Məlum olduğu kimi, Moskvada Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin sədri, şeyxülislam Allahşükür Paşazadə, Moskva və bütün Rusiya Patriarxı Kirill və ermənilərin katolikosu II Qaregin arasında görüş keçirilib.
Görüş Rusiya Patriarxlığının Müqəddəs Danil Monastrında keçirilib və mətbuata qapalı olub. Dini liderlər Rusiya tərəfinin təşəbbüsü ilə bir araya gəlib. Daha sonra dini liderlər üçtərəfli görüşün yekununa dair birgə bəyanat qəbul edib. Bəyanatda deyilir: “Azərbaycan və Ermənistan xalqları üçün birlikdə yaşamaqdan başqa gələcək yoxdur. Bu gün insanların bir-birinə inamını bərpa etmək, qonşuya hörmətlə yanaşmaq və qarşılıqlı yardıma hazır olmaq çox vacibdir. İtkin düşənlərin taleyinə aydınlıq gətirilməsinə, hərbi əsirlərin geri qaytarılmasına yardım etməyə çağırırıq. Dini liderlər Azərbaycan və Ermənistan xalqlarını indiki və gələcək nəsillərin rifahı, çiçəklənməsi naminə barışdırmaq üçün kömək etməyə hazırdır. Rus Pravoslav Kilsəsi özünə yaxın iki xalqın barışması üçün dua edir və Cənubi Qafqazda möhkəm və ədalətli sülhün bərqərar olması üçün kömək etməyə hazırdır”.
Çox qəribədir ki, bəyanatda tərəflər arasında sülh sazişi barədə bir kəlmə də olsun ifadə yer almayıb. Halbuki, bütün problemlərin həlli tez bir zamanda sülh sazişinin imzalanmasından keçir.
Maraqlıdır, din xadimlərinin üçtərəfli bəyanatına Azərbaycanın sülh sazişi təklifinin sürətləndirilməsinin gərəkliyinə dair fikirlər salmaq olmazdımı?
“Ən azından ona görə ki, bütün dinlər sülh tərəfdarıdır”
Məsələyə münasibət bildirən şərqşünas Seyid Camal Əzimbəylinin fikrincə, sülh sazişinin tezləşdirilməsi ilə bağlı məqamların bəyanatda əksini tapmaması təəssüf doğurur: “Hesab edirəm ki, əslində din xadimlərinin görüşündə tərəflər arasında sülh razılaşması ilə bağlı çağırışlar prioritet olmalı idi. Ən azından ona görə ki, bütün dinlər sülh tərəfdarıdır. O baxımdan, əlbəttə ki, çox yaxşı olardı bu məsələ bəyanatda öz əksini tapsın. Ancaq bunun nəyə görə orada öz əksini tapmadığı bəlli deyil. Çünki din xadimlərinin üçtərəfli görüşü mətbuata qapalı şəraitdə keçirilib. Bu baxımdan, nəyə görə buna yer verilməməsi aydın deyil. Hər halda, buna cəhd göstərmək lazım idi. Ancaq o da var ki, sülh sazişi ilə bağlı çağırışın olmaması səbəbindən qəbul olunan bəyanat natamam xarakterlidir. Məsələ ondadır ki, bəyanatda hərbi əsirlərin qaytarılması ilə bağlı fikirlər var, amma mina xəritələri ilə bağlı heç nə deyilmir. Aydın məsələdir ki, hərbi əsir deyilərkən diversantlar nəzərdə tutulur. Belədirsə, bəs nəyə görə mina xəritələrindən söhbət getmir? Azərbaycan və Ermənistan arasında bir sıra məsələlərin həlli sülh sazişinin tezləşdirilməsindən keçir. Sülh sazişi nə qədər tez imzalansa, bu, bir o qədər digər məsələlərin həllinə öz töhfəsini verər”.
Bu baxımdan şərqşünas hesab edir ki, sözügedən məsələ bəyanatda öz əksini tapmalı idi.
Vidadi ORDAHALLI
