Məlum olduğu kimi, bu günlərdə Qarabağdakı separatçı-terrorçuların keçmiş Ağdərə rayonu istiqamətində (Suqovuşan,Şıxarx, Göyarx) mövqelərindən çıxarıldığı, həmin mövqelərə rus sülhməramlılarının yerləşdiyi xəbərləri yayılıb. Bundan başqa, Rusiyanın RBK saytında keçmiş Ağdərə rayonu, Xocalı və Xocavəndin mərkəzinin Azərbaycana təhvil veriləcəyini əks etdirən xəritə yayılıb. İndi bütün bunlar erməni tərəfində də ciddi müzakirə mövzusudur. Məsələ erməni jurnalistlər tərəfindən araşdırılıb. Bununla bağlı “Qraparak” qəzeti yazır ki, RBK xəritəni yayandan bir gün sonra silib.
Amma qəzetə danışan Qarabağda yaşayan erməni ekspert Bella Lalayan bildirir ki, müharibə başa çatandan sonra Xocalının təhvil verilməsi haqqında tez-tez danışırlar. Separatçı-terrorçu rejimin qondarma “parlamentinin xarici əlaqələr komitəsinin üzvü”, daşnak Vahram Balayan bu haqda danışmaqdan imtina edib. Baş separatçı Araik Arutyunyanın “sözçüsü” Narine Avanesyan da susmağa üstünlük verib. Erməni jurnalistlər, nəhayət, Arutyunyanın özü ilə təmas qura biliblər. Jurnalistlər baş separatçıdan RBK xəritəni silməzdən öncə onlardan məsələyə münasibət öyrənib-öyrənmədiyini soruşublar. O isə bildirib: “Hələlik bu məlumatı şərh etməyəcəm”. Jurnalist “Niyə şərh vermirsən”, – deyə soruşduqda isə o, “Əlimdə rəsmi nəsə olanda şərh edəcəm”, cavabını verib. Daha sonra jurnalist “İmzanız olmadan həmin bölgələrin Ermənistan hakimiyyəti tərəfindən təhvil verilməsi mümkündürmü” deyə soruşub. Baş separatçı isə “bunu Ermənistan hakimiyyətin soruşun” cavabını verib. Bu maraqlı dialoq da Ağdərə, Xocalı və Xocavəndin mərkəzinin Azərbaycana təhvil verilməsi ilə bağlı xəbərlərin reallıqdan uzaq olmadığını göstərir. Rusiyalı politoloq, hərbi ekspert Oleq Kuznetsov da “axar.az” portalına açıqlamasında qeyd edir ki, əslində, ermənilərin başqa yolu da yoxdur. Çünki onların müqavimət imkanı sıfırlanıb: “2020-ci ildə Qarabağ uğrunda baş tutmuş müharibə Azərbaycanın işğal olunmuş torpaqlarında yerləşən erməni qoşunlarının total şəkildə darmadağın edilməsi, erməni cəmiyyətinin ağır mənəvi-psixoloji məğlubiyyətə uğraması ilə başa çatdı. 44 günə ermənilər üst-üstə 70% döyüş texnikasını itirdi, fərariliklə bağlı 10 mindən çox cinayət işi açıldı. Mən dəfələrlə demişəm, münaqişənin tam həlli naminə, Azərbaycanın həm Xankəndiyə, həm Ermənistandakı eksklavlarına, həm də Zəngəzur nəqliyyat dəhlizinə nəzarət etmək üçün yeni müharibəyə və ya irimiqyaslı antiterror əməliyyatlarına gedəcəyini istisna etmirəm. Artıq bir neçə ildir ki, Ermənistanın ölkə kimi mövcudluğunun strateji bir perspektivini görmürəm. Ötən il Qarabağda erməni ordusunun darmadağın edilməsi bu tendensiyanı yalnız gücləndirib. Azərbaycan öz sərhədlərinin xarici perimetrini silah gücü ilə bərpa edib Naxçıvana dəhliz açarsa, Ermənistanın depopulyasiyası xaos xarakteri alacaq və 15-20 ildən sonra bu ölkədə əmək qabiliyyətli və reproduktiv əhali qalmayacaq. Demək olar ki, artıq Qarabağda əmək qabiliyyətli erməni qalmayıb. Son 30 ildə Ermənistanda aparılan strategiya bu ölkənin və işğal olunmuş Azərbaycan ərazilərinin resurslarını qarət etmək, insan resurslarını və kapitalını xaricə çıxarmaqla diasporunu zənginləşdirmək olub ki, bu da ermənilərin özləri üçün sadəcə olaraq acınacaqlı da deyil, məhvedici nəticələrə gətirib çıxarıb. Anladığım qədər, geriyə dönüş nöqtəsi onlar üçün artıq keçilib, indi biz bu ölkənin ləng, əzab-əziyyətli ölümünü müşahidə edirik”. Ekspertə görə, Ermənistanda indi yaşanan dərin sistemli böhran ən əvvəl özünüdərk böhranıdır və bu, heç də ötən ilin payızındakı müharibədə məğlubiyyətdən sonra yaranmayıb, əksinə, hələ sovet dövrünə gedən dərin kökləri var: “Ən yeni erməni dövlətçiliyi bu dərin daxili böhranı irs götürüb və bunun öhdəsindən gələ bilməyib. Ona görə də mən əminəm ki, Ermənistan bir ölkə kimi strateji perspektivdə yoxa çıxmağa məhkumdur. İndi Ermənistan əhalisi iki milyon nəfərə yaxındır və hər il 100 min nəfərədək insan ölkəni tərk edir, vətəndaşlığını dəyişir. Belə davam edərsə, 20 ildən sonra Ermənistanda erməni qalmayacaq. Ermənistan əhalisi sürətlə qocalır, pensiya yaşlı insanların sayı gənclərin sayını üstələməyə başlayır. Ona görə də ölkədə təbii artım göstəriciləri artıq mənfi səviyyədədir və fərq getdikcə daha da çoxalacaq”.
