“Təqribən bir ildir ki, müharibə başa çatıb və Rusiya sülhməramlıları Azərbaycanda, bizim Qarabağ bölgəsində yerləşib. Bu müddət ərzində, bəzi xırda insidentlər istisna olmaqla, vəziyyət sabitdir və ümumən biz bundan razıyıq”. Bunu Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev oktyabrın 7-də İtaliyanın “La Repubblica” qəzetinə müsahibəsində deyib.
Dövlət başçısı "Ermənistanla münaqişə mövzusundan başlamaq istəyirəm. Rusiyanın sülhməramlı vasitəçiliyindən razısınızmı" sualına cavab olaraq bildirib: "Əlbəttə, həllini gözləyən müəyyən məsələlər qalmaqdadır. Xüsusən də hazırda Rusiya sülhməramlılarının məsuliyyət zonasında olan ərazilərimizə səfər etmək üçün Azərbaycandan icazə almalı olan əcnəbilər məsələsi var. Qarabağa səfər edən dırnaqarası turistlərin sayı kəskin şəkildə azalsa da, bəzi əcnəbilər hələ də bizim ərazimizə, Rusiya sülhməramlılarının olduğu yerlərə qanunsuz daxil olurlar. Bu məsələ Rusiyanın səlahiyyətli orqanlarının, Müdafiə Nazirliyinin diqqətinə çatdırılıb ki, buna son qoyulsun. Bu və bəzi digər məsələlər öz həllini tapmalıdır. Ancaq hazırda biz onların fəaliyyətindən ümumilikdə razıyıq".
Həqiqətən də hazırda Rusiya sülhməramlılarının olması bölgədə sabitlik baxımından mühümdür. Xüsusən də Qarabağda qalan erməni vətəndaşları üçün indilikdə Rusiya sülhməramlılarının mövcudluğu vacibdir. Amma Rusiya sülhməramlıları həmin ermənilərin tədricən Azərbaycan vətəndaşlığını qəbul etməsinə də yardımçı olmalıdır. Elə ermənilər özləri də bu istiqamətdə artıq konkret addımlar atmalıdır. Çünki Rusiya sülhməramlılarının bölgədə əbədi qalması mümkün deyil. Bunu artıq Ermənistanda belə etiraf edənlərin sayı artır. Ermənistanın keçmiş müdafiə naziri Seyran Ohanyan da bildirir ki, Rusiya sülhməramlılarının Qarabağda perspektivdə mövcudluğu qeyri-müəyyəndir: “Biz geosiyasi hadisələrin və supergüc maraqlarının fokusundayıq. Göyçə, xüsusilə də Zəngəzurda problemlər Ermənistan üçün ciddi nəticələrə gətirib çıxara bilər. Xarici və daxili təhdidlər bizim qapılarımızı döyür”.
Erməni ekspert Tiqran Qriqoryanın sözlərinə görə isə, bu yeni vəziyyətdə Qarabağda erməni hərbi birləşmələriənin mövcud olmayacağını anlamaq lazımdır: “Risq var ki, rus sülhməramlılar Qarabağdan uzaqlaşa bilər. Bu məsələ Qarabağda intensiv şəkildə müzakirə olunur”. Ermənistan Təhlükəsizlik Şurasının katibi Armen Qriqoryan qeyd edir ki, İrəvan Rusiyanın Qarabağda 10 noyabr razılaşmasında nəzərdə tutulduğundan daha çox qalmasına çalışmalıdır: “Azərbaycan Rusiya sülhməramlılarının Qarabağda qalması ilə bağlı müddəti uzatmağa razı olmasa, biz qüvvələri birləşdirib, problemin həllini tapmağa çalışacağıq”. Onun sözlərinə görə, Azərbaycanın Rusiya sülhməramlılarının mövcudluğundan imtinası erməni tərəfinin gündəmindədir və Rusiya ilə müzakirə edilir. Ermənistanın keçmiş prezidenti Robert Köçəryan da Rusiya sülhməramlıları ilə bağlı nikbin deyil: “Ermənistan artıq Qarabağın təhlükəsizliyinin qarantı deyil, Ermənistan hakimiyyəti hər şeyi Rusiyanın üzərinə ataraq bu məsələni müzakirə etməkdən yayınır. Hər gün özümə sual verirəm ki, Bakı Rusiya sülhməramlı missiyasının mandatını uzatmağa razı olmasa, nə olacaq? Maraqlıdır, indiki hakimiyyət bu sualı özünə verirmi?”. Rus şərqşünas İqor Dmitriyev isə qeyd edir ki, Rusiya sülhməramlıları Qarabağı dörd ildən sonra tərk etmək məcburiyyətində qalacaq: “Dörd il ərzində çox şeylər baş verə bilər, situasiya əhəmiyyətli dərəcədə dəyişəcək. Rusiyanın orada qalmaq üçün hansısa əsası yoxdur. Sülhməramlıların burada yerləşməsi sadəcə Qarabağın ermənilər üçün itirilməsi prosesini daha az ağrılı edəcək. Bu dörd il ərzində ermənilər Qarabağı tərk edəcəklər, etnik təmizləmə olmayacaq. Rusiya sülhməramlıları Qarabağdan ermənilərin tələsik olmayan, travmatik xarakter daşımayan evakuasiyasını ört-basdır edir”. Ermənistanın “1in.am” nəşri yazır ki, Rusiya sülhməramlılarının buradan 4 il sonra uzaqlaşmalı olmasını dünyada, o cümlədən Nikol Paşinyan hakimiyyəti ilə yaxşı münasibətlərə malik ABŞ-da da qəbul edirlər: “ABŞ-ın Ermənistandakı səfiri Lin Treysi Ermənistan-Amerika diplomatik əlaqələrinin otuz illiyi münasibətilə Ermənistanın İctimai Televiziyasına verdiyi müsahibədə Qarabağ məsələsinə və Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinə də toxunub. Səfir Treysi Qarabağda rus sülhməramlıların varlığı və gələcəyi bağlı olduqca açıq bir açıqlama verib. ABŞ səfiri qeyd edib ki, Rusiya müharibəni dayandırmaq işində vacib rol oynayıb və rus sülhməramlılar Qarabağda sabitliyi idarə etmək məsələsində bu gün də vacib rol oynayır, lakin gələcək nöqteyi-nəzərindən fəaliyyət göstərən subyektlər Azərbaycanla Ermənistandır və onlar öz maraqlarından, öz suverenliklərindən çıxış edərək qərar qəbul etməlidir. Bu, kifayət qədər gözlənilməz açıqlamadır, çünki diplomatik dildən “tərcümə etsək”, ABŞ səfiri faktiki olaraq qeyd edir ki, Azərbaycan və Ermənistan qərar qəbul etməlidir ki, rus sülhməramlılar Qarabağda qalacaqlar, yoxsa sülh və sabitlik başqa cür idarə edilməlidir? Təbii ki, Azərbaycan Rusiya sülhməramlılarının burada qalmasına qarşı çıxacaq. Onda Rusiya sülhməramlıları, elə onlarla birlikdə ermənilər də Qarabağı tərk edəcək”.
Samirə SƏFƏROVA
