Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzəyanın Tehrana səfər edərək iranlı həmkarı Hüseyn Əmir Abdullahianla görüşü, səsləndirilən fikirlər bu iki ölkənin həqiqətən də bir-birinə qardaş olduğunu təsdiqlədi. Belə görünür ki, İran üçün burada İslamı dəyərlər, müsəlman qardaşlığı ümumiyyətlə önəmli deyil.
İran Ermənistan kimi hələ də Azərbaycanı özü üçün təhdid mənbəyi olaraq qəbul edir. Amma bunun nədən qaynaqlanmasına dair hər hansı arqument də təqdim etmir, sadəcə, hansısa absurd iddialar irəli sürür. Bu məsələ Ararat Mirzəyan və Hüseyn Əmir Abdullahianın görüşündə də əsas diqqət mərkəzində yer aldı. Abdullahian bu görüş zamanı iki ölkəni birləşdirən tranzit yolların tezliklə bərpa olunmasına çağırıb. O, iki ölkənin yüksək vəzifəli rəsmiləri tərəfindən bir sıra strateji xarakterli razılaşmaların əldə olunduğunu deyib: “Siyasi sferadan başqa biz habelə iqtisadiyyat, ticarət, mədəniyyət və turizm sahəsində ikitərəfli münasibətləri inkişaf etdirmək barədə razılığa gəlmişik. Biz bunu ucadan deyirik: İran üçüncü ölkələrin onun qonşuları, o cümlədən Ermənistanla münasibətlərinə təsir göstərməsinə yol verməyəcək. Bizim region yeni böhranlara dözümlülük göstərə bilməz. Bütün region ölkələri konsensus əldə etməlidirlər ki, regional problemlər xarici müdaxilə olmadan region ölkələri tərəfindən həll olunmalıdır”. Ararat Mirzəyanın açıqlamalarından isə bəlli olur ki, İran öz ərazisindən Ermənistana yeni yol çəkilməsində iştirakda maraqlıdır və buna maliyyə vəsaiti də ayıracaq: “Mən möhtərəm cənab naziri yol tikintisinin detalları barədə, habelə mövcud problemlər barədə məlumatlandırmışam. Mən məlumat vermişəm ki, haqqında bu qədər söhbət gedən yeni yolun tikintisi demək olar başa çatıb”. Amma erməni mediası yazır ki, həmin yolun işlək vəziyyətə gəlməsi üçün böyük miqdarda vəsait lazımdır və bunu İran qarşılamaq niyyətindədir. Beləliklə, iran bir daha açıq şəkildə ermənipərəst mövqedə dayandığını göstərir. Bu halda İran həm də Azərbaycanla münasibətlərini gərginləşdirmək xəttindən də geri çəkilmək niyyətində olmadığını göstərir. Lakin ekspertlər bildirir ki, bu, İranın özünə baha başa gələcək. Türkiyəli ekspert Taha Dağlı bu xüsusda bildirir: “Azərbaycan sərhədində toplaşan və təlimlər keçirən İran ordusunda türk əsilli əsgərlər var. Bu əsgərlərin çoxu “Boz qurd” salamını sosial media hesablarında paylaşır. İran Azərbaycanı hədəf aldığı təlimdə türk əsilli əsgərlər təyin edərək nə etməyə çalışır? Türkü türkəmi qırdırmağa çalışır? Əgər belədirsə, tutduğu bombanın öz əlində partlayacağını düşünürmü? Qafqazda tənlik dəyişib. İran bu tənlikdə yoxdur. Xüsusilə Zəngəzur dəhlizinin açılışı İran üçün qorxulu bir yuxudur. Ermənistanı dəstəkləyir, Azərbaycana qarşı çıxır. Türkiyə, Azərbaycan və öz sərhədlərində təzyiq altında tutduqları ən az 25 milyon türk əhalisinin olması onları çox narahat edir. Xüsusilə son dövrdə Türkiyə, Pakistan və Azərbaycanın birgə həyata keçirdiyi “Üç qardaş-2021” beynəlxalq təlimi İranın bütün qorxularını üzə çıxardı. Qarabağ savaşında Ermənistana qanunsuz olaraq maddi-texniki dəstəyi artırdılar. Bakı buna reaksiya verən zaman Qarabağ zəfərinin ildönümündə Azərbaycanla sərhəddə əsgərləri toplayıb təlimə başladılar”.