Təbii ki, belə vəziyyətdə erməni tərəfinin Qarabağda Azərbaycanın şərtlərini qəbul etmədən mövcudiyyətini davam etdirməsi mümkün deyil. Azərbaycan ən yüksək səviyyədə bildirib ki, Qarabağda Rusiya sülhməramlılarının məsuliyyət zonasında yaşayan ermənilər ölkəmizdə yaşayan digər etnik qrupların nümayəndələri kimi Azərbaycan vətəndaşlarıdır. Bu xüsusda “Anadolu” Agentliyinə müsahibəsində Prezident İlham Əliyev Qarabağda həyata keçirilən abadlıq-quruculuq işlərindən danışarkən bu xüsusda bildirib ki, həmin prosesdə Qarabağ erməniləri də iştirak edə bilər: “Ermənistan əhalisi də, Qarabağda yaşayan ermənilər də bunu görürlər. Çünki bizim televiziyalara baxırlar, bizim radioya qulaq asırlar və görürlər ki, burada nə kimi işlər görülür. Təsadüfi deyil ki, erməni xalqının nümayəndələri artıq bir neçə dəfə bizim Şuşadakı hərbi mövqelərimizə yaxınlaşıb rica etmişdilər ki, onları da bu işlərə cəlb edək. Çünki onlar orada işsiz–gücsüz qalıblar, işsizlik, səfalət və ümidsiz bir vəziyyətdədirlər. Biz buna müsbət baxırıq, ancaq gərək bunun hüquqi tərəfi tam yerinə otursun. Çünki mən demişəm, bir daha demək istəyirəm ki, biz orada yaşayan erməniləri öz vətəndaşlarımız sayırıq. Onlar Azərbaycan torpağında yaşayırlar, Qarabağ hər zaman Azərbaycan olub - istər sovet dönəmində, istər ondan əvvəlki dönəmdə, işğal dönəmində də Azərbaycan olub. Onları biz Azərbaycan vətəndaşları hesab edirik, sadəcə olaraq, onlar bunu qəbul etməlidirlər, onlar öz yaxalarını erməni təbliğatından qurtarmalıdırlar, onlar öz gələcəyini, öz uşaqlarının gələcəyini təmin etməlidirlər. Biz hazır olarıq ki, onları işlərə cəlb edək. Niyə də etməyək?...Qarabağda 25 min erməni yaşayır, onlar da bu işlərdə iştirak edə bilərlər - həm inşaat işlərində, həm də bərpa işlərində. Eyni zamanda, gələcəkdə biz onların yaşadıqları yerlərdə, kəndlərdə onlar üçün şərait yaradarıq. İndi baxın, bizim Qarabağ və Şərqi Zəngəzurla bağlı planlarımız göz önündədir. Ağdam şəhərinin baş planı təsdiq edildi. Yaxın gələcəkdə Cəbrayıl və Füzuli şəhərlərinin, bütövlükdə rayonların baş planları təsdiq ediləcək. Bu bizim gücümüzü göstərir və biz ermənilərin indi Qarabağda yaşadıqları kəndlərdə də bunu edə bilərik. Mən Zəfərdən sonra bölgələrə onlarla səfər etdim və orada bəzi kəndlərdə, ermənilərin yaşadıqları kəndlərdə gördüyüm mənzərə məni dəhşətə gətirdi. Yəni insana yaraşmayan bir vəziyyət. Bəzi kəndlərin evləri indi analiz edilir, evlərin 95 faizi yararsızdır, yəni orada heç kimsə yaşaya bilməz, onlar sökülməlidir. Yəni 30 il belə rəzil durumda yaşayan bir toplum, təbii ki, işıq üzü görmək istəyir və işıq yalnız Azərbaycandan gələcək. Anlamaq lazımdır ki, onlar üçün də bu o qədər də asan məsələ deyil. Burada psixoloji durum da nəzərə alınmalıdır. Ancaq biz hər halda xoş niyyət göstəririk və ümid edirəm, onlar anlayacaq ki, xoşbəxt gələcəkləri, rifahla dolu gələcək ancaq Azərbaycan dövləti ilə bağlıdır”.
Samirə SƏFƏROVA
