Prezident İlham Əliyev CNN Türk kanalına müsahibəsində Cənubi Qafqazda 3+3 formatına da münasibət bildirib. Prezident bununla bağlı deyib:
“Mən əziz qardaşım sayın Cümhurbaşqanı Rəcəb Tayyib Ərdoğanla bu məsələni dəfələrlə müzakirə etdim və bizim mövqeyimiz üst-üstə düşür. Biz bu formatı dəstəkləyirik və ümid edirik ki, digər ölkələr də buna qoşulacaqlar. Mən bilirəm ki, Gürcüstan tərəfi buna hazır deyil. Çünki Gürcüstanla Rusiya arasında diplomatik münasibətlər yoxdur. Bu, Gürcüstanın mövqeyidir, biz bu mövqeyə hörmətlə yanaşmalıyıq. Amma buna baxmayaraq, regional işbirliyi, sabitliyin təmin olunması və gələcəkdə müharibə risqinin sıfıra endirilməsi üçün bölgə ölkələri arasındakı əlaqələr çox önəmlidir”.
Prezident İlham Əliyev qeyd edib ki, burada konkret layihələr də müzakirə oluna bilər: “Çünki bu, sadəcə olaraq siyasi təşəbbüs deyil. Burada, ilk növbədə, Zəngəzur dəhlizinin və digər yolların açılması, - çünki təkcə Zəngəzur dəhlizindən söhbət getmir, - bizim Ermənistanla digər nəqliyyat layihələrimiz ola bilər. Ondan sonra ticarət əlaqələrinin bərpası, Cənubi Qafqazda uzunmüddətli sülhün təmin edilməsi. Yəni bütün bunlar çox önəmli məsələlərdir”.
Diqqət çəkən məqam Gürcüstanın bu formatda əməkdaşlıqdan yayınmasıdır. Gürcüstansız bu format işləyə bilərmi?
Beynəlxalq idarəetmə üzrə ekspert Asif İbrahimov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, bu format siyasidən daha çox iqtisadi mahiyyət daşıyır: “Doğrudur, müharibədən sonra Ermənistanda revanşist qruplar yenidən silahlanmaya, Azərbaycanla müharibəyə hazırlaşmağa çağırışlar edir. Amma ölkədə Yerevanın sülh platformasında iştirakını istisna etməyən siyasətçilər daha çoxdur. Onlar hesab edir ki, hər hansı platformada iştirak Ermənistanın maraqlarına cavab verirsə, o, bundan imtina etməməlidir. Bir sözlə, Azərbaycanın işğal altındakı ərazilərinin azad olunması, azərbaycanlı rəsmilərin münaqişənin həll olunduğunu elan etməsi və Yerevanın iki ölkə arasındakı münasibətlərin qurulmasına meyillli olması ümidlər yaradır. Ümid edək ki, tərəflər uzun illərdir davam edən düşmənçiliyə son qoyacaq, blokadanı aradan qaldıracaq, diplomatik, maliyyə əlaqələrini, həmçinin cəmiyyətlər arasında münasibətləri bərpa edəcək. Bu amil həm də bütün Qafqazda sülhün bərqərar olmasında aparıcı rol oynayacaq. Təəssüf ki, tərəflər Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin həllinə uzun müddət nail ola bilmədi. Azərbaycanın beynəlxalq birlik tərəfindən tanınmış ərazilərinin 20 faizinin Ermənistanın işğalı altında olduğu bir vaxtda, Bakı üçün Yerevanla hər hansı əlaqə qəbuledilməz idi.
Ermənistan, Azərbaycan və Rusiya liderlərinin 2020-ci il noyabrın 10-da imzaladıqları üçtərəfli bəyanatla isə Azərbaycan ərazilərinin işğalına son qoyulub. Odur ki, bu bəyanat əslində, regionun sabiq liderlərinin sülh təşəbbüslərinin həyata keçirilməsinə imkan yaradıb. Üçtərəfli bəyanatda regionda nəqliyyat əlaqələrinin, kommunikasiyaların açılmasına çağırışın yer alması həqiqətən də iqtisadi, siyasi və sosial sahələrin inkişafı üçün unikal şans yaradıb. Regionu əhatə edən ölkələrdən yalnız Gürcüstan bu formatdan imtina edir. Ancaq onun səbəbi çox da əsaslı deyil. Bəllidir ki, Gürcüstanın Rusiya ilə problem var. Həmin formatda olan ölkələrin çoxunun bir-birilə tarixi problemləri, hətta aralarında müharibələr olub. Misal üçün Rusiya ilə İran arasındakı müharibələri göstərə bilərik. Ermənistanla bizim aramızdakı müharibələri tərəflər kənara qoyub, yeni iqtisadi əməkdaşlığa gedirsə, onda Gürcüstan da bu addımı ata bilər. Gürcüstan üçün bunu yalnız iqtisadi faydası olacaq. Güman edirəm ki, Gürcüstanın formatdan imtinasının kökündə daha ciddi amillər durur. Həmin ölkə ABŞ və Qərbin Cənubi Qafqazdakı əsas dayağı sayılır. Böyük güclər isə İran və Rusiyanın bölgədə güclənməsini istəmir. Buna görə də Gürcüstanı bir müttəfiq kimi həmin formatda iştirakdan çəkindirirlər. Gürcüstan iştirak etməsə belə, həmin format 5 ölkə ilə inkişaf etdirmək mümkündür. Gürcüstan bu məsələdə tam maneəedici amil deyil”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
