“Ermənilər işğal dövründə, eyni zamanda, bizim təbii sərvətlərimizi də qanunsuz olaraq talan edirdilər. Bu işlərdə bəzi xarici şirkətlər onlara yardım edirdi. Bu şirkətlərin indi iki yolu var: ya bizə təzminat ödəyəcəklər, ya da ki, beynəlxalq məhkəməyə gedəcəklər”.
Bu sözləri Prezident İlham Əliyev Kəlbəcər rayonuna səfəri zamanı çıxışında deyib.
Artıq məhkəmə prosedurlarının başladığını qeyd edən dövlət başçısı bildirib: “Buna biz start verdik, tanınmış beynəlxalq hüquq şirkətlərini dəvət etdik və indi məhkəmə işləri hazırlanır. Kəlbəcərdə Söyüdlüdə, Zəngilanda Vejnəlidə, başqa yerlərdə bizim qızıl yataqlarımız xarici şirkətlər tərəfindən istismar edilirdi. O şirkətlər bilmirdilər ki, bu, Azərbaycan torpağıdır? Bilirdilər! Amma buna məhəl qoymurdular. İndi cavab verəcəklər. Biz demişik, əgər istəmirlərsə ki, biz onları dünya miqyasında biabır edək, gəlsinlər, vurulmuş ziyanı bizə ödəsinlər, təzminat ödəsinlər və ondan sonra rahat yaşaya bilərlər”.
Qeyd edək ki, Azərbaycan torpaqları işğal altında olanda Kəlbəcər rayonunun təbii sərvətləri, sənaye əhəmiyyətli ehtiyatları 112,5 ton olan və istismar edilən Söyüdlü (Zod) və ehtiyatları 13 tondan çox olan Ağduzdağ və Tutxun qızıl yataqları 22 il Ermənistan və havadarları ilə birlikdə talan edilib. 1998-ci ildə Kanadanın “Canadian First Dynasty Mines Ltd” şirkəti ilə müqavilə bağlamış Ermənistan hökuməti 2002-2003-cü illərdə Zod yatağından 5 ton qızıl çıxarıb. Bundan başqa, qeyd edilən sahədə Ermənistanın növbəti ortağı Hindistanın “İndian Sterlite Gold Ltd” şirkəti olub. ABŞ-a məxsus “Global Gold Armenian Ltd” şirkəti də bu istiqamətdə ermənilərin əsas həmkarlarından biri idi. ABŞ istehsalı olan yüzlərlə müxtəlif “Caterpillar” maşınları, ABŞ-ın “John Deere” və Almaniyanın “Deutz-Fahr” şirkətlərinin kənd təsərrüfatı texnikası, o cümlədən traktorlar, Belarusun “MT3-82,3” modelli traktorları, həmçinin digər texnikalar mədənçilik, kənd təsərrüfatı, yaşayış məntəqələrinin genişləndirilməsi və infrastrukturun qurulmasında qanunsuz istifadə olunub. İran bankı “Bank-e Mellat”ın İrəvan filialı da 2016-cı ilin aprelində separatçılara böyük məbləğdə maliyyə yardımı göndərmişdi.
Onu da bildirək ki, Ermənistan ərazisində kəskin çirklənməyə məruz qalan çaylardan biri də Oxçuçaydır. Mənbəyini Zəngəzur dağ silsiləsindən götürən Oxçuçay Zəngilan rayonu ərazisindən keçərək Araz çayına tökülür. Çayın uzunluğu 83 kilometr, sutoplayıcı sahəsi 1175 kvadrat kilometrdir. Bu çayın mənbəyində yerləşən Qacaran mis-molibden, Qafan mis saflaşdırma kombinatının toksik tullantıları, eyni zamanda həmin şəhərlərin məişət-çirkab tullantılarının təmizlənmədən birbaşa Oxçuçaya axıdılması çayda ağır metalların normadan dəfələrlə artıq qeydə alınmasına səbəb olur. Təəssüf ki, bu şirkətin fəaliyyəti nəticəsində Ermənistandan Azərbaycan ərazisinə axan Oxçuçay sənaye tullantıları ilə çirklənir. Əslində, Qafan və Qacaran dağ-mədən sənayesinin tullantıları ilə hədsiz dərəcədə çirkləndirilən Oxçuçay sənaye tullantılarını Ermənistanın bu bölgəsindən uzaqlaşdıran kollektor rolunu oynayır.
Qeyd etdiyimiz kimi, bir sıra xarici şirkətlər ermənilərə işğal dövründə təbii sərvətlərimizi də qanunsuz olaraq talan etməkdə yardım edib. Maraqlıdır, həmin şirkətlər beynəlxalq məhkəməyə veriləcəkmi, onlar təzminat ödəyəcəkmi?
“İşğal dövründə ermənilərlə əməkdaşlıq edən xarici şirkətlər Azərbaycana vurduqları ziyana görə təzminat ödəməlidir”
Konstitusiya Araşdırmaları Fondunun prezidenti Əliməmməd Nuriyev bildirdi ki, bir sıra xarici şirkətlər işğal altında olmuş Azərbaycan torpaqlarının talanmasında fəal iştirak edib: “O şirkətlər qanunsuz müqavilə imzalayaraq, o ərazidə təbii sərvətlərimizi talamaqla məşğul olublar. Indi o şirkətlər Azərbaycana vurduqları ziyanın ödənişini etməlidirlər. Onlar məlum hadisə ilə bağlı təzminat ödəməlidirlər. Bunu etməsələr, Azərbaycan tərəfi beynəlxalq məhkəməyə müraciət edəcək. Həmin şirkətlər nəzərə almalıdır ki, onlar Azərbaycanın mülkiyyət hüququna toxunublar”.
Həmsöhbətimiz onu da əlavə etdi ki, ermənilərlə əməkdaşlıq edən xarici şirkətlər ekoloji mühitin korlanmasında da əlbir olublar: “Onlar çaylarımızı çirkləndirib, yaşıllıqları məhv ediblər. Bu kimi faktlarda rolu olan xarici şirkətlər beynəlxalq qanunvericiliyin tələbinə uyğun olaraq təzminat ödəməlidir”.
Günel CƏLİLOVA
