İranda oturub mollakrat rejiminin və anti-Azərbaycan, antitürk qüvvələrin əlində oyuncağa çevrilən bəzi tarixçilər illərdir ki, Şah İsmayıl Xətaini bizdən, bizi də ondan ayırmağa çalışır. Son günlər bəzi iranlı tarixçilər iddia edirlər ki, guya Şah İsmayıl Xətainin şair obrazı Azərbaycanda sovet dövründə yaradılıb, Xətai adı ilə yazılan şeirləri isə heç də Şah İsmayıl yazmayıb (?). İran əlaltıları iddia edir ki, Xətai təxəllüsü ilə günümüzə gəlib çatan Azərbaycan və fars dilindəki şeirlər “Təbriz xataylarının fars və Azərbaycan dilində yazdıqları seirləridir”, guya bu şeirləri də Azərbaycanda Şah İsmayılın adına çıxırlar (?).
İranın dirijorluğu ilə hərəkət edən bəzi tarixçilər, hətta onların arasında “azərbaycanlı” olan da var, indi də bu ağ yalanı dövriyyəyə buraxıblar. Sözün düzü, bu böhtan, şər dolu iddialar son illər yayılmağa başlayıb və İranla Azərbaycan arasında yaranan gərginlikdən sonra daha da şiddətlənib. Yutubda belə hədyan dolu videoları çox görmək olur.
Xətai, işin düşər, Gəlib-gedişin düşər, Dişləmə çiy löqməni, Yerinə dişin düşər.
Elə bu adamlara Xətainin bu bayatısı əla bir cavabdır. Çünki çiy söz elə çiy loxmadı, çiy söz adamın başına çox bəlalar gətirə bilər.
“O ki qaldı Şah İsmayılın özünün şeir yazmadığı ilə bağlı səsləndirilən iddialara, bunlar kökündən yanlışdır, o böyük şair olub”
AVCIYA-nın vitse-prezidenti, tarix elmləri doktoru, professor Məhərrəm Zülfüqarlı “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, son zamanlar Azərbaycanın tarixi şəxsiyyətlərinə qarşı həm ölkə daxilində, həm də xaricdən hücumlar olur və bu zaman-zaman təkrarlanır. “Bunlar bu hücumları ya bilərəkdən, ya da bilməyərəkdən edirlər. İndi isə son dövrlər İran-Azərbaycan münasibətlərində müəyyən gərginliklərin olması Şah İsmayıl Xətainin yeni hücumlara məruz qalmasına səbəb olub. Bir məsələni də qeyd edək ki, Şah İsmayıla qarşı yalnız Osmanlı və fars tarixçiləri deyil, müasir dövrdə bəzi Azərbaycan siyasiləri də hücuma keçirlər və tarixi saxtalaşdırırlar. Şah İsmayılla yanaşı Cavanşirə, Babəkə, Koroğluya qarşı da bu cür kampaniya aparılır. İran rejiminin Şah İsmayıla qarşı apardığı bu kampaniyanın motivi bəlldir, bu işdə özünü azərbaycanlı sayanların məqsədi aydın deyil. O ki qaldı Şah İsmayılın özünün şeir yazmadığı ilə bağlı səsləndirilən iddialara, bunlar kökündən yanlışdır, o böyük şair olub. Hətta Xətainin Türkiyədən, Xatay (Hatay) əyalətindən təxəllüs götürdüyü də deyilir. Şah İsmayıl Xətai türk oğlu türkdür, o Azərbaycan xalqının qəhrəman oğludur və Xətai təxəllüsü ilə də şeirlər yazıb. Amma böyük şəxsiyyətlərə qarşı cılız insanlar o zaman çıxış edirlər ki, öz böyüyən kölgələrində özlərini sübut etməyə çalışırlar. Bunun da heç bir əsası yoxdur. Hətta bəziləri yazır ki, Şah İsmayıl türk deyil, Səfəvilərin əsli kürddür. Bu da tamamilə yanlışdır. Çünki Ərdəbil şeyxlərinin ocağına türklərin ocağı, şairlər məclisində Şah İsmayıla türklərin tacı deyilirdi”.
M.Zülfüqarlının sözlərinə görə, bütün faktlar bu iddiaların heç birinin əsası olmadığını göstərir. Şah İsmayılın hökmdar kimi Sovet dövründə qabardılımasına gəlincə, M.Zülfüqarlının sözlərinə görə, bu yanlışdır: “Çünki Sovet və kommunist rejimi şahlıq quruluşuna, tarixi şəxsiyyətlərə həmişə qısqanclıqla yanaşırdı. Şah İsmayılın da şah kimi təbliğinə imkan verilmirdi. Şah İsmayılın şəxsiyyəti o qədər böyük idi ki, onu danmaq mümkün olmadğı üçün hətta rus tarixçisi Petruşovski də onun xidmətlərini qələmə alıb öz kitablarında əks etdirib. İndiki dövrdə biz hələ yenə həm ölkə daxilində, həm də xaricdə bu cür ideoloji təxribatlarla üzləşəcəyik. Buna hazır olmalıyıq. Azərbaycanın qəhrəmanlarını qorumaq hamımızın borcudur. Şah İsmayıl da Azərbaycan xalqının şərəfli tarixinin bir hissəsidir, Azərbaycanın qəhrəman oğludur, böyük şairdir”.
Qeyd edək ki, Vasili Bartold Səfəvilərin fars deyil, türk mənşəli olduğunu qeyd edib. Rus tarixçisi İlya Petruşovski “ilk Səfəvi şeyxləri Ərdəbildə yaşayıb və ana dili Azərbaycan dilidir” (türkcə) deyə yazırdı. Onu da vurğulayaq ki, bəzi tədqiqatçılar Şah İsmayıl Xətainin Xatay tayfasından olduğunu yazır. Onu da qeyd edirlər ki, Xataylar qədimlərdən Mancuriyada yaşayan türk tayfasıdır.
İradə SARIYEVA
