Məlum olduğu kimi, Avropanın ən böyük ölkələrindən biri olan Fransada həlledici məqamdır. Ölkədə hakimiyyətdə kimin olacağını həll edəcək yeni seçkilərə az müddət qalıb. Məhz belə bir məqamda Fransa prezidenti Makron güncə sıxışdırılıb. Ən ciddi müttəfiqləri Fransa ilə bağlanan dəyəri milyardlarla ölçülən müqavilələrdən imtina edir. İş o yerə çatıb ki, Fransa rəsmiləri həmin ölkələrə qarşı açıq ritoriqkadan istifadə edərək ittihamalar səsləndirir.
Fransa xarici işlər naziri Jan-İv Le Drian Avstraliyanın əleyhinə bəyanatla çıxış edib. O, iki ölkə arasında sualtı qayıqlarla bağlı imzalanmış müqavilənin ləğv edilməsini arxadan vurulan bıçaq zərbəsi kimi qiymətləndirib:
"Mən qəzəb içindəyəm. Müttəfiqlər belə davranış sərgiləmirlər. Qərar birtərəfli, kobud, gözlənilməz idi ki, bu da Donald Trampın davranış tərzinə bənzəyir".
Jan-İv Le Drian Parisin həm Avstraliyadan, həm də ABŞ-dan izahat gözlədiyini vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, medianın "əsrin müqaviləsi" adlandırdığı məlum razılaşma iki ildir ki, müzakirə edilirdi. Lakin indi avstraliyalı tərəfdaşlara olan inam tamamilə pozuldu.
Qeyd edək ki, Avstraliya Fransadan sualtı gəmi alması ilə bağlı müqavilədən imtina edib. Dəyəri 56 milyard dollar olan həmin müqaviləyə görə, Fransa bu ölkəyə 12 sualtı gəmi satmalı idi. Ancaq həmin gəmilər nüvə mühərrikləri əsasında işləməyəcəkdi. Əvəzində Vaşinqton Avstraliyaya müasir texnologiyalar təqdim edərək bu ölkəyə atom sualtı gəmi istehsalında yardım göstərəcək.
Avstraliyanın baş naziri Skot Morrison Fransa ilə müqavilədən imtinasını belə izah edib ki, bölgədə vəziyyət sürətlə dəyişir. Avstraliyanın Fransanı Amerika ilə əvəz etməsinin üstünlüyü anlaşılandır. Birincisi, Avstraliya sualtı gəmiləri öz ərazisində istehsal edəcək. Bu, yeni iş yerləri və maliyyənin ölkədə qalmasıdır. İkincisi isə, həmin gəmilər Amerika texnologiyaları əsasında nüvə texnologiyasına əsaslanacaq.
Fransaya qarşı demarş yalnız bununla bitmir. İsveçrə də Fransadan qırıcı təyyarə almaqdan imtina edib. Həmin ölkənin müdafiə qabiliyyətini təmin etmək üçün qırıcı təyyarələrin alınmasına dair qərarı Fransa tərəfini hiddətləndirib. Vəziyyət o həddə çatıb ki, Fransa prezidenti Emmanuel Makron noyabrda Parisə səfər etməli olan İsveçrə prezidenti Qi Parmelinin dəvətini ləğv edib. Qeyd edilib ki, üç il əvvəl olduğu kimi, bu ilin noyabrında da E.Makron Yelisey sarayında İsveçrə dövlət başçısını qəbul etməli idi. Fransa ilə “Rafale” tipli qırıcıların alınmasına dair danışıqlar aparsa da, sonda ABŞ-ın istehsalı olan “F-35” döyüş təyyarələrini almağa qərar verən İsveçrənin bu addımı fransızların hiddətinə səbəb olub. Fransızların qənaətinə görə, isveçrəlilər qonşu və strateji tərəfdaş ölkə ilə danışıqların aparıldığı müddətdə qırıcıları başqa ölkədən alacaqlarını dəqiq biliblər. Fransanın İsveçrədəki səfiri Xarici İşlər İdarəsinə gələrək, prezident Makron və prezident Gi Parmelin arasında görüşün baş tutmayacağı xəbərini çatdırıb. Eyni zamanda bildirilib ki, rəsmi Paris növbəti ilin yayına kimi yüksək səviyyəli ikitərəfli təmasları qadağan edib. İsveçrə Xarici İşlər Nazirliyindən mətbuata verilən məlumatda qeyd edilib ki, Paris səfəri hələ qəti şəkildə razılaşdırılmayıb və ona görə də söhbət təsdiqlənmiş görüşün ləğvindən getmir. Məlumdur ki, Fransa prezidenti dünyanın bir çox regionları və münaqişələri ilə bağlı tam fərqli siaysət yürüdüb. Xüsusilə də Cənubi Qafqazda sülhə təhdid yaradan ermənilərə verdiyi qərəzli dəstək onun nüfuzna ciddi təsir edib. Fransada Makronun güncə sıxışdırılmasında Makronun yürütdüyü ermənipərəst siyasətin hansısa təsiri olubmu?
