, proseslər Qarabağdan erməni axınının sürətlənməkdə olduğunu göstərir. Bunu ermənilər özləri də açıq etiraf edir. Erməni siyasi şərhçi Samvel Ohanesyan bildirir ki, Qarabağda yaşayan ermənilər, demək olar, hər gün rus sühməramlılarına yaxınlaşaraq köçmək üçün müraciət edir: “Onlar Qarabağda yaşamaq istəmirlər. Ermənilər deyir ki, bu torpaqlarda onları məcburi saxlayırlar”.
O, Qarabağdan erməni köçünün qarşısının alınmasının artıq mümkünsüz olduğunu bildirir: “Biz Qarabağda yaşayan ermənilərlə mütəmadi söhbətlər edirik. Onların sayı hər gün azalır. Hamı Qarabağı tərk etmək barədə düşünür. Bu bizim üçün əsl faciədir. Elə çıxır ki, yaxın vaxtlarda Azərbaycan əsgəri bir güllə belə atmadan sakitcə Xankəndiyə yerləşəcək. Biz Bakıya heç bir söz də deyə bilməyəcik, çünki bölgədə olan sülməramlılar da təsdiq edəcək ki, ermənilər bu torpaqlardan könüllü olaraq çıxıb. Bu, faciənin birinci mərhələsidir. İkinci mərhələ bu insanların Qarabağdan çıxdıqdan sonra hara üz tutması olacaq. İnanın ki, onlar heç Ermənistanda belə yaşamaq, yerləşmək istəmir,– Rusiyaya və yaxud Qərb ölkələrinə üz tutacaqlar”. Ermənistanın “list.am”, “full.am” kimi daşınmaz əmlak saytları, eləcə də ixtisaslaşmış feysbuk səhifələrinin monitorinqinə əsasən müəyyən olunub ki, cari ilin üçüncü rübünə olan vəziyyətə görə Xankəndidə 114, Xocavənd şəhərində isə 64 yaşayış yeri satışa çıxarılıb. Xankəndidə evlərin hər kvadratmetrinə görə orta qiymət 600-650, Xocavənddə isə 600-800 dollar arasında dəyşir. Xankəndidəki separatçıların “deputatı” Metakse Akopyan da bunu təsadüf saymır. O da ermənilərin Qarabağı tərk etdiyini bildirir. Akopyan ermənilərin gələcəyə ümidlərinin qalmadığını da qeyd edib: “Müharibədən sonra Qarabağdakı ermənilərin sosial məsələləri həll olunmur, əhali tədricən gələcəyə ümidini itirir, əksəriyyət getmək haqqında düşünür. Artıq həkimlər, müəllimlər, mədəniyyət işçiləri, ixtisas sahibi olanlar gedir. Belə davam edərsə, Qarabağ boşalacaq”.
Ermənistanın “Qraparak” qəzeti də vəziyyətin acınaqlı olduğunu yazır: “Əldə etdiyimiz məlumata görə, Qarabağda yerləşən Rusiya hakimiyyəti və rus sülhməramlıları buradan mühacirət sürəti ilə bağlı çox narahatdır. Mühacirətin Qarabağın demoqrafik mənzərəsini dəyişə biləcəyinə inanırlar və insanların yaşamadığı torpaqların artıq qorumaya ehtiyacı olmayacaq. Xüsusilə azərbaycanlıların çəyirtkə kimi böyümək və bütün künc-bucaqlara girmək vərdişini yaxşı bilirlər. Rus sülhməramlılarının beş illik ezamiyyət müddəti başa çatdıqda və Qarabağdakı ermənilərin sayının kəskin şəkildə azaldığı ortaya çıxdıqda, onların gələcəkdə qalması məsələsi havada qala bilər”. Bundan əvvəl isə Qarabağdakı erməni separatçıların təmsilçisi David Babayan da Rusiya mətbuatına açıqlamasında vurğulayıb ki, hazırda ermənilər ən xırda imkandan belə yararlanaraq, Qarabağı tərk edirlər: “Bəli, bu doğrudur. Qarabağda kütləvi köç artıq başlayıb. Çünki Ermənistan bizə yaxşı dəstək verə bilmir. Ya da sadəcə, dəstək vermək istəmirlər”. Erməni separatçı Paşinyan hakimiyyətindən narazılığını da büruzə verməkdən özünü saxlaya bilməyib: “Mən indiki vəziyyətə görə hətta Azərbaycanı günahlandırmıram. Bilirsiniz niyə? Çünki Azərbaycan və Türkiyə ən dürüst düşmənlərdir. Onlar bizə həmişə nifrət ediblər və bunu heç vaxt gizlətməyiblər. Ancaq bizim kömək umduqlarımızın biganəliyi narahatlıq doğurur”.
Bu arada bəlli olub ki, Laçın rayonu ərazisində qalan ermənilər də buradan çıxır. Xatırladaq ki, sözügedən rayon işğal olunandan sonra burada qanunsuz olaraq məskunlaşmış ermənilərin bir çoxu 44 günlük savaşdan sonra bölgəni tərk edib. İndi Laçından çıxarılan ermənilərin əksəriyyəti Ermənistanın müxtəlif yerlərində məskunlaşıb. Onlar Ermənistan hakimiyyətini onlara qayğı göstərməməkdə ittiham edirlər. “Azadlıq” radiosnun bu xüsusda hazırladığı videoda Azərbaycan ərazilərində qanunsuz məskunlaşaraq illərlə yaşamış ermənilərin indi özlərini daha pis duruma saldıqları əks olunur. Burada ermənilər Laçını tərk etməkdən başqa çarələrinin qalmadığını bildirir.
Qeyd edək ki, Azərbaycan tərəfinin məlumatlarına görə, 44 günlük müharibədən sonra Qarabağın Rusiya sülhməramlılarının müvəqqəti nəzarətində olan ərazilərində qalan ermənilərin sayı 25 min nəfərdən çox deyil. Onlar, əsasən Xankəndi şəhərində cəmləşiblər. Hərbi əməliyyatların dayandırılmasından sonra Rusiya sülhməramlıları Ermənistana köçən erməniləri geri qaytarmağa başlasa da, qayıdanların bir çoxu orada duruş gətirməyib, gələcəyə dair ümid və perspektiv olmadığını görərək yenidən geri dönüblər. Bu tendensiya hazırda davam edir. Hesab edilir ki, indi Qarabağda qalan ermənilərin sayı artıq 20 minə yaxınlaşır. İlin sonuna kimi bu rəqəm daha da azalacaq. Amma ermənilər Qarabağla yanaşı, Ermənistanı da tərk edir. Belə ki, Ermənistandan mühacirət edənlərin sayı yenidən sürətlə artmağa başlayıb. Rəsmi statistikaya görə, bu ilin əvvəlindən Ermənistanı tərk edənlərlə ölkəyə qayıdanlar arasında nə az, nə çox, 30 min nəfər fərq var.
Ramil QULİYEV
