“İran, sənin cəsarətin varmı?” Bu sualı İranın Şərqi Azərbaycan vilayətindən olan azərbaycanlı fəal Alparslan Çöhrəqanlı “İnstagram” səhifəsindən yaydığı videoda səsləndirib. O, Azərbaycan və İran arasında artan gərginlik fonunda birincini müdafiə edir.
Qeyd edək ki, son günlər sosial şəbəkələrdə dünyanın müxtəlif yerlərində yaşayan İrandan olan azərbaycanlı fəallar Azərbaycana dəstək kampaniyasına başlayıblar. Onlardan biri olan Bulud Ələmdar deyir ki, İranın daxilində fəallar və sadə xalq Azərbaycan və İran arasındakı gərginliyi narahatlıqla izləyir və ümid edirlər ki, iki ölkə siyasətçiləri gərginliyi yoluna qoyacaq: “Biz fəallar hazırıq, gərginlik bir az da artsa, meydana enəcəyik”. O, birmənalı şəkildə Azərbaycanı dəstəklədiklərini də qeyd edir. Cənubi Azərbaycandan olan fəallar bildirirlər ki, Tehran Qarabağa qanunsuz yüklər göndərir, bundan başqa, Azərbaycanı əlində fakt olmadan İsraillə İrana qarşı əməkdaşlıqda ittiham edir. O da xatırlanır ki, İran tərəfi bu günlərdə Azərbaycan sərhədində hərbi təlimlər keçirib və İranın ali dini lideri Ayətulla Əli Xamneyiyə bağlı rəsmi şəxslər “Twitter”də Azərbaycanın əleyhinə bəyanatlar yayıb. Bulud Ələmdar bildirir ki, bu mövzular aktuallaşandan sonra İrandakı fəallar müxtəlif telefon zəngləri alırlar: “Zəng edib bizimkilərə deyirlər ki, Azərbaycanla işimiz yoxdur, bizim işimiz İsraillədir”. Amma məsələ bundadır ki, Azərbaycanda İsrail yoxdur. İran Azərbaycanında yaşayan ictimai fəal Nəcəf Neməti “Amerikanın səsi”nə müsahibəsində Tehranın siyasətini tənqid edib. İran ordusunun Araz çayı boyunca hərbi təlim keçirməsi barədə fikirlərini və müşahidələrini bölüşən güneyli ictimai fəal qeyd edir: “İran hakimiyyətinin yandaşları, bəzi muxalifət qrupları və İran azərbaycanlıları İranın keçirdiyi hərbi təlimə üç fərqli mövqedən yanaşırlar. İran hakimiyyəti bu hərbi təlimləri Azərbaycan ərazisində "üçüncü dövlətin qüvvələrinin yerləşdırılməsinə qarşı hazırlıq" olaraq keçirdiyini iddia edir. Amma belə qüvvələrlə bağlı heç bir sübut təqdim edə bilmir. İran hökumətinə müxalif olan bəzi cərəyanların mövqeyi həm İranda yaşayan türklərin hüquqları mövzusunda, həm də Azərbaycan dövlətinə qarşı məsələdə hakimiyyətlə eynidir. Amma onlar azlıq təşkil edir. Üçüncü kateqoriyaya İranda yaşayan Azərbaycan türkləri aiddir. Bu icma aksiyalar keçirməklə İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Azərbaycan dövlətinə dəstək verib”. Nəcəf Nemətinin dediyinə görə, İranın Azərbaycanla sərhəd bölgələrində İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı hərbi qüvvələrini artırması İran Azərbaycanında yerli əhalinin narazılığına səbəb olub. Onun sözlərinə əsasən, İran hərbi qüvvələri bölgədəki kəndlərin məktəb binalarına yerləşdirmiş, bu isə tələbələrin və ailələrin narazılığına səbəb olmuşdu: “Keçən il bölgəyə hərbi qüvvələr yerləşdirilərkən məktəblərdən istifadə edilmişdi”. Əslən İran Azərbaycanının Xudafərin bölgəsindən olan ictimai fəal bu bölgədə yerləşən qız məktəbinə keçən ildən bəri hərbi qüvvələrin yerləşdirildiyini bildirərək, qız uşaqlarının təhsilinə əngəl törədildiyini deyib. O, həmçinin, Araz çayı sahillərində vətəndaşların və turistlərin səyahət etməsinə də əngəl törədildiyini bildirib: “Milyonlarla insanın həsrəti olan Xudafərin körpüsünə artıq yaxınlaşmaq belə mümkün deyil, halbuki, Cəbrayıl Ermənistan işğalında olduğunda eyni körpünün kənarlarına getməyə heç bir maneə yox idi. İnsanların beynində sual yaranır ki, nədən İran indi belə davranır?”. Nəcəf Nemətinin verdiyi məlumata görə, hərbi təlim üçün yerləşdirilən hərbi qüvvələr bölgəni tərk edib, lakin hələ də keçən ildən bəri yerləşdirilən hərbi texnika və qüvvələr bölgədə mövcuddur.
