Azərbaycan “İrqi ayrıseçkiliyin bütün formalarının aradan qaldırılması” haqqında Beynəlxalq Konvensiyanın pozulmasına görə Ermənistanı BMT-nin Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinə verib. Bu barədə təşkilatın yaydığı məlumatda deyilir:
“İddiaçıya (Azərbaycan – red.) görə, Ermənistan azərbaycanlılara qarşı milli və etnik mənşəyinə görə bir sıra ayrıseçkilik hərəkətlərinə yol verib və bu hərəkətlərinə davam etməkdədir. İddiaçıya görə, Ermənistan həm birbaşa, həm də dolayı yolla etnik təmizləmə siyasətini davam etdirir və Azərbaycan əleyhinə nifrət və etnik zorakılığı qızışdırır, azərbaycanlılara qarşı nifrət nitqi və irqçi təbliğat hökumət səviyyəsində aparılır.
Azərbaycanın iddia ərizəsində bildirilib ki, Ermənistanın etnik təmizləmə və nifrəti alovlandırma siyasəti azərbaycanlıların hüquq və azadlıqlarını sistemaitk şəkildə pozur. Azərbaycan əlavə edir ki, tərəflərin danışıqlar aparmaq cəhdləri son 10 ayda çıxılmaz vəziyyət yaradıb. Bu səbəbdən iddiaçı məhkəmədən Ermənistanı yol verdiyi pozuntulara görə məsuliyyətə cəlb etməyi, ölkəyə və xalqa dəymiş ziyanı ödəməyi tələb edir. Həmçinin, müvəqqəti tədbirlərin görülməsi də xahiş olunur”.
Azərbaycanın bu iddiasının hüquqi perspektivi ola bilərmi, yoxsa biz yenidən ikili standartla üzləşə bilərik?
Hüquqşunas Mehman Muradlı “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, Azərbaycan bu ilin yanvarında Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsində qaldırılan iddia ilə yanaşı, İrqi Ayrıseçkiliyin bütün formalarına qarşı Beynəlxalq Konvensiyanı pozduğuna görə Ermənistanı məsuliyyətə cəlb etmək üçün yenidən beynəlxalq məhkəməyə müraciət edib: “Bu barədə Azərbaycan Xarici İşlər nazirliyinin mətbuat katibi Leyla Abdullayeva kütləvi informasiya vasitələrinin Ermənistana qarşı beynəlxalq məhkəmə işlərindəki son vəziyyətlə bağlı KİV-in suallarını cavablandırarkən bildirmişdi. Hazırda məhkəmənin özü belə bir iddianı qəbul etdiyini təsdiqləyib. Bizim belə bir iddia ilə çıxış etməyə haqqımız var. Ərazilərimizin Ermənistan tərəfindən qanunsuz işğalına son verildikdən sonra azərbaycanlılara qarşı insan hüquqlarının kobud şəkildə pozulmasına dair faktlar diqqətlə toplanaraq sənədləşdirilib. Buraya Ermənistanın azərbaycanlıları etnik mənşəyinə görə zor gücünə qovması, işgəncə verməsi, öldürməsi və qəddar rəftar etməsi halları da daxildir.
Bunu, eyni zamanda, Ermənistanın Azərbaycanın irqi ayrıseçkilik haqqında beynəlxalq müqaviləni pozduğunu iddia edərək beynəlxalq məhkəmədə iddia qaldırması ilə bağlı qarşılıqlı iddia da saymaq olar. Haaqada Beynəlxalq Məhkəmənin sentyabrın 16 yaydığı bəyanata görə, Ermənistan iddiada Azərbaycanı hər iki ölkənin imzaladığı İrqi Ayrıseçkiliyin bütün formalarına qarşı Beynəlxalq Konvensiyanı pozaraq erməniləri “onilliklər ərzində” irqi ayrıseçkiliyə məruz qoymaqda günahlandırıb. Məhkəməyə verilən iddiaya əsasən, Azərbaycan noyabrın 10-da atəşkəsdən bəri “erməni əsirlər, girovlar və digər saxlanılan şəxslərə qarşı qətl, işgəncə və digər bəd əməlləri davam etdirib”. Bu tamamilə cəfəng iddiadır. Çünki Ermənistan öz etdiklərini biizm adımıza yazır. Bizim əsir götürdüklərimiz isə terrorçu və diversantırlar. Azərbaycanın tərəfi bildirib ki, Ermənistanın azərbaycanlılara qarşı insan hüquqları pozuntularına dair sübutlar toplanaraq məhkəməyə təqdim edilib. Qeyd edim ki, rəsmi olaraq Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi kimi tanınan məhkəmə ölkələr arasında mübahisələri həll etmək üçün BMT məhkəməsidir. Məhkəmə bu işin yurisdiksiyasına malik olub-olmadığını hələ müəyyənləşdirməyib. Ola bilər ki, hər iki iddia baxılmamış saxlansın”.
