İndi Ermənistan adlandırılan Qərbi Azərbaycan ərazisinin tarixi türk-Azərbaycan torpağı olduğunun heç bir sübuta ehtiyacı yoxdur. Bunu bütün dünya bilir, eyni zamanda bu bütün arxiv sənədlərində, arxivlərdə saxlanılan kameral siyahıyaalınmalarda və sair də özünü təsiqləməklə yanaşı, həm də toponimlərdə, oykonimlərdə, hidronimlərdə və sairdə də dərindən ifadə olunur. Qərbi Azərbaycan ərazisində bütün qədim toponimlər, cografi adlar və sair hamısı Azərbaycan, türk dilindədir və o adları o yerlərə əcdadlarımız verib.
Azərbaycanda rəsmi dövlət səviyyəsində, şəxsən ölkə başçısı İlham Əliyevin iradəsi ilə indiki Ermənistan ərazisindəki toponimlərimizin milləşdirilməsi siyasəti həyata keçirilir. Prezident İlham Əliyevin toponimlərimizin milliləşdirilməsi barədə başlatdığı yeni siyasətdən ermənilər, Ermənistan höküməti möhkəm narahat olub.
Əliyevin toponimlərimizi milliləşdirmə siyasətindən ermənilər hansı səbəbdən belə qıcıqlanırlar, niyə narahat olurlar?
Qabil Əliyev: “Prezidentin siyasəti Ermənistanın indiyə qədər qurduğu bütün xəyalları, xülyaları, mifləri dağıdıb, sındırıb”
Qafqaz xalqlarının tarixi ilə bağlı çoxsaylı tədqiqatlar, nəşrlər müəllifi, tanınmış tarixçi alim, professor Qabil Əliyev “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, Azərbaycan Prezidentinin başlatdığı yeni siyasət Ermənistanın, ermənilərin indiyə qədər yaratdıqları bütün mifləri alt-üst edib, onların ifşası ilə nəticələnib. “Prezident İlham Əliyevin bu istiqamətdə apardığı siyasətin erməniləri çox narahat etməsinin başlıca səbəbi odur ki, bu siyasət onların bura gəlmə olduqlarını, bu torpaqların doğma sakinləri olmadıqlarını, toponimlərimizi saxtalaşdırdıqlarını yadlarına salır. Onlar ifşa edilirlər və bununla da haqsız olduqlarını, Qərbi Azərbaycana sonradan gəldiklərini etiraf etmiş olurlar. Çünki toponimlər tarixin yaddaşıdır, burada əzəldən kimin yaşadığını sübut edən ən dəyərli, təkzibolunmaz faktlardan biridir. Toponimdə İrəvan, Qarakilsə, Basarkeçər, Arazdəyən, Zəngi, Zəngəzur və sair Azərbaycan-türk mənşəli adların olması erməniləri ciddi narahat edir. Çünki onlar görürlər ki, toponimlərimizi nə qədər saxtalaşdırsalar da, onların adlarını sənədlərdən, tarixdən, xalqımızın yaddaşından silə bilməyiblər. Keçən əsrdə Ermənistan Naxçıvana, Qarabağa, bütövlükdə Azərbaycan ərazilərinə qarşı əsassız iddia irəli sürərkən buranı “qədim Ermənistan ərazisi” kimi təqdim etməyə çalışırdı. Yəni onların iddiası əvvəlcə tarixi ədəbiyyatda başladı və “ tarixi əsas” üzərindən də “siyasi əsasa” keçdilər. Biz indi o “tarixi əsası” vurub onların əlindən çıxardıq ki, heç nə siz deyən kimi deyil, biz deyən kimidi, bizim dediklərimizi təsdiq edən sənədlər, tarixi mənbələr faktlar var, toponimlər də onlardan biridir. İndiki Ermənistanda olan toponimlər bu ərazinin qədim türk yurdu olduğunun birmənalı, şəksiz göstəricisidir”.
Q.Əliyevin sözlərinə görə, Prezidentin siyasəti Ermənistanın indiyə qədər qurduğu bütün xəyalları, xülyaları, mifləri dağıdıb, sındırıb. Q.Əliyevin sözlərinə görə, ermənilər tarixlərini mistika, mif və əsatirlər, öz uydurduqları, eyni zamanda da inandıqları nağıllar əsasında yazıblar. “Yaratdıqları miflərə sonradan “mütləq həqiqət” kimi inanıblar, bu da onların bədbəxtliyidir. Onların yazdıqları saxtadır, yanlışdı, yalandı”.