O xatırladır ki, keçən il Qarabağ müharibəsi vaxtı İrandakı azərbaycanlı fəallar Təbriz və Tehranda kütləvi aksiyalar keçirib hökumətin Ermənistana silah ötürülməsinə razılıq verməsinə etiraz edirdilər. Hökumət isə Ermənistana silah ötürülməsi barədə iddiaları rədd edib bu aksiyaları dağıdırdı.
İran Azərbaycanından olan və hazırda Türkiyədə yaşan jurnalist Taha Kermani deyir ki, həmin dövrdə saxlanan fəalların cinayət işi hələ qapanmayıb və Təbrizdə və digər böyük şəhərlərdə son günlər həmin şəxslər yenidən ya dindirilməyə çağırılıb, ya da saxlanıb. O qeyd edir ki, İran hakimiyyəti azərbaycanlıların fəallığına həssaslıqla yanaşır: “İranda bir çox fəal hökumətin Suriyadakı siyasətinə etiraz elədi, amma İran heç bir zaman siyasətini dəyişmədi, Qarabağ məsələsində isə ritorikasını dəyişmək məcburiyyətində qaldı. Yəni İran türkləri son dərəcə önəmli bir gücə sahibdirlər. Bundan başqa, Güney Azərbaycanında olanlar həssaslıqla təqib edilir”. İlk dəfə deyil ki, İrandakı azərbaycanlılar təzyiqə məruz qaldıqlarını bildirirlər. Onlar uzun illərdir ana dilində təhsil və başqa milli hüquqları uğrunda mübarizə aparır və zaman-zaman bununla bağlı İran hökumətinin sərt tədbirləri ilə üzləşdiklərini deyirlər. Elə bu günlərdə İran Azərbaycanının Ərdəbil şəhərində yaşayan 12 vətəndaşa Qarabağa dəstək mitinqində iştirak etdikləri üçün 15 il həbs və 888 şallaq cəzası verilib. Məhkəmə tərəfindən verilən hökmə görə, cəza alan vətəndaşlar "vəzifədə olarkən polisə qarşı üsyan qaldırmaq" ittihamı ilə hər biri 7 ay 16 gün, eləcə də "qarışıqlıq yaradaraq ictimai asayişi pozmaq" ittihamı ilə 7 ay 16 gün həbs cəzası və həmçinin 74 şallaq cəzasına məhkum edilib. Bu vətəndaşlar, həmçinin, Ərdəbil İnqilab Məhkəməsində “ali dini lideri aşağılamaq” və “milli təhlükəsizliyə qarşı toplaşma və əlbir olma” ittihamları ilə də mühakimə ediliblər. Lakin güneyli soydaşlarımız bildirir ki, belə addımlarla İran hakimiyyəti özünə qarşı yeni qəzəb dalğası yaradır.
Tahir TAĞIYEV
