"Biz regionun gələcək inkişafı ilə bağlı əməkdaşlığa hazırıq. Bu yaxınlarda Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirləri görüşmüşdülər. BMT Baş Assambleyasının sessiyasının əsnasında, o cümlədən onlar arasında ikitərəfli görüş olub. Mənə bizim xarici işlər naziri məruzə elədi və bildirdi ki, görüş konstruktiv keçib. Biz də elə bunun tərəfdarıyıq". Bu sözləri Prezident İlham Əliyev Cəbrayılda rayon ictimaiyyətinin nümayəndələri ilə görüşündə deyib.
Dövlət başçısı daha sonra qeyd edib: “Bu yaxınlarda mən demişdim ki, Ermənistanın baş naziri ilə görüşməyə hazıram. O da demişdi ki, hazırdır. Yəni bu nəyi göstərir? Bu onu göstərir ki, bizim gündəliyimiz artıq burada qəbul olunur. Bəziləri yəqin ki, bundan narahatdır. Amma əsas odur ki, Azərbaycanla Ermənistan arasında barışıq olsun, yəni sülh müqaviləsi imzalansın. Biz bunu istəyirik”. Bu açıqlamalar bir daha təsdiq edir ki, Azərbaycan Ermənistanla əməkdaşlıq əlaqələrinin qurulması, sülh müqaviləsinin imzalanmasında maraqlıdır. Ermənistan da Azərbaycanın bu istəyini qəbul etməyə məcburdur. Azərbaycan və Ermənistan liderləri ATƏT-in Minsk Qrupunun təşkilatçılığı ilə görüşə razı olduqlarını da bildiriblər. Ermənistan Qloballaşma və Əməkdaşlıq Analitik Mərkəzinin direktoru, politoloq Stepan Qriqoryan qeyd edir ki, hər iki tərəfdən görüşə hazır olma siqnallarını müsbət qiymətləndirmək olar. O hesab edir ki, bu siqnallar tərəflərin gərginliyin zəifləməsinə meylli olduğunu göstərir: "Hər iki tərəfin görüşmək təşəbbüsü səmimidir. İlk növbədə, bu mərhələdə humanitar problemlərin həllinə ehtiyac var. Ermənistan Azərbaycanda saxlanılan əsirlərin qaytarılmasına çalışır. Azərbaycan tərəfi də nəzarəti altına aldığı ərazilərin mina xəritələrini almaq istəyir". Stepan Qriqoryan onu da qeyd edir ki, erməni tərəfi hazırda zəif mövqeyinə görə güzəştli addımlara hazırlığını nümayiş etdirməlidir: “Ermənistan və Azərbaycan dövlət başçıları arasında görüş baş tutarsa, gündəlikdə Qarabağ məsələsi olmayacaq. Əsas müzakirə mövzusu Azərbaycanda saxlanılan erməni hərbçilər və minalanmış ərazilərin xəritələri ola bilər. Bu ilk addımdan sonra daha əyani danışıqlar keçirilərsə, o zaman, əlbəttə, erməni tərəfi öz gündəmini irəli sürməyə çalışacaq. Amma azərbaycanlılar özləri üçün daha önəmli məsələləri, məsələn, Zəngəzur dəhlizi, kommunikasiyalar və digər belə məsələləri qabardıb nəticə əldə etməyə çalışacaqlar". O xatırladır ki, Prezident İlham Əliyev hər çıxışında Qarabağa heç bir status verilməyəcəyini bəyan edir: “Əvvəllər baş nazir Nikol Paşinyan Qarabağın statusu məsələsini gündəmdə saxlamaqda israrlı görünsə də, son çıxışında bu məsələnin üzərində dayanmayıb”.
ABŞ-ın Pensilvaniya ştatındakıı Lihay Universitetinin professoru Arman Qriqoryan isə hesab edir ki, Ermənistan Qarabağın statusu məsələsini ümumiyyətlə unutsa yaxşıdır. Onun fikrincə, bu gün Ermənistan statusun həlli deyil, əsasən Azərbaycanla münasibətləri normallaşdırmaq üzərində dayanmalıdır: "Statusu həll etmədən münasibətləri normallaşdırmaq mümkün deyil mövqeyi vəziyyəti çıxılmaz edir. Bu gün statusla bağlı razılaşma əldə etmək çətin məsələdir". Bundan başqa hesab edilir ki, Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin görüşündən sonra “3+3” formatının fərqli şəkildə yaradılması ilə bağlı razılıq da mümkündür. Çünki Gürcüstan Rusiyaya görə bu formatda iştirak etmək istəmir. İran da son addımları və açılmaları ilə bu formatda, çətin ki, yer ala bilsin. Digər tərəfdən, Rusiyanın da İranın bu formata qoşulmasına razı olacağı mümkün görünmür. Rusiyanın Ermənistanda, xüsusilə 44 günlük savaşdan sonra nisbətən zədələnən nüfuzundan maksimum istifadə etməyə çalışan İran faktiki olaraq İrəvanı tam nüfuz dairəsinə salmaq üçün ciddi mücadilə aparır. İranın Ermənistandakı səfiri Abbas Bədəxşan Zühurinin İrəvan rəsmiləri ilə hər gün bir neçə görüş keçirməsi, Tehran ali-hərbi rəhbərliyinin “Ermənistanın ərazi bütövlüyü qırmızı xəttimizdir” deməsi, o cümlədən, XİN başçısının “İran bölgədə və sərhədlərində geosiyasi dəyişikliklərə heç vaxt dözməyəcək” ifadəsi birbaşa Rusiyanın Ermənistanda sıxışdırılmasına yönəlib. Bunu da, çətin ki, Kreml qəbul etsin. Elə bu səbəbdən “3+3” formatının yeni əsasını yaradır. Bunun ilk anonsunu Cəbrayılda rayon ictimaiyyətinin nümayəndələri ilə görüşündə İlham Əliyev diqqətə çatdırıb: “Bölgədə bu gün sabitliyin bərqərar olmasında Türkiyə və Rusiyanın rolu çox böyükdür. Yəni bizə bu format kifayətdir. Ermənistan da bu formata qoşulacaq, çünki başqa yolu yoxdur. İndi reallıq bundan ibarətdir. Son vaxtlar Türkiyə-Ermənistan əlaqələrinin normallaşdırılması ilə bağlı verilən ifadələri biz də dəstəkləyirik. Hazırda regionda real praktik əməkdaşlıq çərçivələri müəyyən olunur. Türkiyə-Rusiya əməkdaşlığı regionumuzun sabitliyinin təminatçısıdır. Bu yaxınlarda Türkiyə və Rusiya prezidentlərinin görüşü zamanı Ermənistan-Azərbaycan münasibətləri müzakirə olundu və həm Türkiyə, həm Rusiya ilə biz daim təmasdayıq. Mən prezident olaraq daim təmasdayam. Yəni bizim üçün bu format kifayətdir: Türkiyə-Rusiya-Azərbaycan-Ermənistan. Kim istəyir qoşulsun, kim istəmir özü bilər. Hər halda, bu gün Azərbaycanın razılığı olmadan bu bölgədə hər hansı bir təşəbbüs gerçəkləşə bilməz. Bunu hər kəs bilməlidir”.
Samirə SƏFƏROVA
