Məlumdur ki, son günlərdə Ermənistan Laçın dəhlizi ilə Qarabağa əsgərlər göndərir. Halbuki bu, 10 noyabr üçtərəfli bəyanatına ziddir. Belə vəziyyət Azərbaycanın Qarabağda antiterror əməliyyatlarına başlaması üçün də lazımi əsaslar yaradır. Eyni zamanda, Azərbaycan ən yüksək səviyyəfə bəyan edir ki, Ermənistan öhdəliklərini pozmaqda davam edərsə, ona yeni hərbi dərs verməyə hazırdır.
Qeyd edək ki, bu məsələyə Prezident İlham Əliyev “CNN Türk” televiziya kanalına müsahibəsində də xüsusi olaraq toxunub: “Əlbəttə, bu, təəssüf ki, doğrudur. Bunu biz bu yaxınlarda təsbit etdik. Bizim Müdafiə Nazirliyi bir neçə gün əvvəl rəsmi açıqlama verdi ki, buna son qoyulsun. Rusiyanın sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətində olan ərazilərə Ermənistandan silahlar və hərbçilər göndərilə bilməz. Bu, 10 noyabr üçtərəfli bəyanatına ziddir. Təəssüf ki, bugünə qədər davam edir. Biz bir neçə dəfə şifahi qaydada öz iradlarımızı bildirmişdik. Ancaq bunun nəticəsi olmadı, ona görə biz rəsmi qaydada bunu bildirdik. Laçın dəhlizi bizim gözümüzün önündədir. Siz Şuşada olarkən Laçın dəhlizini görə bilərsiniz. Orada bir yer var, yuxarıdan bütün avtomobillər görünür. Oradan məsafə bəlkə də 10 metrdir. Bizim orada, təbii ki, texniki vasitələrimiz, kameralarımız var. Biz Laçın dəhlizi ilə Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətində olan bölgələrdə baş verən hadisələri də izləyirik. Xankəndiyə gedən avtomobillərin sayını dəqiqliyi ilə bilirik. Bu yaxınlarda bizim mətbuatda bu məsələ ilə bağlı açıqlama verildi, o cümlədən göstərildi ki, son bir ay ərazində - iyulun 11-dən avqustun 8-dək təqribən 5 minə yaxın insan Xankəndidən Ermənistan tərəfinə getdi və qayıtmadı. Yəni oradan 20 min insan çıxdı və 15 min insan oraya girdi. Deməli, biz insanların sayına qədər bilirik. Təbii ki, buna son qoyulmalıdır. Çünki bunun heç bir məntiqi əsası yoxdur. Nədir, Ermənistan yeni müharibəyəmi hazırlaşır?! Əgər belədirsə, onda biz qabaqlayıcı tədbirlər görəcəyik. Mən bunu demişdim və bir daha demək istəyirəm, əgər yenə də erməni faşizmi baş qaldırmağa cəhd belə göstərsə, biz onun başını bir daha əzəcəyik. İkinci Qarabağ müharibəsindəki məğlubiyyət onlar üçün dərs olmalıdır”.
Təbii ki, Ermənistanın bu addımları Rusiyanın sülhməramlı qüvvələrinin missiyasının öhdəsindən layiqincə gəlmədiyini göstərir. Bu da Rusiyanın regionda nüfuzunu əhəmiyyətli dərəcədə sarsıdır. Rusiyanın nədən nüfuzuna zərər vuran belə addımlar atması da olduqca maraqlıdır. Rusiyalı siyasi ekspert Maksim Şevçenko bu xüsusda olduqca maraqlı açıqlamalar verib və baş verənləri Rusiya hakimiyyəti daxilində ziddiyyətlərlə izah edib. O, bu məsələdə prezident Vladimir Putinə qarşı olan qüvvələrin rol oynadığını da istisna etməyib: “Rusiya prezidenti Qarabağla bağlı aydın və dəqiq mövqeyini ifadə edib. Bu mövqe ondan ibarətdir ki, Qarabağ Azərbaycan ərazisidir. Rusiyanın Ali Baş Komandanının nitqindən başqa mövqe eşidilməyib. Ona görə də Rusiya sülhməramlılarının nəzarəti altında olan ərazilərə Ermənistandan silah və hərbçilər göndərilməsi separatçıların və terrorçuların dəstəklənməsidir”. Şevçenko Ermənistandan sülhməramlıların nəzarəti altında olan ərazilərə silah və hərbçilərin göndərilməsini həm də Azərbaycanın, o cümlədən Rusiya prezidenti tərəfindən dəfələrlə təsbit olunan suverenliyinin pozulması kimi qiymətləndirdiyini deyib: “Hesab edirəm ki, Ermənistandan