Əfqanıstandakı vəziyyət bütün dünyanı narahat etməkdədir. BMT-nin baş katibi “Taliban”a “hücumu dayandırın” çağırışı edib. O, jurnalistlərlə söhbətində “Əfqanıstanda vəziyyət nəzarətdən çıxır. “Taliban” hücumları dayandırmalı və müzakirələrə geri dönməlidir” deyə bildirib.
Əfqanıstanda vəziyyət günü-gündən gərginləşir və ölkə vətəndaş müharibəsi astanasındadır. Bir sözlə, Əfqanıstanda vəziyyət çox ağırdı.
Hazırda Əfqanıstanda nə qədər Azərbaycan vətəndaşı, azərbaycanlı var, orada hansı statusda çalışırlar?
Heç şübhəsiz, hazırkı ağır şəraitdə Əfqanıstandakı azərbaycanlıların taleyinə biganə qalmaq olmaz.
Dövlət Miqrasiya Xidməti yanında İctimai Şuranın sədri, Avrasiya Miqrasiya Təşəbbüsləri Platformasının rəhbəri Azər Allahverənov baki-xeber.com-a bildirdi ki, Əfqanıstandakı azərbaycanlıların konkret sayı haqqında əlində hər hansı bir rəqəm yoxdur: “Əfqanıstanda yaşayan Azərbaycan vətəndaşları barədə informasiya çox məhduddu. Ola bilsin ki, bizim rəsmi orqanlarda, hansısa diplomatik qurumlarda Əfqanıstanda yaşayan azərbaycanlıların sayı ilə, bütövlükdə onlarla bağlı informasiya olsun. Ehtimal ki, orada olanlar müxtəlif sahələrdə çalışırlar. Məsələn, ticarət, yaxud otelçilik sahəsində işləyə bilərlər. Vaxtilə Əfqanıstanda Azərbaycan vətəndaşları daha çox idi, amma təxminən 10-15 il bundan əvvəl Azərbaycan vətəndaşları oranı tərk etməyə başladılar. O vaxt da indiki kimi Əfqanıstanda “Taliban” hərəkatı geniş vüsət almışdı. O zaman da “Taliban” güclü şəkildə baş qaldırmışdı. Əvvəllər “Taliban” sərt şəkildə baş qaldırdığı vaxt azərbaycanlılar Əfqanıstanı tərk ediblər, orada çox az sayda azərbaycanlı qalıb. İndiyə qədər orada qalanlar ya təhsil sistemində təmsil olunurlar, ya da əfqanlara ərə gedənlərdir. O zaman bizim xanımlardan əfqanlara ərə gedənlər vardı. Əfqana ərə gedən azərbaycanlıların da xeyli bir hissəsi sonradan qaçqın statusu ilə Azərbaycana gəlib, onlar hazırda da ölkəmizdə yaşayırlar. Sırf Əfqanıstanda olan azərbaycanlılarla bağlı belə məlumatlar var. Amma bundan da başqa, öz əhalisinin tərkibində qızılbaşlar deyilən etnik qrup var, onlar etnik azərbaycanlıdır. Onların başqa bir adı da Əfşarlardır, onlar təmiz Azərbaycan dilində danışırlar. Bunlar daha çox paytaxt Kabildə, bir qismi isə Heratda yaşayır. Əfqanıstanın rəsmi qurumları, statistik orqanları Əfqanıstandanda təqribən 50 min əfqanın, qızılbaşın olduğunu bildirir. Amma qeyri-rəsmi mənbələrdə bu rəqəmin təxminən 200 min olduğu göstərilir. Sadəcə olaraq, Əfqanıstan çoxtayfalı və etnik cəhətdən müxtəlif xalqların yaşadığı bir ölkədir. Burada çoxsaylı etnik qruplar var”.
Hazırda Əfqanıstanda vəziyyətin ağır olduğunu və şəhərlərin bir-bir “Taliban”ın əlinə keçdiyini deyən A.Allahverənov deyir ki, ərazilərin daha çox hissəsi “Taliban”ın əlindədir. “Burada bir qarışılıq var. Təəssüflər olsun ki, oradakı azərbaycanlılar arasında müxtəlif sahələrdə, o cümlədən hərbi sahədə olan insanlar da var. Yəni hansısa hərbi birləşmələrdə olublar, yaxud təlim keçiblər... “-deyə A.Allahverənov qeyd etdi.
“Burada yaşayan azərbaycanlılar Əfqanıstan vətəndaşlarıdır”
Diasporla İş Üzrə Dövlət Komitəsinin təşkil etdiyi Diaspor Gənclərinin Yay Düşərgəsinin iştirakçısı, əfqanıstandakı ictimai fəal Fərid Əhməd Şabanpurla da əlaqə saxladıq. Şabanpur bildirdi ki, hazırda Əfaqanıstanda vəziyyət çox ağırdı, ölkənin ən iri və önəmli şəhərlərinin çoxu “Taliban”ın əlinə keçib və burada yaşamaq hər kəs üçün böyük problemdir: “Çox sağ olun ki, bu ağır günlərdə bizi unutmursunuz. Təəssüf ki, bizim Herat şəhərini də “Taliban” ələ keçirdi. Burada əhali də, hərbi komandanlıq da, şəhər rəhbərliyi də Talibana təslim oldu. Şəhərin ətrafı da "Taliban"ın əlindədi. Biz evdəyik, mühasirədəyik, çölə çıxa bilmirik. İctimai-siyasi fəalları, mədəni fəalları, üzdə olan insanları gəlib gecəliklə evlərindən çıxarıblar...Təxminən 16 min azərbaycanlı Herat şəhərində var. Bu 16 minin həyatı elə də çox təhlükədə, təhdiddə deyil. Təxminən 500 nəfərin həyatı müəyyən qədər təhdiddədir. Çünki onlar ictimai-siyasi, mədəni fəallardır. “Taliban” onları tapıb öldürür. Təəssüf ki, içimizdə Azərbaycan vətəndaşı olan azərbaycanlılar yoxdu. Burada yaşayan azərbaycanlılar Əfqanıstan vətəndaşlarıdır. Bizə azəri deyirlər. Buradakı azərbaycanlılar da Azərbaycanındı. Bu azərbaycanlılar təxminən 2 min il bundan əvvəl Gəncədən, Qarabağdan və Azərbaycanın başqa yerlərindən Türkmənistana, oradan da Herata köçürülüblər. Mərvi –Şekiban qışlağında yaşayırlar hamısı. Bizim dilimiz də Azərbaycan dilidir. 2019-cu ildə Azərbaycana getdim, Şamaxıda oldum, orada bir tədbir keçirdim. Burada bizi azəri bilirlər. Qarabağ müharibəsi dövründə Qarabağın Azərbaycana aid olduğu barədə tədbir keçirdik, bunun filmi YOU TUBE-də var”.
İradə SARIYEVA
