Azərbaycan ərazilərində qalan ermənilərlə bağlı son günlərdə olduqca maraqlı proseslər baş verir. Real vəziyyətin təhlili bu qənaətə gəlməyə əsas verir ki, sadə ermənilər Azərbaycanın himayəsi olmadan bu yerlərdə yaşaya bilməyəcəklərini qəbul edir.
Azərbaycan, əslində erməni əsilli bu vətəndaşlarını qəbul etməyə hazırdır. Elə “CNN Türk” televiziya kanalına müsahibəsində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev də bir daha deyib ki, Xankəndidə və ətraf kəndlərdə yaşayan ermənilər cəmiyyətimizə mütləq inteqrə edilməlidir, onlar üçün bu, daha böyük fürsətlər yaradacaq. Məsələyə Bakıdakı erməni kilsəsinin təmir olunması prizmasından yanaşan dövlət başçısı qeyd edib: “O, şəhərin mərkəzində yerləşir və əgər oraya kimsə getsə görər ki, orada 5 minə yaxın erməni kitabı var. Amma bizim məscidlərimizə nə etdilər? Müqayisə üçün deyim ki, 60-dan çox məscidimizi yerlə-bir etdilər. Ona görə bu gün Xankəndidə və ətraf kəndlərdə yaşayan ermənilər də bizim cəmiyyətimizə mütləq inteqrə edilməlidir, onlar üçün bu, daha böyük fürsətlər yaradacaq”.
Azərbaycanın bəyan etdiyi bu reallığı Qarabağda qalan ermənilər getdikcə daha yaxşı anlayır. Məhz belə bir vaxtda Qarabağda yeni maraqlı proseslır cərəyan edir. Belə ki, Qarabağdakı erməni separatçıları Şuşa rayonunun Sarıbaba kəndi ilə bağlı yeni məlumat yayıb. Məlumatda erməni hərbi qulluqçuların adıçəkilən kəndi tərk etdikləri bildirilir. Özünü həmin kəndin rəhbəri adlandıran Artak Hakobyan bildirib ki, hazırda yaşayış məntəqəsi müdafiəsiz qalıb: “Azərbaycanlıların da 3 kilometr geri çəkilməsi üçün əsgərlərimizin mövqelərindən uzaqlaşdırıldığı barədə söz-söhbət dolaşır. Ancaq indi baş verən tək şey yalnız bizim hərbçilərimizin mövqeləri tərk etməsi və azərbaycanlıların hələ də yerlərində dayanmalarıdır”. Onun sözlərinə görə, rus sülhməramlıları kəndi qorumaq üçün müəyyən müddətə gəliblər, lakin sonra ayrılıblar və bir daha geri qayıtmayıblar. Xankəndidə yaşayan erməni jurnalist Marat Yeganyan isə qeyd edir ki, yaranmış vəziyyətdə Qarabağdakı separatçı-terrorçu rejimin rəhbəri Araik Arutyunyan Bakı ilə danışıqlara getmək istəyir. Erməni jurnalist iddia edir ki, hətta Araik Arutyunyan özünü qorumaq üçün Azərbaycanın Qarabağdakı quberantoru kimi də işləməyə hazırdır. Qeyd edək ki, Azərbaycan Araik Arutyunyana cinayət işi açıb. Ümumiyyətlə, Xankəndidə ağır durumda olan ermənilərin narazılığı artır. Sosial problemlər içində boğulan ermənilər su sarıdan da ciddi əziyyət çəkir. Xankəndidə içməli su ilə bağlı problem hələ də həllini tapmayıb. Separatçılar və Ermənistan hökuməti yerli erməni əhalisini içməli su ilə təmin etməkdə tam acizlik nümayiş etdirir. Onlar artıq Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsindən kömək istəyiblər. Qırmızı Xaç Xankəndi küçələrində 5 ton tutumlu su çənləri quraşdırır. Ermənistan parlamentinin “Şərəf duyuram” blokunun deputatı Tiqran Abramyan məsələ ilə bağlı bildirib: “Bir çox Xankəndi sakini iki həftədir sudan məhrumdur, bəzisi isə fasilələrlə su alır. Ermənilərin nəzarətində olan Qarabağ ərazisindəki çay mənbələrinin 98 faizi hazırda Azərbaycanın nəzarətindəki Kəlbəcər rayonu ərazisindədir”. Deputatın sözlərinə görə, bu fakt artıq həm Qarabağ, həm də Ermənistan üçün böhrana işarədir, çünki bu birbaşa Göyçə gölü problemi ilə bağlıdır: “Azərbaycan mənbələrində dərc olunan kadrlarda görə bildiyim qədər, Kəlbəcər çaylarının yaxınlığında ağır texnika işləyir”. Xankəndidə elektrik enerjisi çatışmazlığı səbəbindən isə əksər küçələrin işıqlandırılması dayandırılıb, yalnız mərkəzi küçədə bir hissə işıqlandırılır. Bundan başqa, ərzaq məsələsi də ciddi problemdir. Qeyd edək ki, əsas qida məhsulları, o cümlədən un Xankəndiyə Ermənistandan gətirilir. Hazırda belə məhsullar çox az gəlir, bu səbəbdən də insanlar Xankəndidə aclıq çəkir. Bu vəziyyətdə Qarabağı tərk edən ermənilərin sayı yenə artır. Elə bu səbəbdəndir ki, Xankəndi şəhərindən ermənilərin çıxışı qadağan olunub. Ərazini tərk etmək üçün xüsusi icazə lazımdır, buradan Ermənistana belə xüsusi yoxlamalardan sonra səfər etmək olur.
Qeyd edək ki, 10 noyabr üçtərəfli bəyanatından sonra Qarabağa 60 minə yaxın erməni köçürülmüşdüsə, hazırda onların sayı 20-25 mindir. Əksəriyyət müxtəlif bəhanələrlə şəhəri tərk edib Rusiyaya və başqa ölkələrə üz tutub. İrəvanda yataqxanalarda məskunlaşmış erməniləri yerli sakinlər qovmağa çalışsalar da, onlar Qarabağa dönmək fikrində deyillər. Bundan başqa, Xankəndidə yaşayan ermənilər evlərini azərbaycanlılara satmaq istəyir. Qorxuya düşən İrəvan və separatçı rejim mənzil satışı elanlarını və xaricdən gələn zənglərə cavab verməyi qadağan edib. Lakin hesab edilir ki, Qarabağ erməniləri gec-tez Azərbaycan qanunları çərçivəsində yaşamağa məcbur olacaqlar. Sülhməramlılar isə müvəqqətidir, onların təhlükəsizliyini Azərbaycan dövləti təmin edə bilər. Bu səbəbdən Qarabağ erməniləri qətiyyən təxribatlara uymamalıdırlar. Elə Ermənistan da təxribatlarını dayandırmalıdır.
Tahir TAĞIYEV
