ABŞ-da məlum hakimiyyət dəyişikliyindən sonra erməni diasporunun bu ölkədə faəliyyəti ilə bağlı ziddiyyətli fikirlər səslənməkdədir. İrəli sürülən iddialardan birinə görə, Cozef Baydenin hakimiyyətə gəlişi ilə erməni diasporunun burada fəaliyyəti yenidən ciddi xarakter alacaq. Amma tamamilə əks mövqedən çıxış edənlər də var. Məsələn, erməni politoloq Suren Sarkisyan qeyd edib ki, ABŞ-ın Ermənistana qarşı siyasəti dəyişməyəcək: “Təbiidir ki, qlobal siyasət, məsələn, ABŞ-Rusiya, ABŞ-İran və ABŞ-Türkiyə münasibətləri bizim üzərimizdə öz təsirinə malik olacaq”.
Ermənistanın ABŞ-dakı keçmiş səfirinin müavini Armen Xarazyan isə bununla razılaşmır: “Bayden həm senator, həm də vitse-prezident olaraq dəfələrlə Ermənistan dövlət rəsmiləri, ABŞ-dakı erməni icması ilə ünsiyyət qurub”. Xarazyanın sözlərinə görə, gözləntilər odur ki, Baydenlə işlər daha uğurlu davam edəcək: “Lakin nəzərə almaq lazımdır ki, siyasi xadimin prezident olması bir şeydir, onun senator və ya vitse-prezident olması başqa bir şeydir”. Hələlik Baydenin siyasəti erməni diasporunun bundan nə dərəcədə faydalana biləcəyini dəqiq təsvir etməyə imkan vermir. Lakin ekspertlər bildirir ki, ABŞ-ın maraqları fonunda yeni administrasiya erməni diasporuna heç də istədiklərini verməyəcək. Xatırladaq ki, erməni diasporunun maraq dairəsində yer alan əsas məsələ Azərbaycan və Türkiyə düşmənçiliyidir. İndiki halda isə ABŞ üçün Azərbaycan və Türkiyə ilə əməkdaşlıq daha əlverişlidir. Şübhəsiz ki, bunu Cozef Baydenin hakimiyyəti də nəzərə alır.
Digər tərəfdən Cozef Bayden administrasiyasının Azərbaycan və Türkiyəyə qarşı addımlarının əngəllənməsində yəhudi diaspor və lobbisi də mühüm rol oynamaq iqtidarındadır. Son günlərdə Ermənistanda yəhudi xalqına aid abidələrə qarşı törədilən vandalizm aktları, Holokost qurbanlarının abidəsi, sonra isə İrəvanda Ermənistan və İsrail arasındakı dostluğun şərəfinə qurulan abidənin təhqir olunması bu gün yəhudi lobbisi tərəfindən də böyük narazılıqla qarşılanır. Yeri gəlmişkən, Holokost qurbanlarının abidəsi son aylarda artıq üçüncü dəfədir ki, belə hücuma məruz qalır. Ermənistanda faşizmin çiçəklənməsi də yəhudi lobbisi tərəfindən xoş qarşılanmır. Bu arada xatırladaq ki, ötən ay da İsrailin Diaspora Məsələləri Nazirliyi tərəfindən dünyada antisemitizmlə bağlı vəziyyətə dair yayılan illik hesabatda Ermənistandan açıq narazılıq ifadə olunmuşdu. Hesabatda Ermənistanda antisemitizmin ciddi şəkildə artması ilə bağlı məlumat verilir. Belə ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi, eləcə də İsraillə Azərbaycan arasında siyasi və müdafiə sahəsində əməkdaşlığın Ermənistanda antisemitizmin artmasına gətirdiyi vurğulanır. Bu fonda, erməni xalqına qarşı tarixi və hazırkı cinayətlər ittihamları ilə etnik-dini zəmində yəhudilərə qarşı siyasi tənqidin konkret hücumlarla əvəzləndiyi qeyd olunur. Israil dövlətinə qarşı tənqidin, hətta ifrat şəkildə antisemitizm bəyanatlarının səsləndiyi bildirilir.
Ermənistanda nasizmin təbliği və faşizmin qəhrəmanlaşdırılmasının dövlət siyasətinə çevrilməsi, beləliklə, İsrail tərəfindən də mənfi qarşılanıb. İsrailin mövqeyi isə okeanın o tayında yəhudi lobbisi tərəfindən mütləq nəzərə alınır. Bunu “Azİz” İsrail-Azərbaycan Beynəlxalq Assosiasiyasının baş direktoru Lev Spivak da xüsusi olaraq vurğulayır: “İsraildə erməni məmurlarının antisemit açıqlamalarını, erməni KİV-dəki nəşrlərinin yazılarını yaxşı bilirlər. Belə münasibət Qarabağın azad olunması uğrunda Vətən müharibəsindən çox əvvəl başlayıb. Xatırladaq ki, Ermənistan səfiri İsraili tərk edib. Buna heç kim təəccüblənmədi. “American Israel Public Affairs Committee” və ya qısaca AIPAC adlı bir təşkilat var. Onun məlumatlarına görə, Ermənistanda antisemitizm göstəricisi 60 %-dən çoxdur.
“The Pew Research Center”in məlumatına görə, Ermənistan Mərkəzi və Şərqi Avropanın ən antisemit ölkəsidir. Ermənistanda praktik olaraq yəhudi yoxdur, onların sayı çox azdır, əksəriyyəti də qadındır. Yəni Ermənistanda heç bir yəhudi icması yoxdur. Ancaq orada antisemit münasibət həddən artıq çoxdur. Azərbaycanda isə, İsrail səfirliyinin məlumatına görə, 35 min yəhudi yaşayır və antisemitizm heç yoxdur”. İsrailli tanınmış diplomat və analitik Zvi Magen da Ermənistanın davranışından narazı qaldıqlarını qeyd edir: “Belə görünür ki, biri İrəvana xüsusi olaraq İsrailə diqqət yetirməyi tövsiyə edib. Yəhudilər günahkardır və sair. Bu, bir növ antisemitizm xüsusiyyətini daşıyır. Mən belə qəbul edirəm. Tez-tez və çox sayda yəhudi və İsrail əleyhinə ritorikalar eşidilir. Halbuki, hazırda bu, Ermənistanın əsas problemi deyil. İsraildə ilk dəfə deyil ki, belə bir şeylə qarşılaşırıq və bununla başa çıxa bilərik. Ancaq bunun Ermənistan tərəfindən böyük bir səhv olduğuna inanıram. İndi isə praktik olaraq antisemitizmlə qarşılaşırıq. Nədənsə onlar antisemitizm açıqlamalarının cəmiyyəti hərəkətə gətirdiyini və müsbət təsir göstərdiyini düşünürlər. Əgər doğrudursa, deməli bu, cəmiyyət və əhali üçün çox yaxşı bir xüsusiyyət deyil”. Hesab edilir ki, Ermənistanda antisemitizm fonunda ABŞ-da yəhudi lobbisi, ən azı öz maraqları naminə, Azərbaycan və Türkiyə ilə daha çox işbirliyinə can atacaq. Bu da ABŞ-da Azərbaycana, eləcə də Türkiyəyə qarşı fəaliyyətin qarşısının yəhudi lobbisi tərəfindən alınmasına təsirsiz ötüşməyəcək.
Nahid SALAYEV
