İranın Azərbaycana qarşı yürütdüyü qərəzli siyasət bütün dünya tərəfindən pislənməklə yanaşı, həm də islam ölkəsinin daxilində ciddi narazılıqlara yol açıb.
Sıravi iranlıların məsələ ilə bağlı nüfuzlu xarici media qurumlarına verdikləri açıqlamalar xüsusi maraq doğurur. İranın Kərəc şəhərindən Məhəmməd Qəimi hesab edir ki, Azərbaycan İranın Ermənistana verdiyi dəstəkdən rahatsızdır: “Ancaq bu işin sonu savaş olmaz. İran Azǝrbaycanında Azǝrbaycanı sevən milyonlarla insan var və İran dövləti bu risqə getməz. Üstəlik, hər ikisi də şiə bir toplumdur və dərin ortaq tarixləri var”. Təbrizdən 43 yaşlı xanım Elnaz Bərği hesab edir ki, İranın özü nə etdiyini bilmir: "Bilsəydi, Azərbaycana toxunmazdı. Cənubi Azərbaycanda İran və dövlət tərəfdarları olsa da, xalq umumiyətlə Azərbaycanın yanındadır. İran Qarabağı İslam torpağı sayır, amma ermənilərə silah verir. Bu hansı məntiqə uyğundur? Bizim şimali azərbaycanlılarla heç fərqimiz yoxdur. Bizim bacı-qardaşlarımızdır. Biz necə o dil və tariximizdən qopa bilərik ki? İlham Əliyev gəldi Xudafərində dedi ki, bura qardaşlıq sərhədidir, amma bunlar onu da görmədilər. Ondan sonra Əliyev yumruğunu göstərdi. Biz savaş istəmirik, amma olsa da İranın yanında olmayacağıq".
Həmədandan olan 46 yaşlı İran azərbaycanlısı Əlirza Bahari hesab edir ki, Tehranı narahat edən yerli Azərbaycan əhalisidir: “İranın bütün qorxusu bizik. İran İrandaki türklərin oyanmasından qorxur. Erməni və İsrail bəhanədir. Qarabağ zəfərindən sonra sanki farslar uduzmuş kimi bir əhvala girdilər. İran gurultu edər, amma savaşa girə bilməz. Azərbaycanın arxasında Türkiyə, yəhudi lobbisi və müsəlman dünyasında önəmli olan Pakistan kimi ölkə var. Bunlar sadəcə bildiklərimizdir. Bəs İran? Demək istəyirəm ki, İran dünyada yalnızlaşıb və savaşa cəsarət edə bilməz”.
Tehrandan 39 yaşlı Şadmehr Misaği hesab edir ki, dünyada və Yaxın Şərqdə qonşu ölkələrlə yaxşı qonşuluq münasibətləri çox önəmlidir: “Ancaq təəssüf ki, İran bunu yaxşı bilmir. Xüsusilə şiə-sünni məsələsinə baxdıqda, İranın sünni dünyası ilə əlaqələri yaxşı deyil. Qonşuluq əvəzinə silahlılar yaratmağa çalışır, bu da bölgədə problem və gərginliyə səbəb olur. İran Yəməndə husiləri yaratdığı kimi, çalışdı ki, Azərbaycanda da “Hüseyniyun milisi” yaratsın, amma Azərbaycan dövləti bunu bildi və əngəllədi”. Təbrizdən 45 yaşlı Yaşar Xaqani isə bildirir: "Mən hələm başa düşməmişəm, İran nə istəyir? Bunlar (dövlət) heç insanları düşünmür. Hər kəs İrandan getmək istəyir. Bir qonşusu İrandan məmnun deyil. İrana hər mənada yaxın olan Azərbaycandır, nəinki Ermənistan. Deyirəm, hər ikisi ilə yaxşı olsun, amma müsəlman-müsəlman deyib niyə Azərbaycanı dəstəkləmirsən? Həqiqət budur ki, həm biz (İran xalqı), həm Yaxın Şərq xalqı bunların əlindən zara gəlib. Əlbəttə ki, Azərbaycan bizdəndir, eyni zamanda, savaş ən pis seçim olar və burada ən çox zərər görən o taylı-bu taylı azərbaycanlılar olar”.
