Moskvada Danilov monastırında Moskva və Bütün Rusiyanın Patriarxı Kirillin iştirakı ilə bütün ermənilərin Katolikosu II Qaregin və Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin sədri, şeyxülislam Allahşükür Paşazadənin görüşü keçirilib.
Görüşün yekunlarına görə Patriarx Kirill bəyanat qəbul edib. Bəyanatda deyilir:
"Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin hazırkı mərhələsindəki çətinliklərə baxmayaraq, hesab edirik ki, məhz Allaha inam, sevgi çoxillik faciəvi qarşıdurmanın yaralarını sağalda bilər. Bu, ruhani müdriklik tələb edən çox çətin yoldur.
Azərbaycan və Ermənistan xalqları üçün birlikdə yaşamaqdan başqa gələcək yoxdur. Bu gün insanların bir-birinə etimadını bərpa etmək, yenidən qonşuya hörmətlə yanaşmağı öyrənmək və qarşılıqlı yardıma hazır olmaq çox vacibdir.
Belə rəftarın rəhni dini irsə, tarixi abidələrə və məzarlara, başqa dinə məxsus insanların hisslərinə hörmətlə yanaşmaq, bu dünyanı tərk edənlərin xatirəsini qayğı ilə qorumaqdır”.
Bəyanatda daha sonra bildirilir ki, dini liderlər öz nüfuzlarından xalqlar və dinlər arasında mehriban qonşuluq ab-havasının qorunması üçün istifadə etməlidir:
“İtkin düşənlərin taleyinə aydınlıq gətirilməsinə, hərbi əsirlərin geri qaytarılmasına yardım etməyə çağırırıq. Dini liderlər Azərbaycan və Ermənistan xalqlarını indiki və gələcək nəsillərin rifahı, çiçəklənməsi naminə barışdırmaq üçün kömək etməyə hazırdır. Rus Pravoslav Kilsəsi özünə yaxın iki xalqın barışması üçün dua edir və Cənubi Qafqazda möhkəm və ədalətli sülhün bərqərar olması üçün kömək etməyə hazırdır".
Maraqlıdır ki, dini liderlərin Moskva görüşünün yekun bəyanatında Ermənistanın üzərinə götürdüyü və yerinə yetirməli olduğu ciddi məqamlara heç işarə də olunmayıb. Məsələn, minalanmış ərazilərin xəritələrinin Azərbaycana verilməsi, erməni silahlı birləşmələrinin Qarabağdan çıxarılması və başqa məsələləri qeyd edə bilərik. Maraqlıdır, görüşdə iştirak edən Allahşükür Paşazadə niyə bu məqamların yekun bəyanatda yer almasında israr etməyib?
İlahiyyatçı Tural İrfan “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, sözügedən görüşdən ciddi nəsə gözləməyə dəyməzdi: “Çünki Ermənistanın katolikosu da Rusiya kəşfiyyat dairələrinin yetirməsidir. Bu baxımdan da, görüşün məhz Rusiyanın maraqları çərçivəsində baş tuuğunu iddia edə bilərik. Şübhə yoxdur ki, Ermənistanın sığındığı dinin təməl prinsipləri saf deyil. Dünyadakı erməni terrorizmi məhz Qriqorian kilsəsi tərəfindən idarə olunub. Bu cür dini cərəyanın başında duran katolikosdan hansı humanizmi gözləmək olar?
Biz bunun bariz nümunələrini iki müharibədə görmüşük. Erməni keşişləri birbaşa qana fətfa verirdi. Rusiyanın din xadimləri isə daima dövlətin maraqlarına xidmət ediblər. Din dövlətdən ayrı olsa da. Bizim Şeyxin orada bəzi məsələləri qaldırmaması təəssüfvericidir. Yaxşı olardı ki, Şeyx həmin məqamlarla bağlı kəskin mövqeyini ortaya qoyardı. Xüsusən də Azərbaycanın humanitar sahədəki qərarlarını müdafiə edərdi. Ermənistanın dini abidələrə, məzarlıqlara yönəlik vandallıqları barədə kəskin fikir ortaya qoyulmalıydı. Bir da təsdiqləndi ki, dini liderlər dindən daha çox siyasi maraqlara xidmət edirlər. Bu baxımdan da həmin toplantıdan ciddi nəsə gözləməyə dəyməzdi.
Bizim dini lider niyə Ermənistanın müharibədən sonra Azərbaycanda saxlanan erməni terrorçuları "hərbi əsir" adlandırmasına etiraz etməyib? Axı, Azərbaycan onları hərbi əsir kimi tanımır və Cinayət Məcəlləsi əsasında mühakimə edib, onlardan bir neçəsi artıq İrəvana qaytarılıb. Azərbaycan İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra bütün hərbi əsirləri geri qaytardığını deyir. Qeyd edim ki,
Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan dini liderlərinin sonuncu üçtərəfli görüşü 4 il əvvəl Moskvada keçirilib. Yəni bu o qədər də işlək format deyil”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