Hüquqşunasın sözlərinə görə, Vətən müharibəsinin gedişində Ermənistan beynəlxalq hüquq normalarını pozaraq Azərbaycan ərazisində – döyüş bölgəsindən uzaqda dinc əhali və mülki infrastruktura ziyan vurub: “Azərbaycan beynəlxalq ekspertləri də cəlb etməklə Ermənistanın torpaq, su, meşə və faydalı qazıntılara, habelə əmlaka və mədəni sərvətlərimizə vurduğu ziyanı dəqiq hesablamalıdır. Ermənistan dinc azərbaycanlılara vurduğu zərərə görə humanitar hüquq, sülh hüququ və insan hüquqları kimi hüququn fərqli istiqamətləri üzrə məsuliyyətə cəlb oluna bilər. Bəzi hüquqi adət normaları daha önəmli hesab olunaraq imperativ hüquqi normalar kimi qəbul edilir və mütləq şəkildə hər kəsə aid olunur. Bu normalarla beynəlxalq cinayət, insanlığa qarşı cinayət, aqressiv siyasət (işğalçılıq) və aqressiv müharibə, soyqırımı, quldarlıq kimi məsələlər tənzimlənir. Azərbaycana qarşı, məhz beynəlxalq hüquqda qeyri-şərtsiz keçərli olan imperativ hüquqi normaların pozulması faktları baş verib. Belə ki, ilk başda elə ermənilərin Azərbaycanın 20 faiz torpaqlarını işğal etməsi beynəlxalq hüquqda aqressiv siyasət olaraq qiymətləndirilir. Önəmli fakt aqressiv müharibənin bu addımları atmağa başlayan (təşəbbüskar) tərəfin adına yazılmasıdır, yəni bu hərbi davranışlara cavab verən tərəf beynəlxalq hüquqda aqressiv müharibə aparmış hesab olunmur. Aqressiv müharibə, həmçinin, Haaqa konvensiyalarının pozulması anlamına gəlir. Bildiyiniz kimi, bu qadağaların bütün bəndləri üzrə ermənilər Azərbaycana qarşı ciddi pozuntulara yol verib. Belə ki, düşmən tərəfindən Azərbaycanın mülki şəxslərinin yaşadığı zonalara ağ fosfor ifraz edən mərmilərin atılması, kasset bombalarından istifadə, işğal olunmuş Azərbaycan torpaqlarında xalqımıza məxsus əmlakın talan və ya bütünlüklə məhv edilməsi faktları qeydə alınıb. Qadağan olunmuş silahların digər nümunəsi kassetli silahlardır ki, bu silahların əhalinin sıx yaşadığı ərazilərdə istifadəsi “Beynəlxalq Kassetli silahlar üzrə Konvensiya”da qadağan edilib. Bu silahlar da ermənilər tərəfindən Gəncə, Bərdə və digər yaşayış məntəqələrində mülki əhaliyə qarşı istifadə edilərək kütləvi itkilərə səbəb olub. Buna görə də, Azərbaycan beynəlxalq hüququn imkan verdiyi bütün istiqamətlər üzrə hücuma keçməlidir”.
Məhəmmədli QƏRİBLİ
