"Taliban”ın Əfqanıstanın bütün ərazisini nəzarətə götürdüyünü elan etməsindən sonra bu ölkədən qaçqın axını başlanıb. Eyni zamanda, Əfqanıstanda olan xaricilərin də buradan təxliyəsinə start verilib. Ölkəni tərk edənlər əsas etibarı ilə hava limanından istifadə edir.
Hazırda ABŞ əsgərlərinin Kabil beynəlxalq hava limanına və ABŞ və müttəfiqlərinin təxliyəsi üçün hava nəqliyyatına nəzarət etdiyi bildirilir. ABŞ və müttəfiqlərin mülki personalının Əfqanıstandan çıxarılmasını asanlaşdırmaq üçün Pentaqonun 6000 əsgərlik qoşunu səfərbər olunur. Baş verənlərlə bağlı BBC radiosu bildirir: "Taliban” indi hər yerdədir. İndi paytaxt Kabildə panika yoxdur. “Taliban” yol hərəkətinə nəzarət edir, maşınlar axtarılir. Xüsusən də əvvəllər polisə və orduya məxsus olan avtomobillərdə axtarış aparılır. “Taliban” bütün o avtomobilləri götürüb özləri istifadə edir. Şəhərin mərkəzində həyat normaldır. Mağazaların çoxu bağlıdır. Küçələrdə ümumiyyətlə musiqi səsi yoxdur. İnsanlar qorxur. Amma şəhər hələ də öz fəaliyyətinə davam edir. Hava limanındakı səhnə isə fəlakətdir. Ailələr, uşaqlar, gənclər, yaşlılar, hamısı hava limanına doğru gedir, bu ölkədən qaçmaq üçün mübarizə aparırlar. Hava limanının əsas giriş qapılarına yaxınlaşan kimi, orada ağır silah-sursatı olan “Taliban” adamları görünür. Onlar havaya atəş açaraq insanları dağıtmağa çalışırlar. Hava limanına girmək istəyən insanlar divarlara, hətta tikanlı məftillərə, qapılara dırmaşır. Hər kəs hava limanına girməyə çalışır". Artıq 60-dan çox ölkə ortaq bir bəyanat yayaraq, “Taliban”ı ölkəni tərk etmək istəyən insanlara icazə verməyə çağırıb. Onlar sırasında azərbaycanlılar da var. Əfqanıstanda olan Azərbaycan diasporunun nümayəndəsi Fərid Şabanpur “Sputnik” portalına bildirib ki, “Taliban” tərəfindən işğal olunmuş, Əfqanıstanın üçüncü böyük şəhəri Heratda təxminən 16 min etnik azərbaycanlı yaşayır. O qeyd edib ki, onlardan 500 nəfərinin həyatı xüsusi təhlükə altındadır. Çünki bunlar vaxtilə yerlərdə məmur olmuş şəxslər və onların ailə üzvləridir. Diaspor nümayəndələri Əfqanıstanda vəziyyət sabitləşənə qədər bu insanların ölkədən müvəqqəti olaraq çıxarılmasını Azərbaycandan xahiş edib. Şabanpur qeyd edib: "Üç gün bundan əvvəl taliblər Herata daxil olublar. Etnik azlıqların orada necə və hansı şəraitdə yaşadığı haqda danışmaq çox çətindir. “Taliban” türklərin yaşamaq üçün Türkiyəyə, azərbaycanlıların Azərbaycana, taciklərin isə Tacikistana getmələrini tələb edib. Yəni onların fikrincə, Əfqanıstan yalnız əfqanların, puştunların ölkəsidir. İki ay bundan əvvəl taliblər zadəganlarımızın evlərinə giriblər. Onları yerə yıxaraq sorğu-suala tutublar". Azərbaycan diasporunun nümayəndəsi bildirib ki, bütün azərbaycanlıların və türklərin adları xüsusi siyahılara daxil edilib, indi onların həyatı burada böyük təhlükə altındadır. Onun sözlərinə görə, dördüncü gündür ki, blokadadadırlar - işləmək imkanı yoxdur. Şabanpurun özü də Azərbaycandan olan dostlarından kömək istəyib: “Təəssüf ki, Kabildə Azərbaycanın səfirliyi yoxdur ki, etnik azərbaycanlılar müraciət edə bilsinlər. Buna görə də Azərbaycana getmək mümkün deyil. İran və Pakistan da Əfqanıstandan olan miqrantları qəbul etmək istəmir. Türkiyə bu günlərdə Əfqanıstan vətəndaşlarına viza vermir, çünki çox sayda insan onun ərazisinə daxil olmaq istəyir. Belə ağır günlərdə Əfqanıstan azərbaycanlıları Azərbaycandan etnik azərbaycanlıların müdafiəsinə qalxmağı və onları tarixi vətənlərinə aparmağı xahiş edirlər. Kömək istəyəcək başqa heç kimimiz yoxdur".
Bu günlərdə Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin rəhbəri Leyla Abdullayeva bildirib ki, hazırda Əfqanıstanda Azərbaycan vətəndaşları yoxdur. Ancaq sülhməramlı kontingentimiz hələ də Əfqanıstandadır. XİN təmsilçisi onu da qeyd edib ki, etnik azərbaycanlıların Əfqanıstandan çıxarılması hələ planlaşdırılmır. Xarici İşlər Nazirliyindən o da bildirilib ki, Prezident İlham Əliyevin 28 iyul 2021-ci il tarixli sərəncamı ilə vəzifəyə təyin olunmuş Azərbaycanın Əfqanıstandakı yeni səfiri İlham Məmmədov Əfqanıstana gedə bilməyib. Hələlik isə Əfqanıstan ərazisində hərbi əməliyyatlar başa çatıb, Kabilə nəzarəti ələ alan “Taliban” hərəkatı yaxın gələcəkdə ölkədə idarəetmə formasını müəyyən edəcək. Xatırladaq ki, “Taliban” 20 il ərzində ilk dəfə olaraq Əfqanıstan paytaxtını yenidən nəzarət altına alıb. Belə ki, bazar günü səhər Kabilə yaxınlaşan “Taliban” qüvvələri qan tökülməməsi üçün oraya girmək istəmədiklərini söyləyiblər. Onların nümayəndələri danışıqlar üçün prezident sarayına üz tutub. Bir neçə saatdan sonra məlum olub ki, prezident Əşrəf Qani Əfqanıstanı tərk edib. Daha sonra o, qırğının qarşısını almaq üçün istefa verdiyini bildirib. Onu da qeyd edək ki, “Taliban“ 1994-cü ildə yaranan və 1996–2004-cü illər arası Əfqanıstanın bütün ərazisini idarə etmiş hərəkatdır. 2003-сü ildə BMT tərəfindən terror təşkilatı kimi tanınıb. Amma hazırda bir çox ölkələr bu hərəkatla əməkdaşlığa hazır olduqlarını bildirib.
Nahid SALAYEV
