“Mən bir neçə dəfə öz sözümü açıq demişdim ki, biz istəyirik Ermənistanla sülh müqaviləsi imzalansın. Ermənistan və Azərbaycan bir-birilərinin ərazi bütövlüyünü tanısınlar və sərhədlərin delimitasiyası, yəni, müəyyən edilməsi prosesi də başlasın. Ancaq bu günə qədər Ermənistandan müsbət cavab almamışıq. Belə görünür ki, Ermənistan buna hazır deyil, ya da bunun əleyhinədir. Mən söylədim ki, bu böyük yanlışlıq olar və onlar özləri də peşman olacaqlar. Çünki biz bu təklifi masa üzərində əbədi saxlamalı deyilik. Əgər buna etiraz edirlərsə, açıq söyləsinlər ki, onlar Azərbaycanla sülh müqaviləsi imzalamaq istəmirlər. Belə olan halda biz də öz siyasətimizi buna uyğun şəkildə aparacağıq”. Bu fikirləri Prezident İlham Əliyev “CNN Türk” televiziya kanalına müsahibəsində səsləndiib.
Dövlət başçısının sözlərinə görə, Ermənistan sülhə, Azərbaycanın bütün dünya tərəfindən tanınan ərazi bütövlüyünü tanımağa hazırdırsa, bölgəyə uzunmüddətli sülh gələcək: “Biz bunu istəyirik və eyni zamanda, buna nail olmaq üçün indi konkret təkliflər də masa üzərindədir. Yolların açılması, Zəngəzur dəhlizinin yaradılması, bütün ticarət əlaqələrinin bərpası, yəni Cənubi Qafqazda uzun fasilədən sonra sülhün təmin edilməsi bizim maraqlarımıza cavab verir. Hesab edirəm ki, Ermənistanın da maraqlarına cavab verir. Çünki Zəngəzur dəhlizi onların da maraqlarına xidmət edəcək. Onlar da dəmir yolu ilə həm İranla, həm Rusiya ilə əlaqə yarada bilərlər. Bugünə qədər bu əlaqə yoxdur və onlar üçün də yeni fürsətlər ortaya çıxacaq. Ancaq Ermənistanda ifrat millətçilik, türkofobiya, azərbaycanofobiya, islamofobiya o dərəcədə insanların və hakim dairələrin beyinlərini zəhərləyib ki, onlar bunu istəsələr də, dilə gətirə bilmirlər. Ermənistanda cəmiyyət və hakimiyyət, təbii ki, indi çox çətin bir psixoloji durumdadır”. Beləliklə, Azərbaycan yenə ən yüksək səviyyədə Ermənistana sülh təklif edir. Lakin Ermənistan buna hələ də müsbət cavab verməyə cəsarət etmir. Əksinə, sərhəddə və Qarabağda atəşkəsi pozmağa davam etməklə yeni savaş risqi yaradır. Bu da erməni cəmiyyətində belə ciddi təşviş yaradır. Erməni ekspert İşxan Verdiyan bu xüsusda qeyd edir: “Ermənistan cəmiyyətində gərginlik artır”. Onun sözlərinə görə, ümumilikdə erməni xalqını narahat edən heç də Qarabağ deyil: “Ermənistanda heç kim Şuşanı tələb etmir. Qarabağ barədə heç kim düşünmür. Sadə adamlar daha çox sərhəddəki gərginlikdən narahatdır. Ermənilər bilir ki, sərhəddə sabitlik yoxdur. Bu isə artıq Qarabağ deyil, bizim sərhədimizdir. Ermənilərdə belə bir təsəvvür yaranıb ki, artıq Azərbaycan ermənilərin ərazisinə yaxınlaşır. İndi təsəvvür edin ki, Ermənistanda aqressiya nə səviyyədədir. Adamlar çıxış yolu istəyir. Heç kim müharibə istəmir”.
Erməni ictimai xadim Qurqen Vardanyan da məsələyə eyni prizmadan yanaşaraq, sadə insanların müharibəyə qarşı olduğunu bildirir: “Kasıbın oğlanları ölmək üçün müharibəyə gedir ki, müharibəyə getməyən varlının oğlanlarının əmlakını qorusun. Varlılar və hakimiyyətdəkilər deyirlər ki, bunun nə əlaqəsi var, hər bir adam öz işini görməlidir, biz hərbçi deyilik. Bəli, əlaqəsi yoxdur, sən hərbçi deyilsən, sən dövlət vəzifəsi hesabına varlanmış cinayətkarsan, sadəcə bəxtin gətirib ki, indi sənin kimi cinayətkarlar hakimiyyəti zəbt ediblər və oğurladığın pulları səndən götürərkən səni mühakimə etmirlər”. Ermənistanın “Miasin” hərəkatının qurucusu Gevorq Tadevosyan isə bildirib: “Varlıların uşaqlarlarını dialoqa dəvət edirəm, ön xətdə kasıb oğlanlar öləndə harada idiniz?”. İranlı analitik Kayxan Bərzegar da bu xüsusda maraqlı fikirlər səsləndirib: “Ermənistan çökmüş vəziyyətdən qalxmaq üçün iqtisadi və nəqliyyat blokadasının qandallarından azad olmalıdır. Bunu onların özləri aradan qaldırmalıdır. Bu prosses regional və daha güclü dövlətlərlə qurulan danışıqlardan, xüsusilə Türkiyə, Rusiya, AB, ABŞ, Çin, İran və Azərbaycandan asılıdır. İranın Ermənistanla bağlı proqramlarının ölkəyə yeni hakimiyyətin gəlməsi ilə dəyişməyəcəyini, Ermənistan-İran siyasi, iqtisadi, ticarət gündəminin eynilə qalacağını xatırlatmaq artıqdır. Lakin region sürətlə dəyişir, Ermənistan başa düşür ki, indi onların marağında hər bir uzanmış yardım əlini geri çevirməmək durur. İrəvan nəqliyyat və kommunikasiya yollarının açılması prosesinə dərhal başlamalıdır. Yoxsa bu ölkənin vəziyyəti daha da pis olacaq”. İranlı ekspert qeyd edib ki, sülh müqaviləsinin imzalanması Ermənistanın xilasıdır.
Məsələ burasındadır ki, Ermənistanın təhlükəsizliyinə və iqtisadi inkişafına Azərbaycandan başqa heç bir ölkə zəmanət verə bilməz. Ermənistanın xarici asılılıqdan qurtulmasının və beynəlxalq münasibətlərin müstəqil iştirakçısına çevrilməsinin siyasi formulu Bakının sülh müqaviləsi təklifini qəbul etməkdən və Azərbaycanla münasibətlərin normallaşdırılmasından keçir. Ölkələrin qarşılıqlı surətdə bir-birinin ərazi bütövlüyünü tanıması, Ermənistanın Türkiyəyə qarşı ərazi iddialarından əl çəkməsi, Azərbaycanla beynəlxalq hüquq normaları çərçivəsində sərhədlərin delimitasiya və demarkasiyasını həyata keçirməsi, nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin və Zəngəzur dəhlizinin açılması İrəvan üçün yeganə xilas yoludur. Bunun üçün Ermənistan öz iddialarından əl çəkməli və xarici siyasətində Azərbaycan faktorunu mütləq nəzərə almalıdır.
Samirə SƏFƏROVA
