Azərbaycan üçün bu gün prioritet istiqamətlərdən biri hava hücumundan etibarlı müdafiə sisteminin qurulmasıdır. Xüsusən də iyulda baş tutan məlum Tovuz döyüşlərindən sonra Ermənistan tərəfinin ərazilərimizdə strateji obyektlərə, məsələn, Mingəçevir su anbarına, Gəncəyə raket zərbələri endirəcəyi ilə bağlı hədələr, Rusiyanın İrəvana silah yardımı bu məsələni daha da aktuallaşdırır. Bu fonda Bakı hava hücumundan müdafiə sistemini getdikcə daha təkmil hala gətirir.
Qeyd edilən müstəvidə artıq bəllidir ki, Ukrayna müdafiə sənayesi müəssisələri tərəfindən Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin sifarişi əsasında Silahlı Qüvvələrimizin inventarında yer alan “Kolçuqa” avtomatlaşdırılmış radiotexniki kəşfiyyat stansiyaları təmir və modernizasiya edilib. “Kolçuqa” kompleksinin təmir və modernizasiya işləri “Ukrspetsexport” dövlət şirkəti vasitəsilə aparılıb. Təmir və modernləşdirmə işləri üçün hansı şirkətlərlə müqavilə bağlandığı bildirilmir. Qeyd edək ki, Azərbaycan hələ 2012-ci ildə imzalanmış müqavilə çərçivəsində Ukraynadan “Kolçuqa” radiotexniki kəşfiyyat stansiyaları alıb. Indi isə onlar təkmilləşdirilərək daha mükəmməl hala gəlib. Passiv radiotexniki kəşfiyyat stansiyası olan “Kolçuqa” 600 kilometr radiusda yer hədəflərini və 10 kilometr yüksəklikdəki hava hədəflərini 800 kilometrə qədər aşkar etməyə və izləməyə imkan verir. Akitv şüalanması olmadığı üçün “Kolçuqa” sistemlərinin düşmənin radioelektron mübarizə vasitələri tərəfindən aşkar olunması ehtimalı çox aşağıdır. “Kolçuqa” eyni anda 200 hədəfi izləyə bilir. Ukraynanın "Topaz" zavodunda istehsal edilən sistemlər yerüstü, suüstü və hava hədəflərini tez bir zamanda aşkar etməyə imkan verir. Bu isə indiki halda Azərbaycan üçün Ermənistanla müqayisədə mühüm üstünlük deməkdir.
Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, Azərbaycan hökumətinin Silahlı Qüvvələrin inkişafı proqramı çərçivəsində əsas diqqət yetirdiyi sahələrdən biri də hava hücumundan müdafiə sisteminin müasirləşdirilməsi və imkanların artırılmasıdır. Ötən dövrdə Azərbaycan hava hücumundan müdafiə sisteminin modernləşdirilməsi istiqamətində bir neçə əhəmiyyətli proqram həyata keçirib. Eyni zamanda, müasir texniki vasitələr və sistemlər alınaraq silahlanmaya qəbul olunub. Burada xatırladaq ki, Azərbaycan hava hücumundan müdafiə sistemi sovetlər birliyi dönəmində də Cənubi Qafqaz hava hücumundan müdafiə sisteminin əsasını təşkil edib. Ölkə ərazisində SSRİ dönəmində dövrün ən müasir hava hücumundan müdafiə sistemləri yerləşib. Sonrakı dönəmdə Azərbaycan Ukrayna, Belarus, Türkiyə, Fransa, İspaniya və İsraildən müasir radiotexniki kəşfiyyat sistemləri, zenit-raket kompleksləri əldə edib. Mövcud raket parkının modernləşdirilməsi istiqamətində bir neçə proqram reallaşdırıb. Hərbi ekspertlərin fikrincə, hazırda Azərbaycanın hava hücumundan müdafiə sistemi tək ölkənin işğal altındakı ərazilərini deyil, eyni zamanda şimal-qərb və Naxçıvan istiqamətindən Ermənistanın bütün ərazisi üzərində hava məkanını tam nəzarətdə saxlayır. Son illərdə əldə olunmuş radiolokasiya vasitələri, xüsusilə də ABŞ tərəfindən verilmiş TRML-4D radarı hesabına Xəzər dənizi üzərindəki hava məkanını tam nəzarətdə saxlamaq mümkündür. Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altındakı Dağlıq Qarabağ bölgəsi və ətraf rayonların hava məkanı isə Beyləqan, Füzuli, Ağcabədi, Göygöl rayonlarında, Naxçıvanda və Kürdəmirdəki radiolokasiya sistemləri tərəfindən nəzarətdə saxlanır. Bu hava məkanında və Ermənistanın hava məkanında baş verən proseslərin hər biri qeydə alınır.
Azərbaycana qarşı isə düşmənin belə imkanları yoxdur. Məsələn, ermənilərin Dağlıq Qarabağda yerləşdirdiyi hava hücumundan müdafiə sistemlərinin tərkibində “Kruq”, “Kub” və “Osa” zenit-raket kompleksləri əsas yer tutur. “Kruq” və “Kub” köhnə nəsil zenit-raket kompleksləridir. Hələ sovet dönəmində onların əvəzinə “Buk” müasir zenit-raket komplekslərinin istehsalına başlanıb. Hazırda Azərbaycanın hava hücumundan müdafiə sisteminin arsenalında “Buk”, ermənilərdə isə “Kruq” və “Kub” var. Hava müdafiəsi zamanı “Kruq” və “Kub” sistemlərindən istifadə etmək çox çətindir, tez-tez sıradan çıxır. Ermənistanda S-300 zenit-raket komplekslərinin 1980-ci illərdə istehsal olunan köhnə modifikasiyası mövcuddur. Üstəlik, bu raketlər Dağlıq Qarabağa yerləşdirilməyib. Azərbaycan ordusunda isə S-300 PMU-2” “Favorit” zenit-raket kompleksləri mövcuddur. Ermənistanın malik olduğu S-300 komplekslərinin hədəfi maksimum məhv etmə məsafəsi 75 kilometrdir. S-300 PMU-2” “Favorit” zenit-raket komplekslərinin hədəfi məhv etmə məsafəsi isə 200 kilometrdir. Digər tərəfdən bəllidir ki, Ermənistanda “Toçka-U” və “Elbrus” köhnə nəsil taktiki-ballistik raketləri mövcuddur. Bu raketlərin hədəfi maksimum vurma məsafəsi 280 kilometrdir. Amma həmin raketlər manevr edib atəş mövqeyinə çaxarsa, onların hansı mövqedə dayanacağını Azərbaycan dərhal müəyyən edə bilir. Bu fonda həmin raketləri elə start nöqtəsindəcə məhv etmək üçün Azərbaycan müvafiq vasitələrə malikdir. Həmin raketləri havada da məhv etmək ordumuz üçün heç bir çətinlik yaratmayacaq. Indilikdə Azərbaycan ordusunun arsenalında olan zenit-raket kompleksləri ilə Ermənistanın çoxsaylı pilotsuz uçuş aparatları məhv edilir. Amma Ermənistan Azərbaycanın pilotsuz uçuş aparatlarını vura bilmir. Bu səbəbdən də Azərbaycanın pilotsuz kəşfiyyat təyyarələri istənilən vaxt maneəsiz uçuşlar həyata keçirir. Təkmilləşən hava hücumundan müdafiə sistemləri isə Ermənistan üzərində Azərbaycanın üstünlüyünü daha da artırır.
Tahir TAĞIYEV