Tehrandan 45 yaşlı Kaveh Niktan hesab edir ki, İran dövləti iç problemini gizlətmək üçün başqa problemləri ortaya çıxarır və yaxşı qonşularını incidir: “Bunu da deyim ki, biz iranlılar özəlliklə Azərbaycan və Türkyə ilə mədəniyyət mənasında daha çox yaxınıq. Amma bütün ölkələr və xususilə qonşularla qarşılıqlı sayğı çərçivəsində əlaqədən kənarıq. Savaş olacağına heç inanmıram. Belə gedərsə, sonumuz ya Şimali Koreya olacaq, ya da Yugoslaviya”. Şiraz şəhərindən Mərcan Mərvdəşti isə deyib: “Mən problemin qaynağını yaxşı bilmirəm, düzü. Ancaq İran rejiminə iç problemi ört-basdır etmək üçün xarici səbəblər gərəkdir. İran o qədər səhv addımlar atıb ki, doğru sözünə də inanmırlar. Təbii, bu baxımdan İranın haqlı olduğunu demirəm. Mən bilirəm ki İran vətəndaşı olan azərbaycanlılar bu məsələyə çox həssasdır və İran dövləti də bunu bilir”.
Göründüyü kimi, İranın yürütdüyü aqressiv və əsassız anti-Azərbaycan siyasəti onun öz daxilində narazılıqlara səbəb olub. Bu amillər İran rejimini nələrə məcbur edə bilər?
Cümhuriyyət Xalq Partiyasının sədri Bədrəddin Quliyev “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, tarixən belə olub: “İrana xaricdən təzyiqlər artanda daxildə inqilab olur. Hazırda İranın daxilindəki vəziyyət çox gərgindir. Belə getsə, onlar molla rejimi ilə vidalaşmalı olacaqlar. İranın başına həmin ölkənin repressiya qurumuna rəhbərlik edən birinin gətirilməsi vəziyyəti daha da gərginləşdirib. Artıq vəziyyət o həddə çatıb ki, Iran özünün yaxın qonşuları ilə belə münasibətlərini gərginləşdirmək yolunu tutur. Ona qarşı beynəlxalq sanksiyalar olanda həmin qadağaları dəstəkləməyən Türkiyə və Azərbaycana qarşı da açıq hədələr səsləndirir. Qarabağ məsələsilə bağlı proses həlledici məcraya gələndə İranın əsl siması açıldı. Açıq şəkildə Ermənistanı dəstəklədi. İran həm də istəmir ki, Zəngəzur dəhlizi ərsəyə gəlsin. Çünki bilir ki, ora Rusiya nəzarət edəcək. Bu da onun sərhədində Rusiyanın daha da güclənməsi anlamına gəlir. Onlar bizdən daha çox ruslardan qorxurlar. Sadəcə, bizi bəhanə edib açıq etiraz edirlər. Beynəlxalq şərait dəyişdiyi üçün, İran İsraili bəhanə edib reallıqları qəbul etmək istəmir. İranın əsas məqsədi bölgədə türk varlığını yox etməkdir. Qərb ölkələri çoxdandır ki, İranın dağıdılması ssenarisi üzrərində işləyir. Onlar istəyirlər ki, İranda demokratik bir rejim hakimiyyətə gəlsin. Bizə qarşı İranın bu cür aqressivliyi onun özünə baha başa gələcək. Çünki İrana ən ciddi təsir rıçaqı orada yaşayan azərbaycanlılardı. İran özü bu amili etiraza körükləyir. Bizə qarşı hər hansı bir ciddi addım dərhal İranın parçalanması ilə nəticələnə bilər. Səddam Hüseyn də getdi qonşuluğundakı Küveyti işğal etdi və bununla da öz məhvinə fərman verdi. Hazırda İran bu vəziyyətdədir. Təklif edirəm ki, dünya azərbaycanlılarının konfransı keçirilsin. Həmin tədbirdə İrandakı azərbaycanlılarla bağlı işlərin aparılması koordinasiya edilsin. Biz bütün proseslərə hazır olmalıyıq. Təbriz kimi şəhər inqilabın beşiyidir. Həmin şəhər qalxsa, İranda rejimi dəyişəcəklər. İranın daxilindən verilən reaksiyalardan görünür ki, əhali fikirlərini açıq ifadə etməkdən belə çəkinmir. Bu amil rejimi məcbur edə bilər ki, daxildə soydaşlarımıza qarşı repressiyaları gücləndirsin. Bu baxımdan da soydaşlarımız çox da qabağa düşməməlidir. Uyğun zamanı gözləməlidir. İran Moskvadan mandat alıb, bölgədəki fəallığını artırmaq istəyirdi, lakin bu alınmadı. Bu da onları daxili vəziyyəti sabitləşdirməyə vadar edəcək. İrandakı başqa xalqlar da rejimə qarşı qalxa bilər. Azərbaycan əvvəlki ölkə deyil. Biz güclü iqtisadiyyata və orduya, etibarlı müttəfiqlərə malik ölkəyik. Yaxşı olar ki, İran bizə qarşı özünü bir qədər ölçülü-biçili aparsın”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
