Bu gün geosiyasi müstəvidə Türkiyə və Rusiyanın daha aktiv mövqe nümayiş etdirməsi, bir-birilə daha çox yaxınlaşması müşahidə edilir. Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın bir neçə gün əvvəl Soçidə rusiyalı həmkarı Vladimir Putinlə görüşünə də məhz bu prizmadan yanaşılır.
Ərdoğan Putinlə Soçidə keçirilən danışıqları məhsuldar adlandırıb. Məhz bu danışıqlardan sonra Türkiyə Rusiyadan S-400-lərin, hərbi təyyarələrin, təyyarə istehsalı üçün mühərriklərin alınmasını həyata keçirəcək. Tərəflər birgə gəmi istehalı, kosmik və nüvə sənayesində əməkdaşlıq, ticarət dövriyyəsinin 100 milyard dollara çatdırılması və digər məsələlər üzrə də razılıq əldə edib. Geosiyasi müstəvidə də ortaq məxrəcə gəlinib. Rəsmi şəkildə bildirilir ki, Ərdoğanla Putin həm İdlib, həm Qarabağ məsələsindən danışıb. İdlibdə tam anlaşma əldə olunmasa da, birgə hərəkət etməklə bağlı razılıq əldə edilib, Suriyada isə terrora qarşı birgə mübarizə barədə qərar verilib.
Azərbaycan-Ermənistan münasibətləri, sərhədin delimitasiyası və kommunikasiyanın bərpası kimi məsələlər də lderlərin diqqət mərkəzində saxladığı əsas məqamlar sırasında olub. Putin Azərbaycan və Ermənistanın sərhədin delimitasiyası və kommunikasiya xətlərinin açılması üzrə güzəştli həll variantı axtarmalı olduğunu bildirib. Rusiya özünün geosiyasi maraq dairəsində olan Suriya və Liviyada yox, indi Cənubi Qafqazda da Türkiyənin həlledici güc mərkəzi olduğunu qəbul edir. Türkiyənin Cənubi Qafqazda Rusiya tərəfindən həlledici statusda tanınması Azərbaycan üçün çox önəmlidir. Bu, Qarabağ erməniləri ilə bağlı məsələnin həllini, eləcə də Zəngəzur dəhlizinin açılmasını tezləşdirə bilər. Rusiyanın özü də Zəngəzur dəhlizi və kommunikasiyaların, xüsusilə də dəmir yolunun açılmasının sürətləndirilməsində maraqlıdır.
Xatırladaq ki, Rəcəb Tayyib Ərdoğan Vladimir Putinlə görüşdən qayıdarkən jurnalistlərə açıqlamasında Zəngəzur dəhlizi məsələsinə də toxunub və bu xüsusda bildirib: “Zəngəzur dəhlizi bütün bölgə üçün vacib imkan yaradacaq. Orada çəkiləcək avtomobil və dəmiryol xətti bütün bölgə ölkələri üçün iqtisadi-ticari imkanlar açacaq. Azərbaycan bu dəhliz üçün çox geniş işlər görür. Təbii ki, Ermənistan tərəfi bu dəhlizlə bağlı üzərinə düşən öhdəlikləri yerinə yetirməlidir”. Bu öhdəliklərin yerinə yetirilməsi Rusiyadan da asılıdır. Belə görünür, Rusiya tezliklə bu istiqamətdə addımlar atacaq. Rusiyalı ekspert Aleksandr Razuvayev bunlar fonunda Ərdoğan-Putin görüşünü yüksək qiymətləndirir. O, “axar.az” portalına açıqlamasında qeyd edir: “Putinlə Ərdoğanın arasını vurmaq istəyənlərin sayı hədsiz çoxdur. Rusiya ilə Türkiyə vaxtilə bir-biri ilə çox vuruşan, amma indi dirçəlməkdə olan iki imperiyadır. Məhz bu fakt çoxlarının yuxusuna haram qatıb. Ermənistan və Yunanıstan kimi kiçik oyunçulardan kollektiv Qərbə qədər bu əməkdaşlıqdan narahat olan çoxları var. Burada hər iki ölkənin liderlərindən çox şey asılıdır. Hazırkı vəziyyətdə Moskva ilə Ankara arasında bölüşdürülə bilinməyən heç nə yoxdur. Tarix də göstərdi ki, Rusiya İmperiyasının Balkan xalqlarının İstanbula qarşı mübarizəsinə dəstək siyasəti yanlış olub. Ən parlaq nümunə kimi Bolqarıstanı göstərmək olar – hər iki Dünya müharibəsi zamanı Rusiyaya qarşı döyüşüb, son illərdə isə Rusiya üçün qaz məsələlərində çox mürəkkəb tərəfdaş olub. Onu da unutmaq olmaz ki, müasir Rusiyada türk respublikaları da var – Tatarıstan, Başqırdıstan, Yakutiya və s. Əlbəttə ki, ruslar üçün başqırdlar və yakutlar xristian ermənilərdən daha yaxın olacaq. Rusiya-Türkiyə danışıqlarının əsas mövzusu Rusiya-Türkiyə ticarət-iqtisadi tərəfdaşlığı, Suriya, Liviya, Əfqanıstan və əlbəttə ki, Qafqazdakı vəziyyət olub. Əsas məqam isə iqtisadiyyatdır. Rusiya sanksiyalar altında olsa belə, kəsirləri xammal bazarlarında olan hərəkətliliklə kompensasiya edir”. Onun sözlərinə görə, Putinlə Ərdoğan dünyanı şoka sala biləcək bir ideyanı gerçəkləşdirə bilərlər: “Belə ki, onlar Avrasiya İqitisadi İttifaqı ölkələri və Türkiyə, İran, Özbəkistan və Azərbaycanın daxil olacağı vahid bir xidmət və kapital bazarını yarada bilərlər. Yeni Vahid İqtisadi Məkanı birləşdirə biləcək vahid rəqəmsal valyutanın da yaradılacağı şərti ilə. Bu, iqtisadi qərardan daha çox siyasi məsələdir. Moskva ilə Ankaranın arasını vurmaq istəyənlərə isə bir şeyi deyə bilərəm ki, sizdə heç nə alınmayacaq, hətta cəhd də etməyin. Putin və Ərdoğan çox ağıllı liderlərdir və heç vaxt milli maraqlara zidd, üçüncü ölkələrin maraqlarına uyğun bir şey etməzlər. Bu iki lider ucuz təxribatlara uymayacaq”.
Bütün bunlar o deməkdir ki, Ankara ilə Moskva arasında müşahidə edilən yaxınlaşmanın yeni geosiyasi nəticələri olacaq. Bu prosesin bütövlükdə qlobal siyasətə təsir edəcəyi istisna olunmur. Xüsusən Yaxın Şərq və Cənubi Qafqazda maraqlı geosiyasi proseslərin meydana gəlməsi qaçılmaz hesab olunur. Azərbaycan bütün bunları alqışlasa da, Ermənistan iki ölkənin münasibətləri nizama salmasından dəhşətli dərəcədə narahatdır. Türkiyə ilə yaxınlaşma fonunda Kreml Ermənistanın təhlükəsizliyinin müdafiəsində ardıcıl olmaya bilər. Erməni ekspertlər hesab edir ki, bu, daha çox geosiyasi əhəmiyyətli Türkiyə və Azərbaycan faktoru ilə bağlıdır.
Tahir TAĞIYEV
