Məlum olduğu kimi, Rusiya prezidenti Vladimir Putin Moskvada, Kreml sarayında Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyanı qəbul edib. Tərəflər müxtəlif məsələlər, o cümlədən Qarabağ üzrə Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan arasında 10 noyabr 2020-ci il və 11 yanvar 2021-ci ildə imzalanmış sənədlərlə bağlı fikir mübadiləsi aparıb.
Görüşün tam təfərrüatı açıqlanmır. Bununla belə, Paşinyan çıxışında Rusiya prezidenti ilə dördüncü dəfə görüşdüyünü xatırladıb: “Bu bizim münasibətlərin yüksək dinamikasından xəbər verir. Regionda, ümumilikdə dünyada dinamik proseslər gedir. Çox vacibdir ki, müttəfiqlər tez-tez görüşsünlər, danışsınlar”. Paşinyan qeyd edib ki, hələlik regionda vəziyyətin tam sabitləşməsindən danışmaq olmaz. Baş nazir əlavə edib ki, regionun təhlükəsizliyinin təmin olunmasında Rusiya açar rolunu oynayır: “Rusiya ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədridir. Əlbəttə ki, bütün bunlar vacib məsələlərdir”. Lakin Ermənistanda məsələyə fərqli prizmadan yanaşırlar. Erməni politoloq Karen Köçəryan bu xüsusda qeyd edir: “Paşinyan baş nazir olandan bugünə qədər Ermənistanla heç bir müzakirə aparılmır, sadəcə atılacaq addımlar barədə ona məlumat verilir. İndi Paşinyana bir məsələ barədə məlumat vermək üçün yenidən Moskvaya çağırıblar. Bu bir həqiqətdir. Əgər lazım bilsələr, bizə informasiya verəcəklər. Ola bilər ki, heç bizi məlumatlandırmağa da ehtiyac duymasınlar”.
Belə hesab edilir ki, kommunikasiya əlaqələrinin bərpası, yenilərinin yaranması İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra regionda sülhün bərqərar olması, əməkdaşlıq əlaqələrinin qurulmasında mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycan məsələyə məhz bu prizmadan yanaşır. Ermənistan son dövrlərə qədər kommunikasiya əlaqələrinin bərpası məqsədilə hər hansı praktiki addım atmayıb, üçtərəfli bəyanatlardan irəli gələn öhdəliklərinin icrasından vaz keçib. Bununla da regionda sülh, mehriban qonşuluq münasibətlərinin formalaşmasına ciddi əngəl yaradıb. Lakin bu mövqe daha çox Ermənistanın özünə ziyan vurub, onun iqtisadi inkişafının qarşısını alıb. Lakin bu hal Rusiyanı da narazı salır. Rusiya baş nazirinin müavini, Rusiya-Azərbaycan hökumətlərarası komissiyasının həmsədri Aleksey Overçukun fikirləri də bu qənaətə gəlməyə əsas verir ki, Ermənistan kommunikasiya əlaqələrinin bərpası məsələsində Azərbaycanın mövqeyinin nə dərəcədə düzgün olduğunu qəbul edir. Aleksey Overçuk bu xüsusda bildirir: “Üçtərəfli işçi qrupun görüşləri keçirilir. Bütün tərəflər regionda nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrin açılmasına köklənib. Bunu necə edə bilərik deyə müzakirə gedir”. Onun sözlərinə görə, nəqliyyat marşrutlarının bərpası əmtəə dövriyyəsinin artırılması və genişləndirilməsi üçün yeni imkanlar yaradacaq.
Bu yaxınlarda Ermənistanın iqtisadiyyat naziri Vaan Kerobyan da açıqlamasında Ermənistan, Türkiyə və Azərbaycan arasında nəqliyyat əlaqələrinin bərpasının onların təşəbbüs imkanlarını və rəqabət qabiliyyətini əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdıracağını söyləyib. Onun sözlərinə görə, Dünya Bankı, Asiya İnkişaf Bankı və Ermənistan hökumətinin hesablamalarına görə, üç ölkə arasında nəqliyyat əlaqələrinin bərpası, hətta pandemiya fonunda belə, Ermənistan ÜDM-in artımını təmin edəcək. Bundan bir qədər əvvəl isə Ermənistan baş nazirinin müavini Mqer Qriqoryan bildirib ki, əlaqələrin bərpa olunması müsbət təsir göstərəcək, lakin bunun nəticəsində ölkələr arasında ticarətin dəqiq nə qədər artacağını proqnozlaşdırmaq hələ tezdir. Amma Zəngəzur vasitəsilə kommunikasiyaların açılması Ermənistan üçün də çox faydalıdır, ən azından, nəhayət, əsas iqtisadi tərəfdaşları olan Rusiya və İranla dəmir yolu əlaqəsi əldə edəcəklərinə görə. Faktiki olaraq, onlar özləri-özlərini saldıqları və 30 ildir qaldıqları blokadadan çıxacaqlar və iqtisadiyyatlarını dağıntılar altından çıxarıb toparlamaq, müəyyən şəkildə sosial problemləri həll etmək üçün real şans qazanacaqlar. Bunu Rusiya da istəyir və Ermənistan buna qarşı çıxa bilməz. Rusiyalı ekspert Vitali Arkov isə məsələnin daha bir maraqlı tərəfinə nəzər salır. O, “axar.az” portalına açıqlamasında bildirir: “Ermənistan hökumətinin başçısı Nikol Paşinyan Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə İrəvanın KTMT-yə sədrliyi ilə bağlı müzakirə aparıb. Putin erməni qonağına başa salıb ki, Ermənistanın KTMT-yə sədrliyi dövründə bu təşkilatın üzvlərinin gücündən Azərbaycana qarşı istifadə olunması qəbuledilməzdir. Ermənistanın KTMT-yə sədrliyi nominal olaraq İrəvan üzərinə yalnız tədbirlərin təşkilati-texniki müşayiəti üzrə öhdəliklər qoyur. Görüş zamanı, həmçinin, Rusiyanın ciddi maraq dairəsində olan İran məsələsi də müzakirə olunub. Tehranın aqressiv ritorikası Azərbaycanla Ermənistan arasında gərginliyin artmasına gəririb çıxarıb. Bu isə, öz növbəsində, 9/10 noyabr 2020-ci il və 11 yanvar 2021-ci il tarixli, Rusiyanın təşəbbüsü və himayəsi ilə işlənib hazırlanmış və imzalanmış üçtərəfli sənədlərin reallaşdırılmasını ləngidir. Göründüyü kimi, İran Rusiya üçün də potensial çətinliklər yaradır”.
Samirə SƏFƏROVA