sülhməramlılarının nəzarəti altında olan ərazilərə silah və hərbçilərin göndərilməsini hansı lobbiçi qrupların etdiyini araşdırmaq lazımdır. Araşdırmaq lazımdır ki, hansı qruplar bunu edir və niyə edirlər? Rusiyanın siyasi isteblişmentində hərbçi qrupların, erməni lobbiçiləri qrupunun bunu etdiklərini araşdırmaq lazımdır. Dövlət Dumasında Zatulin, Milonov kimilərin rəhbərlik etdiyi erməni lobbiçi qrupların bunu təbliğ etdiklərini yaxşı bilirik. Sözsüz ki, Ermənistandan Qarabağa silah və hərbçilərin göndərilməsi, ilk növbədə, Rusiya prezidentinin mövqeyini sarsıdır”. Şevçenko APA-ya açıqlamasında Rusiyanın siyasi isteblişmentində müxtəlif qrupların mövcud olduğunu bildirib: “Misal üçün, hərbçilər qrupu hər zaman müharibənin tərəfindədir. Xüsusilə də generallar. Əsgərlər müharibədə həlak olur, generallar isə varlanırlar. Belə bir məsəl var, müharibə nə qədər uzun çəksə, bir o qədər çox general olar. Həm də döyüş meydanında generalları ölüm təhdid etmir. Təbii ki, Rusiyada Cənubi Qafqazda, xüsusilə də Qarabağda vəziyyətin sülh, sabitlik yolu ilə inkişafında maraqlı olan qüvvələr də var. Bunlar infrastruktur layihələrinin, Zəngəzur dəhlizinin açılmasının tərəfdarı olanlardır”. Şevçenko Moskva ilə Bakı arasında regionun inkişafı ilə bağlı heç bir fikir ayrılığının olmadığını da qeyd edib: “Düşünürəm ki, hazırda Rusiya ilə Azərbaycan arasında baş verənlər fikir ayrılığı deyil. Bu, öz mövqelərinin möhkəmləndirilməsi oyunudur. Azərbaycan Rusiya üçün mehriban və etibarlı qonşu və tərəfdaşdır. Rusiyanın cənub sərhədində yerləşən Samur keçid məntəqəsindən ticarət axını tam sürətlə həyata keçirilir. Bu, Rusiyanın sərhədlərində azsaylı açıq olan yerüstü dəhlizdir ki, heç bir sanksiya və məhdudlaşdırılmalarla üzləşməyib. Rusiyanın bütün Avropa ilə - Polşa, Ukrayna, Finlandiya - hamısı ilə dəhlizi faktiki olaraq bağlıdır. Ona görə də, demək olar ki, Rusiyanın Azərbaycanla münasibətləri eksklüzivdir, tamamilə açıqdır. Mənə elə gəlir ki, bu münasibətlərin perspektivi var. Ona görə də düşünürəm ki, bu gün Moskva ilə Bakı arasında baş verənlər əldə olunan razılaşmaların dəqiqləşdirilməsi və mövqelərin möhkəmləndirilməsidir. Bu, düşmənlərin deyil, bir-birinə simpatiya bəsləyən tərəfdaşların oyunudur. Bu oyunda həm Bakı, həm də Moskva möhkəm mövqelər əldə etməyə çalışır”.
Hazırda Azərbaycan Rusiya sülhməramlılarından Qarabağdakı erməni qüvvələrin çıxarılmasını tələb edir. Bakı burada ötən il müharibəyə son qoyan 10 noyabr bəyannaməsinə istinad edir. Bu sənədin dördüncü bəndini göstərən Azərbaycan bildirir ki, bölgəyə Rusiya sülməramlıları yerləşdirilən kimi erməni qüvvələri Qarabağdan geri çəkilməli idi. Qarabağ üzrə ekspert Tomas de Vaal məsələ ilə bağlı bildirir: “44 gün davam edən müharibədə çox sayda itki verən Ermənistandan çağırılan əsgərlərin hələ də Qarabağda olduğu bildirilir. Onlar sonra Ermənistana qayıtsalar belə, komandanlığı və tərkibi yerlilərdən ibarət olan Qarabağ erməni hərbi birləşmələrinin aqibəti sual altında qalır. Bunların hamısı Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin hələ müəyyən olunmamış mandatı məsələsi ilə bağlıdır və Moskva ilə Bakı bu barədə razılığa gələ bilməyib". Rus sülhməramlılarının mandatı sülhün qorunmasını nəzərdə tutsa da, onların fəaliyyəti humanitar problemlərdən tutmuş infrastruktur layihələrədək geniş sahəni əhatə edir. Bu da narazılıqla qarşılanır.
Samirə SƏFƏROVA