Politoloq Rəşad Bayramov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, deyilən məsələlər, birbaşa olmasa da, dolayısı ilə ifadə olunan aspektlə bağlı ola bilər: “Bilirsiniz ki, dövlətin bütün istiqamətlər üzrə yürütdüyü doğru siyasət onun nüfuzunu artırır. Nüfuz artanda isə səninlə hamı hesablaşır. İstənilən istiqamət üzrə büdrəmələr, səhv yanaşmalar olanda ölkənin və onun liderinin nüfuzu aşağı düşür. Bu cür münasibətlərdə ölkələrə rəhbərlik edən şəxslərin şəxsi imiclərinin ciddi önəmi var. Götürək, Makronun Qarabağ problem ilə bağlı yanaşmasını. Əslində tam neytral qalmalı olan ölkə açıq şəkildə erməniləri müdafiə edir. Bu da çox gülməli görünür. Çünki həmin ölkə münaqişə ilə bağlı arbitrlıq edən Minsk Qrupunun üzvüdür. Cənubi Qafqaz kimi strateji regionlarla bağlı siyasətini Ermənistanın uydurduğu dezinformasiyaların üzərindən quran prezidentlə kim iş görmək istəyər? Fransa Senatı və Milli Assambleyası, Fransa şəhərlərinin rəsmi administrasiyaları dünyanın separatçı və terrorçularının haqlarını “müdafiə komitəsi” kimi fəaliyyət göstərəndə Fransanın dünyadakı nüfuzunun çökəcəyi qanunauyğun idi. Avstraliyanın Fransa ilə anlaşmanı birtərəfli şəkildə niyə ləğv etdiyini bilməliyik. Avstraliyanın müqaviləni ləğv etməsinin əsas səbəblərindən biri də odur ki, Fransa müqavilədə göstərilən tarixlərə vaxtında uymayıb, sözünü tutmayıb, qiymətləri çox qaldırıb. Fransa Avstraliyanın müqaviləni ləğv edəcəyindən xəbərdar idi. Makron indi yüksək səslə etiraz etməyə başlayıb, çünki bir il sonra Fransada prezident seçkiləri keçiriləcək və əgər müqavilə qüvvədən düşməsəydi, onminlərlə fransız üçün yeni iş yerləri açıla bilərdi. Müqavilənin ləğvi ilə Fransa həm də nüfuz və etibarını itirib. 2022-ci il yanvarın 1-dən etibarən Avropa Birliyində həmsədrlik Fransaya keçəcək. Fransanın AB-də də öz nüfuzunu qaldırmaq üçün bütün aspektlər üzrə obyektiv mövqe sərgilməkdən başqa yolları qalmır. Bir daha şahidi oluruq ki, Makron, Qarabağ məsələsində olduğu kimi, digər məsələlərdə də çığallıq edib”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
