Bu günlərdə Prezident İlham Əliyevin Kəlbəcər və Laçın rayonlarına reallaşan səfəri, bu yerlərdə verdiyi açıqlamalar, təmılini qoyduğu yeni inşaat müəssisələri Ermənistanda da xüsusi diqqətlə izlənilir. Xüsusən də Toğanalı-Kəlbəcər avtomobil yolu üzərində - Murov dağında inşa olunacaq 11.6 kilometrlik tunelin təməlinin qoyulması indi Ermənistanda böyük əndişə doğurur.
Məlumat üçün bildirək ki, Göygölün Toğanalı kəndi və Kəlbəcər rayonlarını birləşdirən avtomobil yolunun layihə uzunluğu 81 kilometr təşkil edir. Dövlət başçısının tapşırığına əsasən, avtomobil yolu Qarabağın inkişaf planı nəzərə alınmaqla 2-4 hərəkət zolaqlı olmaqla 1-ci və 2-ci texniki dərəcəyə uyğun olaraq inşa edilir. Layihənin 16-cı kilometrlik hissəsindən Murovdağ silsiləsi başlanır və yüksəklik 1900 metrdən Murovdağ zirvəsinədək 3260 metrə qədər artır. Ərazinin çətin relyefi və təhlükəsizlik məsələləri nəzərə alınaraq, Murovdağ silsiləsinin altından 11.6 kilometrlik tunelin tikintisi məqsədəuyğun hesab edilib. Dövlət başçısı Kəlbəcərə səfəri çərçivəsində bu tunelin təməlini qoyub. Məsələ ilə bağlı Ermənistanın “1in.am” nəşri qeyd edir: “Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev həyat yoldaşı ilə birlikdə Azərbaycanın nəzarəti altına keçmiş Laçın və Kəlbəcərə səfər edib. İlham Əliyev Laçın rayonunda tikilən beynəlxalq hava limanının inşasını izləyib, həmçinin Laçın rayonundan Kəlbəcər rayonuna çəkilən tunelin təməlqoyma mərasimində iştirak edib. Birincisi, İlham Əliyev bir tərəfdən, belə desək,”sülh rəqabəti” rejiminə hazırlaşır, digər tərəfdən, gələcək müharibələrə də hazırlıq görür. Laçın rayonundan Kəlbəcər rayonuna çəkilən tunel, şübhəsiz ki, hərbi infrastruktur əhəmiyyətinə də malikdir, bunu anlamaq üçün xəritəyə baxmaq kifayətdir. Məsələ burasındadır ki, Qafqazda regional birgəyaşama rejimi bir sıra obyektiv və subyektiv şərtlərə görə ümumiyyətlə bir az Qafqaz ölkələrindən asılıdır. Qafqazın hərbi-siyasi rejimi fövqəldövlətlərin, regional dövlətlərin münasibətinin “əsir”i olacaq və bu münasibətdən asılı olacaq. Buna görə də bu münasibət sülhə, davamlı, uzunmüddətli sülhə gətirib çıxara bilər, lakin həm də regionu müxtəlif miqyas və xarakterli permanent hərbi toqquşmalara gətirə bilər. Ən azından, yeni bir dünya nizamı ətrafında konturu çəkilən sabit razılaşma və regional təsirin bölüşdürülməsinə dair yeni razılaşma olmadığı müddətcə bu belə olacaq. Azərbaycan, Ermənistandan fərqli olaraq, bütün proseslərə əvvəldən hazırlaşır”.