T.Dağlı qeyd edib ki, İran Azərbaycanı hədəf alarkən sığındıqları səbəb də maraqlıdır: "Azərbaycanın İsraillə yaxınlığından şikayətlənirlər. Bəli, Azərbaycan Türkiyə ilə olduğu kimi, İsraillə də sıx əlaqələri olan bir ölkədir. Amma Azərbaycanda İsrailin hərbi bazası yoxdur. Azərbaycanın İsraildə səfirliyi belə yoxdur. İran isə İsrail-Azərbaycan münasibətlərində gərginlik yaradaraq, “sərhədimizin sionist bazasına çevrilməsinə icazə verməyəcəyik” deyə, Azərbaycanla sərhədinə qoşun toplaya bilir. İran İsrail bəhanəsi ilə təkcə Azərbaycanı hədəf almadı. Keçən il Qarabağ savaşında CHP-dən Ünal Çeviköz Türkiyənin Suriyadan Qarabağa cihadçı göndərdiyi barədə böhtan atmışdı. Nəhayət, İran bu yalana sığındı. İran ordusunun briqada generalı Kəyumərs Heydər “İŞİD terrorçuları keçən il Qarabağ savaşına gətirilmişdi, bu təlimdə İŞİD-ə qarşı mübarizə aparacağıq” deyib. Türkiyə və Azərbaycanı İŞİD terror təşkilatı ilə əməkdaşlıqda günahlandırır, provokasiyalarını İsrail-Azərbaycan əlaqələri ilə yanaşı, İŞİD-Türkiyə-Azərbaycan anlayışı ilə tamamlayırlar. İran yenidən səhv yoldadır. İraqda PKK terrorçuları ilə qol-qola girib Türkiyəyə hücum etməyə çalışdıqları kimi, Qafqazda da böyük bir səhv edirlər. “Boz qurd” salamı son günlər orduda olan türk əsilli əsgərlər arasında geniş yayılıb. Bu, əslində tamamilə simvolik bir mesajdır. Mesajın nə olduğunu soruşsanız, bu, türk əsilli əsgərlərin İranın son fəaliyyətlərindən ciddi şəkildə narahat olduqları və öz içlərində səfərbər olmağa başladıqları mesajıdır. Türkiyə hələ də yaxşı niyyətini qoruyub, sanki İrana “ağlını başına topla” sarsılmaz qardaşlığı vasitəsilə xəbərdarlıq etdi”.
Rusiyalı hərbi analitik Aleksandr Artamonov isə məsələyə fərqli prizmadan nəzər salır: “Tehran bəyan edir ki, guya Bakı İsrailə İranı hədələmək üçün Azərbaycan ərazisindən istifadə etməyə icazə verib. Bu, əsası olmayan absurd bir bəyanatdır. Bundan əlavə, İranın bu bəyanatı ümumiyyətlə məntiqdən məhrumdur”. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan öz ərazisindən qonşularına qarşı istifadə etməyə prinsipial olaraq müqavimət göstərib və bu prinsip Azərbaycanın xarici siyasətinin təməl daşıdır: “Bakının bu mövqeyi vaxtilə sınaqdan keçib. 2005-ci ildə amerikalılar Bakıya Azərbaycan ərazisində İran sərhədləri yaxınlığında ABŞ xüsusi təyinatlı qüvvələri bazasının yaradılması barədə təkliflərini dilə gətirdilər. Əks təqdirdə, onlar Azərbaycanı “rəngli inqilab” və müxalifətə dəstək olmaqla hədələdilər. Hədə-qorxuya baxmayaraq, Prezident İlham Əliyev prinsipial mövqeyindən geri çəkilmədi. Yaddan çıxarmayaq ki, o zamanlar Amerika İraq və Əfqanıstana daxil olaraq, öz qüdrətini dünyaya bəyan etmişdi. Bu gün, İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Azərbaycan hakimiyyəti daha möhkəm və daha inamlı olduğundan, heç kimə qarşı öz ərazisindən istifadə olunmasına imkan verməz. Heç kim Azərbaycanı buna məcbur edə bilməz. Tehranı yalnız Azərbaycanda Türkiyənin nüfuzunun artmasından narahat olmaq kontekstində başa düşmək olar, lakin müasir Türkiyəni “sionist qüvvə" adlandırmaq ən azı siyasi baxımdan düzgün deyil. Bu, heç də İran üçün produktiv olmayacaq.
Bu gün Azərbaycan Prezidenti “Dostluq sərhədi” adlandırdığı İranla 30 il müddətinə işğal altında qalmış yüz kilometrlik sərhədi nəzarət altına alıb. Bütün bunların fonunda İranın Azərbaycana qarşı dost olmayan mövqeyi Bakının Ankara ilə münasibətlərinin daha da dərinləşməsinə gətirib çıxaracaq”.
İndilikdə İran hələ də təcavüzkar, Xocalı soyqırımı kimi əsrin cinayətini törədən Ermənistanla əlaqələrini gücləndirir, Ermənistanın təcavüzkar dövlət olduğunu dilinə gətirmir. İran işğal müddətində islam irsini dağıdan, məscidləri təhqir edən Ermənistanın əməllərini hələ də görməzdən gəlir. İranın baş diplomatı Vətən müharibəsində regiona terrorçu qrupların gətirildiyini deməklə də Azərbaycana söz atır, halbuki, erməni terrorizmindən bir kəlmə belə bəhs etmir. Beləliklə, postkonflikt dövrü təkcə Ermənistanla yox, İranla da dövlət sərhədinin Cəbrayıl, Zəngilan, Füzuli istiqamətində möhkəmləndirilməsini zəruri edir.
Tahir TAĞIYEV