İlqar Niftəliyev: “Erməniləri möhkəm təlaşa salan odur ki...”
Tarix üzrə fəlsəfə doktoru İlqar Niftəliyev də bizimlə söhbətində həmkarının fikirlərini təsdiqlədi. İ. Niftəliyevin sözlərinə görə, ölkə başçısının toponimlərin milliləşdirilməsi istiqamətində atdığı addımlar çox böyük əhəmiyyət kəsb edir: “Çünki cənab Prezident, xüsusilə də 44 günlük İkinci Qarabağ müharibəsində Azərbaycanın əldə etdiyi böyük zəfərdən sonra, əslində ondan əvvəl də dəfələrlə çıxışlarında bildirirdi ki, İrəvan, Göyçə mahalı, Zəngəzur və sair tarixi Azərbaycan torpaqlarıdır, azərbaycanlılar həmin torpaqlara qayıdacaq. Erməniləri möhkəm təlaşa salan odur ki, cənab Prezident həmin ərazilərimizdəki tarixi yer-yurd, çay, göl, dağ adlarının, toponimlərin milli adlarının bərpasını, leksikonumuza daxil edilməsini irəli sürür. Onlar da çox yaxşı başa düşürlər ki, bunların hamısının adı tarixi Azərbaycan, türk adlarıdır və ola bilsin ki, bu adların yenidən bərpa olunması, yenidən onların tarixi adlarının qaytarılması ilə gələcəkdə Azərbaycan tərəfindən azərbaycanlıların bu torpaqlara, öz doğma yurdlarına qayıtması tələbi irəli sürüləcək. Ona görə də ermənilər bundan narahatdırlar”.
İ.Niftəliyevin sözlərinə görə, xüsusilə də Sovet hakimiyyəti dövründə 1935-ci ildən sonra ermənilər mərhələ-mərhələ İrəvan xanlığı ərazisində olan yer adlarını dəyişdirməyə başlamışdılar. “O dövrdə ermənilər bəhanə edirdi ki, guya bunlar keçmiş feodal qalıqlarıdır, mülkədar çağının bir əlamətidir. Amma bu məqsədyönlü idi. Məsələn, Göyçənin adının 1930-cu ildə “Sevan”, 1935-ci ildə İrəvanın “Yerevan” adlandırılması hamısı məqsədyönlü xarakter daşıyırdı, bu bir siyasət idi. Məqsəd tarixi sahiblərinin izlərini bu torpaqlardan silmək idi. Bu proseslə paralel olaraq azərbaycanlılar da o torpaqlardan deportasiya olunurdular, eyni zamanda da toponimlərin adları dəyişilirdi”.
İ.Niftəliyev qeyd edir ki, keçən əsrin 30-cu illərindən başlayan bu mənfur proses bugünə qədər də gedir. Türk toponimlərinin sayının minlərlə olduğunu deyən müsahibimizin sözlərinə görə, onların sayının çoxluğu, tükənməzliyi səbəbindən hələ bu işi sona çatdırmayıblar, dəyişə bilmədiklərinə erməni adları fikirləşirlər. “Ya həmin sözlərin mənasını erməni dilinə tərcümə edirlər, ya da bir neçə adı birləşdirib müxtəlif adlar uydururlar. Bu, ermənilərin özü üçün də mürəkkəb prosesdi. Mənə elə gəlir ki, ermənilər indiyə qədər də bunun üzərində “işləyirlər”, amma bu adları tamamilə silə bilmirlər.
Hesab edirəm ki, cənab Prezidentin bu fikri tamamilə düzgündü. Nəzərə alsaq ki, bu gün Azərbaycan Qarabağdakı öz tarixi ərazilərini bərpa edir, yenidən leksikonumuza Zəngəzur adı qaytarılır. Artıq Prezident Şərqi Zəngəzurdan, Qərbi Zəngəzurdan danışır. Bugünkü mərhələdə bu çox vacib bir məsələdi. Ermənilər ondan ehtiyat edirlər ki, sabah Azərbaycan həmin ərazilərin özünə qaytarılması tələbi ilə çıxış edəcək. Amma Prezident də dəfələrlə deyib ki, bizim heç bir dövlətə qarşı ərazi iddialarımız yoxdu, amma vaxt gıləcək, azərbaycanlılar öz tarixi torpaqlarına qayıdacaqlar”-deyə İ.Niftəliyev vurğuladı.
İradə SARIYEVA