Erməni ekspert Edik Bağdasaryan da Prezident İlham Əliyevin Kəlbəcər və Laçın rayonlarına səfəri ilə bağlı maraqlı açıqlamalar verib: “İlham Əliyev bu qədər özündən əmin şəkildə danışır. Səbəbsiz də deyil. Çünki görür ki, Ermənistan sərhəddə demək olar heç nə etmir. O, Ermənistanın səngərlərini, mühəndis işlərini görür. Nə qədər jurnalistlərə sərhədə getməyi qadağan etsəniz də, nə qədər sorğulara ümumiyyətlə cavab verməsəniz də, fərqi yoxdur, azərbaycanlılar hər şeyi görürlər, onlara lazım olursa, hər bir santimetrdə irəliləyirlər”. Bağdasaryan bildirib ki, Ermənistan hakimiyyətinin üçüncü qüvvəni sərhədə cəlb etmək niyyəti iflasa uğrayıb və bu, Azərbaycan üçün daha əlverişlidir. Qeyd edək ki, Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan Azərbaycanla sərhədin necə qorunmalı olduğuna dair özünün sayca üçüncü və əvvəlkilərdən tam fərqlənən planını irəli sürüb. O, hökumətin iclasındakı çıxışı zamanı Ermənistanın Azərbaycanla sərhədin “bəzi hissələrinin” mühafizəsini ölkənin Milli Təhlükəsizlik Xidmətinin sərhəd qoşunlarına həvalə etməyə hazırlaşdıqlarını bildirib. Baş nazir bu planı hökumətin 2021-2026-cı illər üçün proqramını təqdim edərkən açıqlayıb: “Bizim proqram və plan bundan ibarətdir ki, Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidmətinin sərhəd qoşunları tezliklə sərhədin daha çox hissəsini nəzarətinə götürəcək - həmin hissələrə nəzarətin Silahlı Qüvvələr tərəfindən onlara təhvil verilməsindən sonra. Bu planda sərhəd qoşunlarının sayı artırılmalıdır və islahatlar keçirilməlidir”. Xatırladaq ki, bundan əvvəl Paşinyan Azərbaycanla sərhədə ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədri olan ölkələrdən, o cümlədən Fransa və ABŞ-dan sülhməramlı qüvvələrin yerləşdirilməsinə çağırmışdı. Daha sonra o, ideyasını yenilədi və bu dəfə Azərbaycanla bütün sərhəd boyu Rusiya sərhəd qoşunlarının dayaq məntəqələrinin yerləşdirilməsi planını irəli sürdü. Paşinyanın bu planını açıqlamasından sonra Ermənistanın Azərbaycanla həmsərhəd Tavuş vilayətinin Əskipara kəndində Rusiya sərhəd qoşunlarının bölməsi yerləşdirildi, daha sonra Rusiya sərhədçilərinin vilayətin digər həmsərhəd kəndlərində də göründüyü məlum oldu. İndi isə Paşinyan tamamilə fərqli plan irəli sürür və Azərbaycanla sərhədin “bəzi hissələrinə” tezliklə erməni sərhədçilərinin yerləşdiriləcəyini deyir. Qeyd edək ki, Azərbaycan hələ bir neçə il əvvəldən Ermənistanla sərhədin Qazax rayonu istiqamətindən keçən hissəsində Dövlət Sərhəd Xidmətinin sərhəd qoşunlarının bölmələrini yerləşdirib.
İndi erməni tərəfində baş verənlər sərhədin delimitasiyası ilə bağlı prosesin getdiyi və Ermənistan iqtidarının, daxili ictimaiyyətə yönələn sərt ritorikasına rəğmən, buna razılaşdığı, yaxud məcbur olduğu ehtimalını önə çıxarır. Çünki İrəvan ordunu geri çəkir və rus hərbçilərini gətirə bilmədiyi bölgəyə öz sərhədçilərini yerləşdirirsə, delimitasiya prosesindən sonrakı dövrə hazırlıq getdiyini demək olar. Bu kontekstdə Prezident İlham Əliyevin sərhəd probleminin yaşandığı Kəlbəcərə üçtərəfli işçi qrupun Moskva görüşündən öncə səfər etməsi və sərhədlə bağlı qəti mövqe sərgiləməsi diqqət çəkir: Bakı bununla bütün tərəflərə geri çəkilməyəcəyinin, lazım olacağı təqdirdə, daha sərt tədbirlərə əl atacağının mesajını verdi. Artıq bunu İrəvanda da nəzərə alırlar. Erməni politoloq Armen Ayvazyan da qeyd edir ki, Azərbaycan istəyinə nail olacaq: “İlham Əliyev kommunikasiyaların blokadadan çıxarılmasının və Zəngəzur dəhlizinin nə üçün ona lazım olduğunu açıq və birbaşa şəkildə deyir. Ona lazımdır ki, azərbaycanlıları Zəngəzur və Basarkeçərə qaytarsın. İlham Əliyev bildirib ki, bu problemi növbəti mərhələdə həll edəcək. Qara bir gündə türklər kütləşmiş Ermənistanın bu vilayətlərini ələ keçirməyi bacarsa, şübhə yoxdur ki, onlar İrəvana da azərbaycanlıları qaytarmaq məsələsini gündəmə gətirəcəklər”.
Nahid SALAYEV
