Məlum olduğu kimi, Moskvada Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan baş nazir müavinlərindən ibarət kommunikasiyaların bərpası üzrə üçtərəfli işçi qrupun görüşü keçirilib. Bu, may ayında sərhəddə başlanan qarşıdurmadan sonra keçirilən ilk görüşdür.
Xatırladaq ki, Moskvada keçirilən növbəti görüşdə Azərbaycan baş nazirinin müavini Şahin Mustafayev, onun rusiyalı və ermənistanlı həmkarları Aleksey Overçukla Mqer Qriqoryan iştirak edib. Onu da qeyd edək ki, bu il yanvarın 11-də Moskvada Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev, Rusiya dövlət başçısı Vladimir Putin və Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan regionda nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrin nizama salınması üçün işçi qrupun yaradılması barədə razılığa gəlib. Yanvar ayında Moskvada Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan baş nazirləri müavinlərinin sədrliyi ilə üçtərəfli işçi qrupun ilk iclası keçirilib. İclasda Azərbaycan Prezidenti, Ermənistan baş naziri və Rusiya Prezidentinin 2021-ci il yanvarın 11-də imzaladıqları bəyanatın yerinə yetirilməsi məsələləri müzakirə olunub. Daha sonra İrəvan dövlət sərhədində baş verənlərə etiraz edərək, işçi qrupun fəaliyyətini birtərəfli dayandırmış və “sərhəd məsələsi həll olunmadan, bərpa etməyəcəyini” bildirmişdi. Seçkidən sonra işçi qrupun bərpa edilməsi ilə bağlı müəyyən mesajlar verildi, nəhayət, avqustun 12-də Paşinyan razı olduqlarını açıqladı. İşçi qrupun fəaliyyətə başlaması sərhədin delimitasiyasının rəsmiləşməsi istiqamətində də proseslərin getdiyi, yaxud bununla bağlı konkret razılığın olduğu deməkdir. Və İrəvanın “Azərbaycan ordusu tutduğu mövqelərdən geri çəkilməlidir” sözləri ritorikadan başqa bir şey deyil. Elə Prezident İlham Əliyevin Kəlbəcərə səfərində səsləndirdiyi fikirlər də Bakının dövlət sərhədini tam, yaxud böyük bir qismini bərpa etdiyi, hazırda sərhəddə möhkəmlənmə işinin aparıldığı nəticəsini çıxarmağa imkan verir. Qeyd edək ki, İlham Əliyev açıq şəkildə bəyan etdi ki, heç bir geri çəkilmə olmayacaq, sərhəddə söz sahibi Azərbaycandır. Məhz bu fonda üçtərəfli işçi qrup işini bərpa edib. Avqustun 17-də Moskvada keçirilən görüşdə tərəflər Cənubi Qafqaz regionunda nəqliyyat kommunikasiyalarının bərpasının perspektivlərini və 11 yanvar üçtərəfli bəyanatı çərçivəsində görülən işlərin gedişatını müzakirə edib.
Rusiyalı politoloq Sergey Markov da qeyd edir ki, Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan arasında razılaşmaları İrəvan yerinə yetirmir, amma yaxın vaxtlarda yerinə yetirməyə məcbur olacaq: “Əminəm ki, müəyyən müddətdən sonra saatların uyğunlaşdırılması və konkret məsələlərin həlli üçün Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin üçtərəfli görüşü keçiriləcək. Şübhəsiz ki, belə bir görüş baş tutacaq. Proses daha da irəliləməlidir. İrəliləyişdə gecikmələr, ilk növbədə, Ermənistanın hazır olmaması ilə bağlıdır. Lakin Moskva prosesə kifayət qədər nikbin baxır. Mənimlə ünsiyyətdə olan Rusiya tərəfini danışıqlar prosesində təmsil edən üzvlərin sözlərinə əsasən, Kreml Ermənistana təzyiq etməyə başlayacaq. Hazırda ermənilərə vaxt lazımdır ki, olanları həzm etsinlər. Vladimir Putin üçün bu çox mühüm məsələdir. Ermənistanı hazırlamaq, bir az sıxmaq və sakitcə danışıqlar prosesi aparmaq lazımdır ki, bu da nəticədə hansısa qərarlara, ilk növbədə, nəqliyyat-iqtisadi əlaqələrin bərpasına gətirib çıxarsın”. Məsələyə münasibət bildirən Milli Məclisin deputatı Vüqar Bayramov isə qeyd edib ki, kifayət qədər həssas bölgə olan Cənubi Qafqazda kommunikasiyaların bərpası davamlı sülh və iqtisadi əməkdaşlıq baxımından vacibdir: “Ermənistanın Azərbaycan torpaqlarını işğal etməsi nəticəsində kommunikasiya əlaqələri dayanmışdı. Kommunikasiyaların bərpa edilməsi həm də regionun inkişafı baxımından vacibdir. Bu, eləcə də Zəngəzur dəhlizinin daha tez reallaşması baxımından vacib hesab edilir”.
Millət vəkili bildirib ki, kommunikasiyaların bərpası yalnız Cənubi Qafqaz ölkələri üçün deyil, eyni zamanda digər dövlətlər, o cümlədən iqtisadi və strateji baxımdan Rusiya, Türkiyə və İran üçün də vacibdir: “Bu addım regionun inkişafına və eyni zamanda qonşu dövlətlərlə əməkdaşlığın gücləndirilməsinə imkan verəcək. Çünki həmin kommunikasiyalardan yalnız region ölkələrinin deyil, eyni zamanda Rusiya, Türkiyə və İranın da istifadə imkanları olacaq. Bu kontekstdən kommunikasiyaların bərpa edilməsi vacib prosesdir. Gözlənilir ki, bu mərhələdə kommunikasiyaların bərpası həm regionun, həm də daha geniş coğrafiyada bölgənin inkişafını stimullaşdıracaq". Deputat bildirib ki, bu, qeyri-neft məhsullarının istehsalının gücləndirilməsinə, ölkələr arasında ticari və iqtisadi münasibətlərin dərinləşməsinə, eyni zamanda ölkənin ticari və iqtisadi potensialından daha geniş istifadə edilməsinə imkan verəcək: "Bu kontekstdən də indiki mərhələdə davamlı sülh və geniş iqtisadi inkişaf üçün kommunikasiyaların bərpası əsas prioritetlərdən biri kimi xarakterizə olunur". Beləliklə, Azərbaycan-Rusiya-Ermənistan formatında işlərin bərpası nəhayət ki, üç ölkənin liderlərinin üçtərəfli bəyanatında yer alan proseslərin tətbiq fazasına keçdiyinə və qeyd olunmuş fəaliyyətlər üzrə konkret işlərin başlanacağına əminliyi artırır.
Ramil QULİYEV
